Àwọn Àmì Ìṣẹ̀lẹ̀ El Niño àti Ipa Wọn Lórí Òkun
Pendahuluan
El Niño jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ojúọjọ́ àdánidá tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan ní Òkun Pàsífíìkì ti ilẹ̀ adágún. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí sábà máa ń jẹ́ àmì ìbísí pàtàkì nínú ìwọ̀n otútù ojú omi òkun, èyí tí ó ní ipa jíjìnnà kìí ṣe lórí ojúọjọ́ àgbáyé nìkan ṣùgbọ́n lórí àwọn àyíká ojú omi pẹ̀lú. Àkókò El Niño lè pẹ́ láti oṣù díẹ̀ sí ọdún kan, a sì ń rí ipa wọn kárí ayé. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣàyẹ̀wò àwọn àmì El Niño àti ipa rẹ̀ lórí òkun àti àwọn àyíká rẹ̀.
Àwọn Àmì Àrùn El Niño
El Niño, èyí tí ó túmọ̀ sí “ọmọdékùnrin kékeré” ní èdè Sípéènì, tọ́ka sí ọmọ ọwọ́ Jésù, nítorí pé ìṣẹ̀lẹ̀ náà sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ní àkókò Kérésìmesì. A lè dá àwọn àmì àrùn El Niño mọ̀ nípa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì pàtàkì:
1. Ìbísí nínú otútù ojú omi Òkun:
Ọ̀kan lára àwọn àmì pàtàkì tí ó ń fi hàn pé El Niño jẹ́ ni ìbísí nínú ooru ojú omi ní ìlà oòrùn àti àárín gbùngbùn Pacific, pàápàá jùlọ ní etíkun Peru àti Ecuador. Ojú ọjọ́ omi lè ga sí i ní 1-4°C ju bí ó ti yẹ lọ.
2. Ìyípadà Ìfúnpá Afẹ́fẹ́:
Àmì ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tún jẹ́ àmì ìyípadà nínú àwọn ìyípadà nínú àwọn ìtẹ̀sí ojú-ọjọ́ tí a mọ̀ sí Southern Oscillation. Àmì Southern Oscillation Index (SOI) ti dínkù, èyí tí ó fi hàn pé ìyàtọ̀ ìtẹ̀sí wà láàárín Tahiti àti Darwin, Australia.
3. Àwọn Ìyípadà nínú Àwọn Ìlànà Afẹ́fẹ́:
Afẹ́fẹ́ ìtajà, tí ó sábà máa ń fẹ́ láti ìlà-oòrùn sí ìwọ̀-oòrùn, ń dínkù tàbí ń yí ìtọ́sọ́nà padà. Èyí ń jẹ́ kí omi gbígbóná ní ìwọ̀-oòrùn Pacific ṣàn padà sí ìlà-oòrùn.
4. Àìlera Òjò:
Àwọn ìyípadà nínú àwọn àpẹẹrẹ òjò jẹ́ àmì mìíràn ti El Niño. Àwọn agbègbè tí ó sábà máa ń gbẹ lè ní òjò púpọ̀ sí i, nígbà tí àwọn agbègbè tí ó sábà máa ń jẹ́ ọ̀rinrin lè ní òjò gbígbẹ.
Ipa El Niño lórí Òkun
Ipa ti iṣẹlẹ El Niño lori awọn okun jẹ pataki ati pe o yatọ si ni gbogbo awọn agbegbe. Awọn ipa wọnyi pẹlu awọn iyipada ninu iwọn otutu, iyọ, atẹgun ti o yo, ati iṣelọpọ ohun-ara ninu awọn okun.
1. Iṣẹ́-ṣíṣe ẹ̀dá alààyè:
Ọ̀kan lára àwọn ipa pàtàkì tí El Niño ní ni ìdínkù nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ inú omi. Lọ́pọ̀ ìgbà, ìgbóná omi máa ń wáyé ní ìlà oòrùn Pacific, omi tútù tó ní èròjà oúnjẹ láti inú ibú omi sí ojú omi. Síbẹ̀síbẹ̀, nígbà El Niño, ìgbóná omi yìí máa ń dínkù, ó sì máa ń dín ìpèsè oúnjẹ sí ojú omi òkun kù, nígbẹ̀yìn gbẹ́yín ó máa ń dín iṣẹ́ àgbẹ̀ inú omi phytoplankton kù, èyí tó jẹ́ ìpìlẹ̀ ẹ̀wọ̀n oúnjẹ omi. Ìdínkù nínú phytoplankton yìí máa ń nípa lórí iye àwọn ẹja àti àwọn ẹranko omi mìíràn.
2. Iye Ẹja:
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹja ló gbára lé omi tútù tó ní èròjà tó pọ̀ fún ìbísí. Ìṣẹ̀lẹ̀ El Niño ló ń fa ìyípadà tàbí ìdínkù nínú iye àwọn ẹja tó wà ní àyíká wọn. Àpẹẹrẹ kan tó gbajúmọ̀ ni ìdínkù nínú iye ẹja anchovy tó wà ní etíkun Peru, èyí tó ti ní ipa lórí iṣẹ́ ẹja tó wà ní àdúgbò náà.
3. Kọ́rálì:
Ìgbóná ojú omi òkun tó ń pọ̀ sí i nígbà tí El Niño bá ń pọ̀ sí i tún ní ipa búburú lórí àwọn ilẹ̀ coral. Òórùn ojú ọjọ́ tó ga jù lè fa ìfọ́ coral, níbi tí àwọn coral ti ń lé àwọn ewéko aláwọ̀ àti oúnjẹ jáde. Ìfọ́ coral máa ń fa ìdààmú lórí àwọn àyíká coral, ó sì lè fa ikú coral bí àwọn ipò tó le koko bá ń bá a lọ fún ìgbà pípẹ́.
4. Atẹ́gùn tí ó ti yọ́:
Dídínkù ìwọ̀n ìwúwo kìí ṣe pé ó dín àwọn èròjà oúnjẹ kù nìkan ni, ó tún ní ipa lórí ìwọ̀n atẹ́gùn tí ó yọ́ nínú omi òkè. Atẹ́gùn ṣe pàtàkì fún ìwàláàyè ọ̀pọ̀ àwọn ohun alààyè inú omi, àìtó wọn sì lè yọrí sí àwọn ipò eléwu tí a mọ̀ sí àwọn agbègbè hypoxic tàbí "àwọn agbègbè òkú."
5. Iyọ̀:
Àwọn ìyípadà nínú òjò àti ìṣàn odò ní àsìkò El Niño tún lè ní ipa lórí iyọ̀ omi ní àwọn agbègbè kan. Ìwọ̀n òjò tó pọ̀ sí i ní àwọn agbègbè kan lè fa ìyọ̀ omi òkun, nígbà tí ọ̀dá ní àwọn agbègbè mìíràn lè fa iyọ̀ tó pọ̀ sí i. Àwọn ìyípadà wọ̀nyí ní ipa lórí ìwọ́ntúnwọ́nsí àwọn ètò àyíká omi àti ìbáramu àwọn ẹ̀dá.
Àwọn ipa àwùjọ àti ti ọrọ̀ ajé
Àwọn ipa El Niño kọjá ààlà àwọn ètò àyíká omi. Àwọn ipa pàtàkì ló wà nínú àwùjọ àti ètò ọrọ̀ ajé, pàápàá jùlọ fún àwọn àwùjọ tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé òkun fún ìgbésí ayé wọn.
1. Ipeja:
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè etíkun ló gbẹ́kẹ̀lé ẹja gẹ́gẹ́ bí orísun oúnjẹ àti owó tí wọ́n ń rí gbà. Iye àwọn ẹja tí ń dínkù lè ní ipa pàtàkì lórí ọrọ̀ ajé. Àwọn ilé iṣẹ́ ẹja lè ní ìdínkù nínú ẹja tí wọ́n ń pa, èyí tí yóò sì dín owó tí wọ́n ń rí kù, tí yóò sì ba ààbò oúnjẹ agbègbè jẹ́.
2. Ìrìn àjò:
Iṣẹ́ ìrìnàjò ojú omi náà tún ní ipa lórí iṣẹ́ ìrìnàjò ojú omi. Fún àpẹẹrẹ, fífọ àwọn coral bleach lè dín ìfàmọ́ra àwọn arìnrìnàjò ojú omi, bíi wíwẹ̀ àti snorkeling kù. Èyí ní ipa lórí àwọn ọrọ̀ ajé agbègbè tí ó gbára lé ìrìnàjò ojú omi.
3. Àwọn Àwùjọ Etíkun:
Àwọn agbègbè etíkun lè wà nínú ewu ńlá fún àjálù àdánidá nígbà El Niño, bí ìjì líle àti ìkún omi nítorí òjò líle. Àwọn ètò ìṣiṣẹ́ etíkun, ilé, àti àwọn ohun èlò míràn lè bàjẹ́, èyí sì lè mú kí ẹrù ọrọ̀ ajé àti àwùjọ pọ̀ sí i lórí àwọn agbègbè wọ̀nyí.
Ipari
El Niño jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ojúọjọ́ tó díjú pẹ̀lú ipa tó gbòòrò lórí òkun àti àwọn ètò àyíká rẹ̀. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ara bí i ìgbóná ojú omi tó pọ̀ sí i àti àwọn ìyípadà nínú àwọn ìlànà afẹ́ ...
Lílóye àwọn àmì àrùn àti ipa El Niño jẹ́ ìgbésẹ̀ pàtàkì nínú ìṣàkóso àwọn ohun àdánidá omi àti dín àwọn ipa búburú rẹ̀ kù. Ìwádìí ń tẹ̀síwájú láti lóye agbára ìṣẹ̀lẹ̀ yìí dáadáa àti láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ọgbọ́n ìbáramu tó gbéṣẹ́ jù. Ní ọ̀nà yìí, àwùjọ àgbáyé lè múra sílẹ̀ dáadáa fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ El Niño ọjọ́ iwájú kí wọ́n sì dín àwọn ipa búburú wọn lórí àwọn ètò ìgbésí ayé omi àti ìgbésí ayé ènìyàn tó gbára lé wọn kù.
