Àwọn Ọ̀nà Ìṣàkóso Oúnjẹ Àbínibí
Ounjẹ Parenteral (NP) jẹ́ ọ̀nà láti fúnni ní àwọn èròjà oúnjẹ taara sínú ẹ̀jẹ̀ nípasẹ̀ wíwọlé sínú iṣan ara nígbà tí ìfun kò bá lè ṣiṣẹ́ dáadáa tàbí tí ó nílò ìsinmi. Nínú ìṣe ìṣègùn, àwọn ọ̀nà ìfiránṣẹ́ NP nílò ìṣedéédé gíga nítorí lílo àwọn omi hyperosmolar, ewu àkóràn, àwọn ìdàrúdàpọ̀ ìṣiṣẹ́ ara, àti àìní fún àtúnṣe ẹnìkọ̀ọ̀kan tí ó da lórí ipò aláìsàn. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò àwọn ìlànà ìpìlẹ̀, ìmúrasílẹ̀, yíyan àwọn ohun èlò ìtọ́jú, àwọn ìlànà ìtọ́jú, ìmójútó, àti ìdènà àwọn ìṣòro nínú àwọn ọ̀nà NP.
1. Àwọn àmì àti ète oúnjẹ tí a fi ń ṣe ọmọ
A máa ń fún ni oúnjẹ tí a bá ń jẹ ní ìgbà tí oúnjẹ inú (inú) kò bá ṣeé ṣe, tí kò léwu, tàbí tí kò tó. Àwọn àmì tí a sábà máa ń rí ni ìdènà ìfun, iléesì gígùn, àrùn ìfun kúkúrú, fistula inú ẹ̀jẹ̀ tí ó pọ̀ sí i, àwọn oríṣi pancreatitis líle kan, àìlèmú omi dáadáa, àwọn àìsàn lẹ́yìn iṣẹ́ abẹ pẹ̀lú àwọn àìtọ́ sí oúnjẹ, àti àwọn aláìsàn tí wọ́n ń ṣàìsàn gidigidi tí wọn kò lè pèsè àwọn ohun tí wọ́n nílò nípa oúnjẹ inú.
Àwọn góńgó pàtàkì ti NP ni láti máa ṣe ìtọ́jú oúnjẹ, láti dènà ìbàjẹ́ tó pọ̀ jù, láti mú kí ojú ọgbẹ́ yára, láti máa ṣe ìtọ́jú iṣẹ́ ẹ̀yà ara, àti láti ṣètìlẹ́yìn fún ìlera ara. Àṣeyọrí NP kò sinmi lórí iye kalori tí a pèsè nìkan, ṣùgbọ́n ó tún sinmi lórí ìwọ́ntúnwọ̀nsì tó yẹ ti omi, electrolytes, glucose, protein, àti micronutrients.
2. Awọn Iru Ounjẹ Parenteral: Agbedemeji ati Aarin
Ni imọ-ẹrọ, a pin NP si meji:
1. Oúnjẹ Àyíká (NPP/PPN)
A n fun ni nipasẹ iṣan apa. Osmolarity ti ojutu naa gbọdọ wa ni opin lati dena phlebitis ti o lagbara. Nitori osmolarity rẹ ti o lopin, PPN dara fun awọn aini igba diẹ tabi gẹgẹbi "afárá" nigbati wiwọle aarin ko ba ti wa.
2. Ounjẹ Parenteral Lapapọ nipasẹ Central (NPT/TPN)
Tí a bá fún ni nípasẹ̀ iṣan àárín (fún àpẹẹrẹ, iṣan subclavian, iṣan jugular inú, tàbí nípasẹ̀ catheter venous central tí a fi sínú superior vena cava), TPN gba láàyè fún lílo àwọn omi osmolarity gíga, ní rírí dájú pé a ti mú àwọn àìní kalori-protein pípé wá. A sábà máa ń lò ó fún ìtọ́jú àárín sí ìgbà pípẹ́ tàbí fún àwọn aláìsàn tí wọ́n nílò rẹ̀ gidigidi.
Yiyan laarin PPN ati TPN da lori iye akoko itọju naa, awọn aini ounjẹ, ipo iṣan ẹjẹ agbeegbe, ati ewu awọn ilolu.
3. Àkójọpọ̀ Ojútùú àti Àwọn Ìlànà Ìṣirò Àwọn Ohun Tí A Nílò
Awọn solusan NP ni gbogbogbo ni:
– Kabohaidireeti: pataki dextrose gẹgẹbi orisun agbara akọkọ.
– Púrọ́tíìnì: àwọn ásíìdì amino fún ìṣẹ̀dá àsopọ àti ìtọ́jú ìwúwo iṣan.
– Ọ̀rá: emulsion lipid gẹ́gẹ́ bí orísun agbára tó lágbára àti àwọn ọ̀rá pàtàkì.
– Àwọn elektroliti: sodium, potassium, chloride, calcium, magnesium, phosphate bí ó ṣe yẹ.
– Àwọn Vitamin àti àwọn èròjà ìtọ́kasí: láti dènà àìtó àwọn èròjà micronutrient.
– Omi: a ṣe àtúnṣe iwọn didun ni ibamu si ipo omi, iṣẹ kidinrin, ati ipo ile-iwosan.
Ní ìlànà, a máa ń ṣírò agbára àti èròjà amuaradagba tí a nílò ní ìbámu pẹ̀lú ìwọ̀n ara, ipò ìṣègùn, àti ipele ìdààmú ìṣiṣẹ́ ara. Nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àìsàn líle koko, àwọn ìdàgbàsókè díẹ̀díẹ̀ sábà máa ń pọndandan láti dènà hyperglycemia àti àrùn tí ń tún oúnjẹ jẹ, pàápàá jùlọ nínú àwọn aláìsàn tí kò ní oúnjẹ tó dára.
4. Ìmúrasílẹ̀ àti Asepsis: Kókó sí Ààbò
Àwọn ọ̀nà ìtọ́jú NP gbọ́dọ̀ tẹ̀lé àwọn ìlànà aseptic tó lágbára nítorí pé àwọn catheter inú ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ọ̀nà tààrà fún àwọn àrùn láti wọ inú ẹ̀jẹ̀. Àwọn ìlànà pàtàkì kan ni:
– A pese ojutu naa ni ọna ti ko ni idoti (o dara julọ ni ile-iṣẹ oogun pẹlu afẹfẹ laminar tabi yara mimọ gẹgẹbi awọn ilana).
– Àmì àti ìfìdí múlẹ̀: rí i dájú pé aláìsàn dá mọ̀, ìṣẹ̀dá rẹ̀, ọjọ́ tí ó máa parí, àti pé ó dúró ṣinṣin.
– Ìmọ́tótó ọwọ́ kí o tó lo catheter tàbí infusion set.
– Pa èbúté náà rẹ́ (fọ́ ibi ìpamọ́ náà) nígbàkúgbà tí o bá wọlé sí i.
– Lilo awọn eto idapo pataki ati awọn àlẹ̀mọ́ gẹ́gẹ́ bí ohun èlò náà ṣe dámọ̀ràn (fún àpẹẹrẹ, awọn àlẹ̀mọ́ láti dín àwọn èròjà kù nínú àwọn ìlànà kan).
Àwọn àṣìṣe kékeré nínú asepsis lè fa àkóràn ẹ̀jẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú catheter (CRBSIs) èyí tí ó máa ń mú kí ikú, gígùn ìdúró, àti owó pọ̀ sí i.
5. Yíyan Ọ̀nà Ìwọ̀lé àti Ìfilọ́lẹ̀ Ẹ̀jẹ̀
A. Wọlé sí Àyíká
Wíwọlé sí ẹ̀gbẹ́ ọ̀nà abẹ́rẹ́ máa ń lo ìṣàn ẹ̀jẹ̀ pẹ̀lú àbójútó tó fìdí múlẹ̀ fún àwọn àmì àrùn phlebitis: ìrora, pupa, wíwú, tàbí ìṣàn pupa ní ẹ̀gbẹ́ iṣan. Ibi tí a fi sí i yẹ kí ó wà ní ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó ti fìdí múlẹ̀ dáadáa, kí ó má baà fa àwọn ìsopọ̀ nígbàkúgbà tí ó bá ṣeé ṣe láti dín ewu wíwọlé kù.
B. Ìwọlé Àárín Gbùngbùn
Fun TPN, wiwọle aarin le jẹ:
– CVC tí kò ní ihò (Central Venous Catheter) (tí ó wọ́pọ̀ ní ICU),
– PICC (Catheter Central Catheter tí a fi sínú ẹ̀gbẹ́) fún ìtọ́jú gígùn,
– Awọn catheter tabi awọn ibudo ti a fi oju omi ṣe fun awọn aini igba pipẹ.
A ṣe àgbékalẹ̀ CVC lábẹ́ ìtọ́sọ́nà ultrasound láti mú kí àṣeyọrí pọ̀ sí i àti láti dín àwọn ìṣòro ẹ̀rọ bí pneumothorax tàbí hematoma kù. Lẹ́yìn tí a bá gbé e kalẹ̀, a gbọ́dọ̀ jẹ́rìí sí ipò tí ó wà ní orí catheter (fún àpẹẹrẹ, nípasẹ̀ radiology, gẹ́gẹ́ bí ìlànà) kí a tó lò ó, pàápàá jùlọ fún wíwọlé sí àárín gbùngbùn.
6. Ọ̀nà Ìfúnni: Àwọn Ìgbésẹ̀ Pàtàkì
Awọn ọna iṣakoso NP pẹlu:
1. Ṣe àyẹ̀wò ìtòlẹ́sẹẹsẹ: ìṣètò, ìwọ̀n ìfúnpọ̀, ipa ọ̀nà, àti iye àkókò tí a fi ṣe é.
2. Ṣàyẹ̀wò ojútùú náà: kedere, emulsion lipid kò “fọ́” (kò sí ìyàsọ́tọ̀), àpò ìdìpọ̀ náà wà ní ipò pípé, kò sì kọjá ọjọ́ ìdúróṣinṣin.
3. Igbaradi ti eto idapo: lo fifa idapo fun deede oṣuwọn.
4. Ṣíṣe àtúnṣe: fi omi kún inú ọpọn ìfàmọ́ra kí afẹ́fẹ́ má baà sí.
5. Wiwọle si kokoro arun: nu ibudo catheter naa mọ ni ibamu si awọn ilana (fun apẹẹrẹ ọti/chlorhexidine gẹgẹbi ilana ile-iwosan).
6. Bẹ̀rẹ̀ ìfúnpọ̀ díẹ̀díẹ̀: nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ewu gíga, ìwọ̀n àkọ́kọ́ sábà máa ń dínkù, lẹ́yìn náà ó máa ń pọ̀ sí i bí a bá ṣe gbà á láàyè.
7. Ètò ìtọ́jú: A lè lo NP nígbà gbogbo fún wákàtí mẹ́rìnlélógún tàbí ní gbogbo ìgbà (fún àpẹẹrẹ wákàtí mẹ́rìnlélógún sí mẹ́jọdínlógún), pàápàá jùlọ nínú ìtọ́jú ìgbà pípẹ́ láti mú kí ìtùnú pọ̀ sí i àti láti dín àìṣiṣẹ́ ẹ̀dọ̀ kù nínú àwọn aláìsàn kan.
8. Rírọ́pò àwọn àwo àti àwo ìpara: a máa ń yí àwọn àwo ìpara, àwọn asopọ̀, àti àwọn àwo ìpara catheter padà gẹ́gẹ́ bí ìlànà láti dín ewu àkóràn kù.
A kò gbọdọ̀ da oògùn NP pọ̀ mọ́ àwọn oògùn ní ọ̀nà kan náà láìsí ìbáramu tó ṣe kedere. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ oògùn kò bá lipid emulsions tàbí omi dextrose tó ní ìṣọ̀kan mu, wọ́n sì lè fa òjò tó léwu.
7. Àbójútó Iṣẹ́ Ìwòsàn àti Ilé Ìwòsàn
Àbójútó jẹ́ apá pàtàkì nínú “ìmọ̀-ẹ̀rọ” NP:
– Àwọn àmì pàtàkì àti ipò omi: ìtẹ̀síwájú àti ìjáde, wíwú, àwọn àmì gbígbẹ.
– Súgà nínú ẹ̀jẹ̀: hyperglycemia wọ́pọ̀; ó lè jẹ́ pé a nílò insulin.
– Àwọn elektroliti: Potasiomu, magnẹsiọmu, ati fosifeti ṣe pataki pupọ paapaa ni ewu ti a le tun fi ounjẹ kun.
– Iṣẹ́ kíndìnrín àti ẹ̀dọ̀: urea/creatinine, àwọn enzymu ẹ̀dọ̀, bilirubin.
– Triglycerides: pàápàá jùlọ nígbà tí a bá ń lo emulsions lipid, pàápàá jùlọ nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní sepsis tàbí àwọn àrùn ìṣiṣẹ́ ọ̀rá.
– Àwọn àmì àkóràn: ibà, otútù, pupa níbi tí catheter wà, tàbí ìṣàn àrùn náà.
A ṣe àtúnṣe ìgbà tí a ń ṣe àyẹ̀wò sí ipò aláìsàn: ojoojúmọ́ ní ìpele àkọ́kọ́ tàbí ní àwọn aláìsàn tó ṣe pàtàkì, lẹ́yìn náà a lè fa àkókò tí ó bá dúró ṣinṣin.
8. Àwọn ìṣòro àti ìdènà
A le pin awọn ilolu ti ounjẹ parenteral si:
A. Awọn iṣoro ẹ̀rọ
– Pneumothorax, ipo ti ko dara ninu catheter, sisan ẹjẹ nigba fifi sii (diẹ sii ni ibatan si wiwọle aarin).
Ìdènà: fífi sori ẹrọ nipasẹ awọn oṣiṣẹ ti a ti kọ ẹkọ, itọsọna olutirasandi, iṣeduro ipo.
B. Àwọn Ìṣòro Àrùn
– CRBSI jẹ́ ìṣòro tó le koko.
Ìdènà: àkójọ ìdènà àkóràn (ìmọ́tótó ọwọ́, oògùn ìdènà awọ ara, ìtọ́jú aṣọ, ìtọ́jú ibi tí ó kéré, ẹ̀kọ́ fún àwọn òṣìṣẹ́).
C. Àwọn Ìṣòro Ìṣẹ̀dá-ara
– Àìsàn ẹ̀jẹ̀ púpọ̀, àìtó suga (pàápàá jùlọ tí a bá dáwọ́ dúró lójijì), ìṣòro electrolyte, àbùkù oúnjẹ, àìtó triglyceridemia.
Ìdènà: ìfúnpọ̀ díẹ̀díẹ̀, ìṣàyẹ̀wò tó wọ́pọ̀, àtúnṣe elekitiroliti, àti ìlànà hisulini tí ó bá pọndandan.
D. Àwọn Ìṣòro Ẹ̀dọ̀fóró
– Àìlera ẹ̀dọ̀, ìṣiṣẹ́ ara, tàbí ìṣiṣẹ́ ẹ̀dọ̀ pẹ̀lú lílo fún ìgbà pípẹ́.
Ìdènà: yẹra fún jíjẹ oúnjẹ jù, ronú nípa fífún oúnjẹ ní ìyípo, mú kí enteral dára síi nígbà tí ó bá ṣeé ṣe, ṣe àyẹ̀wò ìṣètò lipid.
9. Àwọn ìlànà ti ìdádúró àti ìyípadà sí oúnjẹ inú/ẹnu
Ó dára jù, a gbọ́dọ̀ dáwọ́ NP dúró nígbà tí aláìsàn bá lè pèsè oúnjẹ ní ẹnu tàbí ní ẹnu. A sábà máa ń dáwọ́ dúró díẹ̀díẹ̀, pàápàá jùlọ pẹ̀lú àwọn ìlànà dextrose gíga, láti yẹra fún hypoglycemia tí ó ń ṣe àtúnṣe. Ìyípadà àṣeyọrí kan ní nínú mímú lílo oúnjẹ ní ẹnu/inú pọ̀ sí i nígbà tí a bá ń dín NP kù, pẹ̀lú àbójútó lílo glucose àti ipò ìṣègùn.
Ipari
Àwọn ọ̀nà ìtọ́jú oúnjẹ parenteral ní ju fífi ìlà IV tí ó ní kalori sínú lọ. Wọ́n ní nínú àwọn ìlànà ìṣètò tí a ṣe déédé tí ó ní nínú yíyan aláìsàn, ìpinnu wíwọlé, ìdàpọ̀ aláìlera, lílo pẹ̀lú fifa ìfúnpọ̀, ìṣàyẹ̀wò yàrá ìwádìí, àti ìdènà àwọn ìṣòro ẹ̀rọ, àkóràn, àti ìṣiṣẹ́ ara. Pẹ̀lú ọ̀nà tí ó tọ́ àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ onímọ̀-ẹ̀rọ láàárín àwọn dókítà, àwọn nọ́ọ̀sì, àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ onjẹ, àti àwọn oníṣòwò oògùn, oúnjẹ parenteral lè jẹ́ ìtọ́jú tí ó ní ààbò àti tí ó gbéṣẹ́ láti ṣètìlẹ́yìn fún ìlera aláìsàn nígbà tí ìfun inú kò bá lè ṣiṣẹ́ dáadáa.
