Àwọn Àmì àti Àmì Ìbànújẹ́ nínú Àwọn Ẹranko: Ìmọ̀, Ìdámọ̀, àti Ìdènà
Pendahuluan
Àrùn rabies jẹ́ àrùn tó lè pa ènìyàn gan-an tó sì ń kọlu ètò iṣan ara àwọn ẹranko onígbà, títí kan àwọn ènìyàn. Kòkòrò àrùn Lyssavirus ló ń fà á. A sábà máa ń kó rabies nípasẹ̀ ìjẹ ẹranko tó ní àkóràn. Mímọ àwọn àmì rabies nínú àwọn ẹranko ṣe pàtàkì fún wíwá ìtànkálẹ̀ rẹ̀ ní kùtùkùtù àti ìdènà rẹ̀, láàárín àwọn ẹranko àti ènìyàn. Àpilẹ̀kọ yìí yóò fún wa ní àlàyé pípéye nípa àwọn àmì rabies nínú àwọn ẹranko, àti bí a ṣe lè ṣàkóso rẹ̀.
Gbigbe ati Ilana Itankale
A máa ń kó àrùn rabies nípasẹ̀ itọ́ ẹranko tí ó ní àkóràn, èyí tí ó máa ń wọ inú àwọn àsopọ̀ ara nípasẹ̀ ìjẹ tàbí ìkọ́. Kòkòrò àrùn náà á wá tàn kálẹ̀ sí ètò iṣan ara àárín nípasẹ̀ àwọn iṣan ara. Nígbà tí ó bá dé ọpọlọ, kòkòrò àrùn náà á fa onírúurú àmì àrùn ọpọlọ kí ó tó di pé ó pa ènìyàn. Ó ṣe pàtàkì láti kíyèsí pé àwọn àmì rabies lè fara hàn lẹ́yìn ìgbà pípẹ́ tí a bá ti gé e, nígbà tí ó sábà máa ń jẹ́ oṣù kan sí mẹ́ta lẹ́yìn tí a bá ti gé e.
Àwọn àmì àti àmì àrùn rabies nínú àwọn ẹranko
Àwọn àmì àti àmì àrùn rabies nínú àwọn ẹranko yàtọ̀ síra, ó sinmi lórí ìpele àkóràn kòkòrò àrùn náà. Rabies ní àwọn ìrísí ìṣègùn pàtàkì méjì: rabies "oníkà" àti rabies "aláìlera". Àwọn àmì àti àmì onírúurú tí a lè kíyèsí nìyí:
1. Ipele Prodromal
Ipele prodromal ni ipele ibẹrẹ ti ikolu, ti o maa n pẹ fun ọjọ meji si mẹta. Awọn aami aisan lakoko ipele yii kii ṣe pato ati pe o nira lati da mọ. Awọn ẹranko le ni awọn iyipada iwa diẹ, gẹgẹbi:
– Ìtìjú tàbí ìbẹ̀rù láìsí ìdí tó hàn gbangba
– Ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ dínkù
– Ibà díẹ̀
– Ìbínú tó pọ̀ sí i
2. Ìbànújẹ́ Ìbànújẹ́
Ní ìpele yìí, ẹranko náà yóò fi ìwà ipá hàn àti àwọn àmì ìtara ọkàn tó pọ̀ sí i. Àwọn àmì wọ̀nyí yóò máa wà fún ọjọ́ 1-7, wọ́n sì ní nínú wọn:
– Ìwà ipá: Àwọn ẹranko tí wọ́n sábà máa ń jẹ́ onínúure lè di oníjàgídíjàgan àti ẹni tí ó ṣòro láti ṣàkóso.
– Má bẹ̀rù ènìyàn: Àwọn ẹranko igbó bíi raccoon, àdán, tàbí kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ tí wọ́n sábà máa ń bẹ̀rù ènìyàn lè sún mọ́ wọn kí wọ́n sì gbìyànjú láti kọlu ènìyàn.
– Aláìní ìsinmi àti aláàmú: Ẹranko náà yóò dàbí ẹni tí kò ní ìsinmi, yóò sì máa rìn nígbà gbogbo láìsí ète pàtó kan.
– Jíjẹ àwọn ohun àjèjì: Àwọn ẹranko lè jẹ àwọn ohun àjèjì tàbí àwọn ẹ̀yà ara wọn.
– Àwọn ìyípadà nínú ìró ohùn: Àwọn ẹranko lè ṣe àwọn ìró àjèjì, bíi gbígbó ní ohùn tó yàtọ̀ sí ti àtẹ̀yìnwá tàbí kí wọ́n kígbe.
– Ìyípadà ọkàn àti ìfàsẹ́yìn ara: Àwọn ẹranko lè ní ìyípadà ọkàn àti ìfàsẹ́yìn ara nítorí pé kòkòrò àrùn náà ti dé inú ètò iṣan ara.
3. “Àrùn Rabies” (Àrùn Rabies)
Àmì àrùn ìgbẹ́ gbuuru paralytic ni a máa ń fi hàn pé iṣan ara rẹ̀ kò lágbára tó, àti pé ó máa ń parẹ́. Ìpele yìí sábà máa ń gba ọjọ́ méjì sí mẹ́rin, àwọn àmì àrùn náà sì ni:
– Àìlera gbogbogbòò: Àwọn ẹranko máa ń jẹ́ aláìlera, wọn kì í sì í ní agbára.
– Àìlera iṣan: Àìlera iṣan ara máa ń bẹ̀rẹ̀ láti inú iṣan orí àti ọrùn, lẹ́yìn náà ó máa ń tàn káàkiri ara.
– Dysphagia: Ìṣòro gbígbé nǹkan mì, èyí tí ó lè fa ìtújáde omi púpọ̀ tàbí ìtújáde omi púpọ̀.
– Àìlera ojú: Ojú ẹranko náà lè dàbí èyí tí kò ní ìbáramu nítorí àìlera iṣan ara.
– Àìsàn àti ikú: Ní ìpele ìkẹyìn, ẹranko náà yóò dákú, yóò sì kú nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín.
Àyẹ̀wò Ìwádìí Àrùn Rabies
A kò le ṣe àyẹ̀wò àrùn rabies nínú àwọn ẹranko nìkan nítorí àwọn àmì àrùn wọ̀nyí lè jọ ti àwọn àrùn mìíràn. A sábà máa ń ṣe àyẹ̀wò ìkẹyìn nípasẹ̀:
– Àyẹ̀wò Itọ́, Ẹ̀jẹ̀, àti Àwọ̀ Ọpọlọ: Àwọn àyẹ̀wò yàrá láti ṣàwárí wíwà kòkòrò àrùn rabies nínú àwọn àyẹ̀wò ẹ̀dá alààyè.
– Àyẹ̀wò Histopathological: Àyẹ̀wò microscopic ti àsopọ ọpọlọ lẹ́yìn tí ẹranko náà kú láti wá àwọn àmì àkóràn rabies (fún àpẹẹrẹ, àwọn ara Negri tí ó ní í ṣe pẹ̀lú rẹ̀).
Iwọn idena
Ìdènà àrùn rabies ṣe pàtàkì nítorí iye ikú tó ń pa àwọn ènìyàn ní àrùn náà. Àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà díẹ̀ nìyí tí ẹ lè gbé:
1. Àjẹ́sára
Ajesara jẹ ọna ti o munadoko lati dena aarun ajakalẹ-arun ninu awọn ẹranko ati awọn ẹran ọsin. Awọn ẹranko bii awọn aja, ologbo, ati awọn ẹṣin yẹ ki o jẹ ajesara deedee gẹgẹbi imọran oniwosan ẹranko. Ajesara tun ṣe pataki fun awọn ẹranko igbẹ ti o maa n ba eniyan sọrọ nigbagbogbo.
2. Ìṣàkóso Àwọn Ẹranko Igbó
Dídín iye àwọn ẹranko oníwà tí ó léwu bíi raccoon, àdán, àti àwọn ajá oníwà ìgbẹ́ kù lè dín ìtànkálẹ̀ àrùn rabies kù. Ní àwọn ibì kan, a tún ń lo àjẹsára ẹnu tí a fi sínú ìjẹ láti ṣàkóso rabies nínú àwọn ẹranko oníwà ìgbẹ́.
3. Ẹ̀kọ́ Gbogbogbò
Gbígbé ìmọ̀ gbogbo ènìyàn sókè nípa pàtàkì àjẹ́sára ẹranko àti bí a ṣe lè yẹra fún ìfarakanra pẹ̀lú àwọn ẹranko ìgbẹ́ tí ó lè ní àrùn rabies. Ìmọ̀ nípa bí a ṣe lè kojú ìjẹjẹ ẹranko àti ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ láti gbé ṣe pàtàkì.
Ìhùwàsí àkọ́kọ́ sí ìjẹran ẹranko kan
Tí ẹranko kan bá bu ẹnìkan tàbí ẹranko ọ̀sìn kan jẹ, àwọn ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó yẹ kí a gbé ni:
1. Fọ ọgbẹ́ náà: Fi ọṣẹ àti omi tó ń ṣàn fọ ọgbẹ́ náà fún o kere ju ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún láti dín ẹrù àrùn náà kù lórí ọgbẹ́ náà.
2. Lo aporó apakòkòrò: Lo aporó apakòkòrò bíi ọtí tàbí iodine sí ojú ọgbẹ́ náà.
3. Mu ẹranko naa lọ si ọdọ dokita: Kan si dokita tabi oniwosan ẹranko lẹsẹkẹsẹ. Ninu eniyan, ajesara idena lẹhin ti o ba farahan jẹ igbesẹ pataki lati dena ikolu aarun ajakalẹ-arun.
Ìtọ́jú Àwọn Ẹranko Tí Ó Ní Àrùn
Kò sí ìwòsàn fún àwọn ẹranko tí àrùn rabies ti kó. Àwọn olùṣàkóso dojúkọ dídènà ìtànkálẹ̀ àrùn náà àti dín ìjìyà ẹranko kù. Àwọn ẹranko tí ó bá ní àmì rabies gbọ́dọ̀ máa pa ara wọn láti dènà ewu sí i. A gbọ́dọ̀ gbé ìgbésẹ̀ yìí pẹ̀lú ìṣọ́ra àti ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà ìlera àti ìlera ẹranko tí ó yẹ.
Ipari
Àrùn rabies jẹ́ àrùn tó ń ranni tó sì lè pa ènìyàn, tó sì yẹ kí àwọn onílé ẹranko àti gbogbo ènìyàn mọ̀. Mímọ àwọn àmì àrùn rabies nínú àwọn ẹranko ṣe pàtàkì fún ìdènà àti ìtọ́jú ní ìbẹ̀rẹ̀. Pẹ̀lú àjẹsára, ìdènà àwọn ẹranko ìgbẹ́, ẹ̀kọ́ fún gbogbo ènìyàn, àti ìdáhùn sí àwọn ìjẹ ní kíákíá sí àwọn èèjẹ, ewu ìtànkálẹ̀ rabies lè dínkù gidigidi. Ẹ̀kọ́, ìdènà, àti ìdáhùn kíákíá jẹ́ pàtàkì láti kojú àrùn tó léwu yìí.
Nípa mímọ àwọn àmì àrùn rabies dáadáa àti àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà tó yẹ, a lè dáàbò bo àwọn ẹranko wa, ara wa, àti àwùjọ wa kúrò nínú ewu tí rabies lè fà.
