Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú fún Àwọn Àrùn Àrùn
Pendahuluan
Àwọn àrùn àkóràn ṣì jẹ́ ìpèníjà pàtàkì fún àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú ìlera kárí ayé, títí kan ní Indonesia. Àwọn bakitéríà, àwọn kòkòrò àrùn, olú, tàbí àwọn kòkòrò àrùn lè fa àkóràn, ìṣàkóso wọn sì nílò ọ̀nà tí a ṣètò láti jẹ́ èyí tí ó munadoko, tí ó ní ààbò, àti láti dín ewu àwọn ìṣòro àti ìdènà oògùn kù. Ìlànà ìtọ́jú fún àwọn àrùn àkóràn jẹ́ ọ̀wọ́ àwọn ìgbésẹ̀ ìṣègùn àti iṣẹ́ tí ó ń darí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ní ṣíṣe àyẹ̀wò, pípinnu ìtọ́jú, ṣíṣe àkíyèsí ìdáhùn, àti dídènà ìtànkálẹ̀ àrùn. Àpilẹ̀kọ yìí ṣàlàyé àwọn ìlànà àti àwọn kókó pàtàkì ti ìlànà ìtọ́jú àrùn àkóràn ní ọ̀nà tí ó ṣe kedere.
Ète Ìlànà Ìtọ́jú
Àwọn ìlànà kìí ṣe “òfin” lásán, ṣùgbọ́n wọ́n jẹ́ irinṣẹ́ láti mú kí iṣẹ́ náà dára síi. Àwọn góńgó wọn ní nínú:
1. Pese itọju ti a fojusi da lori ohun ti o fa ikolu naa.
2. Dín ìfàsẹ́yìn ìtọ́jú kù, pàápàá jùlọ nínú àwọn àkóràn líle bíi sepsis.
3. Dènà àtakò àwọn kòkòrò àrùn nítorí lílo oògùn tí kò tọ́.
4. Rí i dájú pé aláìsàn ní ààbò nípa dídín àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú oògùn kù.
5. Ṣíṣe àkóso ìtànkálẹ̀ nípasẹ̀ ìyàsọ́tọ̀ àti àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà àkóràn.
1. Ìṣàyẹ̀wò Àkọ́kọ́ àti Ìṣàyẹ̀wò Ìṣègùn
Igbesẹ akọkọ ni ayẹwo iyara ti ipo alaisan. Awọn oṣiṣẹ ilera n ṣe ayẹwo awọn ami pataki (titẹ ẹjẹ, titẹ ọkan, iwọn otutu, iwọn otutu atẹgun, itẹlọrun atẹgun), ipele imọye, ati awọn aami aisan pataki. Ni awọn ipo kan, gẹgẹbi iba giga gigun, kukuru ẹmi, hypotension, idinku imọye, tabi fura si meningitis tabi sepsis, alaisan yẹ ki o dari si ọna itọju pajawiri lẹsẹkẹsẹ.
Ní ìpele yìí, dókítà náà tún ṣe àgbékalẹ̀ ìtàn ìrìn àjò, ìfarahàn sí àwọn àrùn àkóràn, ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn tí wọ́n ní àrùn náà, lílo oògùn aporó tẹ́lẹ̀, àwọn àrùn àjẹ́sára (fún àpẹẹrẹ, HIV, lílo stẹ́rọ́ìdì), àti àwọn àrùn mìíràn bíi àtọ̀gbẹ tàbí àrùn kíndìnrín.
2. Pinnu Orisun ati Iru Ikolu naa
Ilana to dara kan n tẹnu mọ orisun ikolu naa: boya o jẹ ọna atẹgun, ọna ito, awọ ara ati àsopọ rirọ, àkóràn inu ikun, tabi eto ara. Awọn okunfa oriṣiriṣi le nilo awọn itọju oriṣiriṣi. Fun apẹẹrẹ, awọn àkóràn ọlọjẹ ko nilo awọn oogun aporo, lakoko ti awọn àkóràn kokoro arun nigbagbogbo nilo awọn oogun aporo ti o yẹ.
Awọn ipinsi pataki miiran ni:
– Àkóràn àdúgbò (tí a máa ń rí níta àwọn ilé ìwòsàn)
- Awọn akoran inu ile-iwosan (ti a gba ni ile-iwosan)
- Awọn akoran ti o ni ibatan si ilana (fun apẹẹrẹ, awọn kateti, awọn ẹrọ ategun)
Àwọn àkóràn ní ìgbà tí kòkòrò bá ń kọlu ara wọn máa ń jẹ́ àwọn kòkòrò tí ó lè gbógun ti ara wọn, nítorí náà, ìlànà náà sábà máa ń ní nínú gbígbé àwọn kòkòrò tí ó lè gbógun ti oògùn MDR (tí ó lè gbógun ti oògùn púpọ̀) yẹ̀ wò.
3. Àtìlẹ́yìn fún Àyẹ̀wò àti Àyẹ̀wò Ẹ̀yà ara
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó yẹ kí a bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà míì, àwọn ìlànà ìtọ́jú náà ń gbani níyànjú láti ṣe àyẹ̀wò kí a tó lo oògùn apakòkòrò tí ó bá ṣeé ṣe. Àwọn ìdánwò tí ó wọ́pọ̀ ní:
- kika ẹjẹ pipe, CRP, procalcitonin (ni awọn ipo kan)
– Àṣà ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nígbà tí ibà bá ga tàbí tí a fura sí pé ó ń fa àrùn sepsis
– Ìṣàyẹ̀wò ìtọ̀ àti ìṣàgbékalẹ̀ ìtọ̀ nínú àwọn tí a fura sí àkóràn ìtọ̀ nínú ìtọ̀
– Sàb (ọ̀fun, ọgbẹ́, ìfọ́) fún ìtọ́jú/PCR gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ
– X-ray àyà fún àrùn ẹ̀dọ̀fóró
– Àwọn ìdánwò kíákíá bíi àyẹ̀wò antigen tàbí PCR fún àwọn kòkòrò kan pàtó
Àfojúsùn pàtàkì ni láti mọ̀ bóyá bakitéríà, fáírọ́ọ̀sì, olú, tàbí àwọn kòkòrò àrùn ló ń fa àkóràn náà. Èyí á jẹ́ kí a lè lo ìtọ́jú tó bójú mu àti èyí tó yẹ nígbà tí àbájáde ìwádìí bá ti wà.
4. Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú Onímọ̀-ẹ̀rọ
Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, àbájáde àṣà ìbílẹ̀ máa ń gba àkókò. Nítorí náà, ìlànà náà ní àwọn ìlànà fún ìtọ́jú onímọ̀-ẹ̀rọ, èyí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú lílo oògùn tí ó dá lórí àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ṣeé ṣe jùlọ tí ó da lórí ibi tí àkóràn náà wà, bí ó ṣe le tó, àti bí bakitéríà ṣe rí ní agbègbè náà.
Awọn ipilẹ akọkọ ti itọju ailera ti ẹkọ-jinlẹ:
1. Àmì tó tọ́: a máa ń fúnni ní àwọn oògùn aporó tí ó bá jẹ́ pé wọ́n fura sí àkóràn bakitéríà tàbí àkóràn tó nílò àwọn oògùn aporó.
2. Ìwọ̀n ìrísí tó yẹ: lo ìrísí tó tó, ṣùgbọ́n má ṣe pọ̀ jù.
3. Iwọn lilo ati akoko ti o tọ: ronu iwuwo ara, iṣẹ kidinrin/ẹdọ, ati bi ikolu naa ṣe le to.
4. Ọ̀nà tó yẹ: a fi sínú iṣan ara fún àwọn àkóràn tó le koko; a fi ẹnu mu tí ó bá dúró dáadáa tí ó sì lè mu omi.
5. Àkókò tó yẹ: nínu sepsis, lílo àwọn oògùn aporó ní kíákíá bí ó ti ṣeé ṣe ní í ṣe pẹ̀lú àbájáde tó dára jù.
Nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ewu gíga láti kojú àrùn (ìtàn ìtọ́jú ilé ìwòsàn, lílo oògùn aporó léraléra, lílo àwọn ẹ̀rọ tí ó ń wọ inú ara), àwọn ìlànà sábà máa ń darí yíyàn oògùn aporó tí ó gbòòrò sí i, ṣùgbọ́n ó yẹ kí a tún ṣe àyẹ̀wò rẹ̀.
5. Ìtọ́jú tó dájú àti ìdènà ìdàgbàsókè
Nígbà tí àwọn àbájáde ìdánwò ìfarapa oògùn àti oògùn aporó bá ti wà, ìlànà náà tẹnu mọ́ ìyípadà sí ìtọ́jú tó dájú: yíyí àwọn oògùn aporó tó lágbára padà sí àwọn oògùn tó gbéṣẹ́ jùlọ, tó kéré jùlọ, àti tó sì ní ààbò jùlọ.
Din-escalation tumọ si idinku kikankikan itọju naa nigbati o ba ṣeeṣe:
– lati apapo si aporo aporo kan
– láti ìpele-ìpele gbooro sí ìpele-ìpele dín
– láti inú iṣan ara sí ẹnu nígbà tí ipò náà bá dúró ṣinṣin
Dídínkù sí ìpele agbára jẹ́ òpó pàtàkì nínú àwọn ètò ìṣàkóso ìdènà àwọn kòkòrò àrùn, ó sì ń ran lọ́wọ́ láti dín àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ bí ìgbẹ́ gbuuru tí ó ní í ṣe pẹ̀lú oògùn aporó kù tàbí ewu àkóràn tí ó lè ṣẹlẹ̀.
6. Iye Itoju
Àwọn ìlànà òde òní sábà máa ń dámọ̀ràn pé kí ó pẹ́ tó, ṣùgbọ́n kì í ṣe kí ó pọ̀ jù. Àkókò náà sinmi lórí irú àkóràn náà, ìdáhùn sí àìsàn, àti ipò aláìsàn. Àwọn àkóràn kan lè sunwọ̀n sí i pẹ̀lú ìtọ́jú ìgbà kúkúrú, nígbà tí àwọn mìíràn (fún àpẹẹrẹ, endocarditis, osteomyelitis, tàbí ikọ́ ẹ̀gbẹ) nílò ìtọ́jú gígùn àti àbójútó pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́.
A maa n ṣe ayẹwo itọju ailera naa laarin awọn wakati 48-72 akọkọ lati rii daju pe:
– iba dinku
- awọn ami pataki n dara si
– awọn aami aisan dinku
– ko si awọn ilolu ti o dide
- awọn abajade idanwo ṣe atilẹyin yiyan itọju ailera
Tí kò bá sí àtúnṣe kankan, ìlànà náà ń gbani níyànjú láti tún ṣe àyẹ̀wò: ó ṣeé ṣe kí àyẹ̀wò àìtọ́ wáyé, ìgbẹ́ tí ó nílò ìṣàn omi, orísun àkóràn tí a kò tọ́jú, tàbí kòkòrò tí ó lè dènà àrùn náà.
7. Ìtọ́jú Àtìlẹ́yìn àti Ìṣàkóso Àwọn Ìṣòro
Ìtọ́jú àkóràn kìí ṣe nípa àwọn oògùn antimicrobial nìkan. Àwọn ìlànà náà tún ní ìtọ́jú ìrànlọ́wọ́ bí ó ṣe yẹ, bíi:
– awọn omi inu iṣan fun gbigbẹ tabi mọnamọna
- irora ati antipyretic
- atẹgun tabi fentilesonu ninu awọn rudurudu atẹgun
- iṣakoso suga ẹjẹ ninu awọn alaisan ti o ni àtọgbẹ
- atunse elekitiroti ati ibojuwo iṣẹ ti ara
Nínú sepsis, àwọn ìlànà sábà máa ń ní àkójọ ìtọ́jú bíi ìtúnsọ omi, ìdánwò lactate, ìṣẹ̀dá, lílo egbòogi kíákíá, àti àbójútó ní ẹ̀ka ìtọ́jú tó lágbára bí ó bá pọndandan.
8. Ìdènà ìtànkálẹ̀ àti ìdènà àkóràn
Apá pàtàkì kan nínú ìlànà náà ni dídènà ìtànkálẹ̀ náà, ní àwọn ilé ìwòsàn àti ní àwùjọ. Àwọn ìgbésẹ̀ tí a sábà máa ń gbé ni:
- wẹ ọwọ rẹ ki o lo awọn ohun elo aabo (PPE)
– ìyàsọ́tọ̀ ìṣàn omi/afẹ́fẹ́/ìfọwọ́kan gẹ́gẹ́ bí irú àrùn náà
– ìlànà ìkọ́, lo ìbòjú tí ó bá pọndandan
– disinfection ti awọn irinṣẹ ati ayika
– ajesara fun awọn alaisan tabi awọn olubasọrọ ti o pade awọn ibeere naa
Dídènà ìtànkálẹ̀ àrùn kìí ṣe ojúṣe àwọn ilé ìwòsàn nìkan, ṣùgbọ́n ẹ̀kọ́ fún àwọn aláìsàn pẹ̀lú: ìgbà tí ó yẹ kí wọ́n sinmi nílé, nígbà tí ó bá ṣeé ṣe láti padà sí ibi iṣẹ́/ilé ìwé, àti bí a ṣe lè dín ewu àkóràn ìdílé kù.
9. Àbójútó, Àwọn Àbájáde Ẹ̀gbẹ́, àti Ìṣàyẹ̀wò Lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Nígbà ìtọ́jú náà, a máa ń ṣe àkíyèsí àwọn aláìsàn fún ipa ìtọ́jú náà àti àwọn àbájáde ẹ̀gbẹ́ rẹ̀. Àwọn oògùn apakòkòrò kan lè ní ipa lórí kíndìnrín àti ẹ̀dọ̀, tàbí kí wọ́n fa àwọn àléjì. Nítorí náà, ìlànà náà tẹnu mọ́:
- abojuto iṣẹ kidinrin/ẹdọ nigba lilo awọn oogun kan
– ìṣàyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ oògùn, pàápàá jùlọ nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ oògùn
- idaduro ati rirọpo oogun naa ti awọn ipa ẹgbẹ to ṣe pataki ba waye
Àwọn àyẹ̀wò déédéé ń ran lọ́wọ́ láti rí i dájú pé àǹfààní ìtọ́jú náà ju àwọn ewu lọ.
10. Ẹ̀kọ́ àti Ìbámu pẹ̀lú Ìtọ́jú Aláìsàn
Àṣeyọrí ìtọ́jú àkóràn sinmi lórí bí a ṣe tẹ̀lé ìlànà rẹ̀. Àwọn aláìsàn nílò láti mọ̀:
– pataki lilo oogun ni ibamu si iwọn lilo ati iṣeto
– má ṣe dáwọ́ lílo oògùn dúró láìsí ìmọ̀ràn dókítà
– má ṣe lo àwọn oògùn aporó tó kù tàbí kí o pín wọn pẹ̀lú wọn
– àwọn àmì ewu tó nílò àtúnpadà sí ilé ìtọ́jú ìlera
Ẹ̀kọ́ tó dára tún máa ń dín lílo oògùn apàrokò kù, èyí tó jẹ́ ohun pàtàkì tó ń fa ìdènà.
Penutup
Àwọn ìlànà ìtọ́jú fún àwọn àrùn àkóràn jẹ́ àwọn ìlànà pàtàkì tí ó ṣepọ àyẹ̀wò kíákíá, ìtọ́jú onímọ̀ nípa àrùn, àwọn àtúnṣe tí ó da lórí àwọn àbájáde yàrá ìwádìí, àkókò tí ó yẹ, àti ìdènà ìtànkálẹ̀ àrùn. Pẹ̀lú ìmúṣẹ àwọn ìlànà déédéé, àwọn àbájáde aláìsàn le sunwọ̀n síi, ìwọ̀n ìṣòro le dínkù, àti ewu ìdènà àwọn kòkòrò àrùn le dínkù. Níkẹyìn, àwọn ìlànà kìí ṣe àwọn ìwé àkọsílẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n àwọn ìṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó ní àwọn dókítà, àwọn nọ́ọ̀sì, àwọn onímọ̀ nípa yàrá ìwádìí, àwọn oníṣòwò oògùn, àti àwọn aláìsàn láti ṣàṣeyọrí ìṣàkóso àkóràn tí ó munadoko àti tí ó ní ẹ̀rí-ọkàn.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣe àtúnṣe àpilẹ̀kọ yìí síi gẹ́gẹ́ bí ohun tó ṣe pàtó (fún àpẹẹrẹ, ìlànà fún àrùn ẹ̀dọ̀fóró, UTI, sepsis, tàbí TB) tàbí kí n fi ìṣètò kún un bí àwọn ìpín kéékèèké, àtẹ àkópọ̀ àwọn àṣàyàn ìtọ́jú, àti ìwé àkọsílẹ̀.
