Àwọn Ọ̀nà Àyẹ̀wò fún Àwọn Àrùn Àrùn
Àwọn àrùn àkóràn jẹ́ ewu ńlá fún ìlera àgbáyé. Àwọn ohun tó lè fa àrùn wọ̀nyí ni bakitéríà, fáírọ́ọ̀sì, olú, àti àwọn kòkòrò àrùn. Oríṣiríṣi ọ̀nà ìwádìí ni a lò láti ṣe àyẹ̀wò àwọn àrùn tó lè ranni lọ́nà tó péye àti kíákíá. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣe àgbéyẹ̀wò onírúurú ọ̀nà ìwádìí tí a lò láti ṣe àyẹ̀wò àwọn àrùn tó lè ranni, láti ìbílẹ̀ sí èyí tó ti pẹ́ jùlọ.
1. Àwọn Ọ̀nà Ìwádìí Àtijọ́
1.1. Àṣà Àwọn Kòkòrò Àrùn
Àṣà àwọn kòkòrò àrùn jẹ́ ọ̀nà ìbílẹ̀ àtijọ́, tí ó ti wà fún ìgbà pípẹ́. Ọ̀nà yìí ní nínú gbígbin àyẹ̀wò àkóràn tí a fura sí lórí ibi tí ó yẹ. Lẹ́yìn ìbímọ, a lè dá àwọn kòkòrò àrùn tí ń dàgbàsókè mọ̀ nípa ìrísí àti ànímọ́ wọn nípa ti ara àti ti kẹ́míkà.
[Àṣeyọrí]
– Ó péye nínú dídá àwọn ohun alààyè pàtó mọ̀.
– Le pinnu ifamọ aporo, eyiti o wulo fun itọju.
[Àìlera]
– Ó nílò àkókò gígùn, nígbà gbogbo láti ọjọ́ díẹ̀ sí ọ̀sẹ̀.
– Kò munadoko fun awọn kokoro arun ti o nira lati gbin, gẹgẹbi diẹ ninu awọn ọlọjẹ ati kokoro arun.
1.2. Maikroskopi
A lo microscopy lati ṣe akiyesi awọn ayẹwo taara lati ṣe idanimọ wiwa awọn kokoro arun. Awọn ọna microscopy ti a lo nigbagbogbo pẹlu microscopy ina ati fluorescence microscopy.
[Àṣeyọrí]
- Yara ati pe o le pese awọn abajade laarin awọn wakati diẹ.
– Ó wúlò fún dídá àwọn ohun alààyè kan mọ̀, bí bakitéríà ikọ́ ẹ̀gbẹ pẹ̀lú àwọ̀ Ziehl-Neelsen.
[Àìlera]
– Ìfàmọ́ra àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó lopin.
– Ó nílò àwọn olùṣiṣẹ́ tí wọ́n ní ìmọ̀ pàtàkì láti túmọ̀ àwọn àbájáde náà.
2. Àwọn Ìmọ̀-ẹ̀rọ Molekulá
2.1. Idahun Pq Polymerase (PCR)
PCR jẹ́ ọ̀nà ìdàgbàsókè DNA tí ó ń gba ààyè láti rí àwọn ohun abẹ̀mí tí a kò mọ̀ nípa wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ onírúurú PCR ló wà, bíi Real-Time PCR (qPCR) tí ó túbọ̀ ní ìlọsíwájú.
[Àṣeyọrí]
– Ìfàmọ́ra gíga àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀.
– Yara, o le pese awọn abajade laarin awọn wakati.
[Àìlera]
– O gbowolori ati pe o nilo ohun elo pataki.
– Ewu giga ti idoti ti a ko ba se pelu abojuto.
2.2. Metagenomics
Metagenomics ni ìwádìí nípa ohun èlò ìbílẹ̀ tí a mú tààrà láti inú àwọn àpẹẹrẹ àyíká. Ọ̀nà yìí gba ààyè láti dá àwọn ohun alumọ́ọ́nì tí a kò lè gbìn mọ̀.
[Àṣeyọrí]
– Ni anfani lati ṣawari awọn oriṣiriṣi awọn microorganisms ninu itupalẹ kan.
– Wulo fun oye awon agbegbe kokoro arun ti o ni idiju ninu apere kan.
[Àìlera]
– Ìwádìí náà díjú gan-an, ó sì nílò ìmọ̀ nípa bioinformatics.
– O gbowolori ati pe kii ṣe nigbagbogbo wulo ni awọn ipo ile-iwosan ojoojumọ.
3. Àwọn Ọ̀nà Ìwádìí Àìsàn-àrùn ...
3.1. Ìwádìí Ìmúgbòòrò-Ẹ̀mí ...
ELISA jẹ́ ọ̀nà ìwádìí ara tí ó ń ṣàwárí àwọn èròjà ara tàbí àwọn èròjà ara pàtó nínú àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ aláìsàn kan.
[Àṣeyọrí]
– Ó ní ìmọ̀lára àti pàtó.
– Ó yára gan-an, a sì lè tún un ṣe láifọwọ́ṣe.
[Àìlera]
– Ó da lórí dídára àwọn èròjà àjẹ́mọ́ra tàbí àwọn èròjà àjẹ́mọ́ra tí a lò.
– Kò lè rí àkóràn ní ìpele àkọ́kọ́ kí àwọn èròjà ara tó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣẹ̀dá.
3.2. Àwọn Àyẹ̀wò Ìwádìí Kíákíá (RDTs)
Àwọn RDT ní àwọn antigens tàbí antibodies, wọ́n sì máa ń fúnni ní àbájáde ní ìṣẹ́jú díẹ̀. A sábà máa ń lo ìdánwò yìí fún àwọn àrùn bí ibà iba, HIV, àti ibà dengue.
[Àṣeyọrí]
– Yára àti rọrùn láti lò, kódà ní àwọn àyíká tí àwọn ohun èlò kò ti wúlò.
- Ko nilo awọn ohun elo pataki.
[Àìlera]
– Ìmọ́lára àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ yàtọ̀ síra.
– Ewu wa ninu eke odi tabi eke rere.
4. Àwọn Ọ̀nà Ìmọ̀-ẹ̀rọ Tó Tẹ̀síwájú àti Tó Gbéṣẹ́
4.1. Ìtẹ̀lé Ìran Tó Tẹ̀lé (NGS)
NGS gba laaye lati seto gbogbo awọn jiini ti awọn microorganisms ni akoko kukuru kan. Eyi wulo pupọ fun wiwa awọn kokoro arun tuntun ati atẹle awọn ibesile.
[Àṣeyọrí]
– A le pese alaye jiini pipe.
– A le lo fun iwadii aisan ajakalẹ-arun molikula.
[Àìlera]
– O gbowo pupọ ati pe o nilo itupalẹ data ti o nira.
– A ko tii lo wọn nigbagbogbo ni awọn ile iwosan boṣewa.
4.2. Ìwọ̀n Ìwọ̀n Ìwọ̀n Ìwọ̀n (MALDI-TOF)
MALDI-TOF (Ìyọkúrò Lésà Tí A Ṣe Ìrànlọ́wọ́ fún Matrix/Ionization – Àkókò Fífò) jẹ́ ọ̀nà tí a ń lò láti dá àwọn ohun alumọ́ọ́nì mọ̀ nípa àwọn ìrísí proteomic wọn.
[Àṣeyọrí]
- Yara ati pe o le pese awọn abajade laarin awọn iṣẹju.
– Ipese giga ni idanimọ awọn kokoro arun ati olu.
[Àìlera]
– Ó nílò àwọn ohun èlò tó gbowólórí àti tó díjú.
– A gbọ́dọ̀ máa ṣe àtúnṣe ibi ìpamọ́ dátà fún ìdámọ̀ déédéé.
5. Àpapọ̀ Àwọn Ọ̀nà Àyẹ̀wò
Nínú iṣẹ́ ìṣègùn, a sábà máa ń nílò àpapọ̀ àwọn ọ̀nà ìwádìí láti rí àyẹ̀wò tó péye. Fún àpẹẹrẹ, a lè tẹ̀lé àṣà ìṣẹ̀dá àwọn kòkòrò àrùn pẹ̀lú PCR láti jẹ́rìí sí i, tàbí a lè lo ELISA pẹ̀lú àwọn RDT láti mú kí ìpéye àyẹ̀wò sunwọ̀n sí i.
[Ìdàpọ̀ àwọn ọ̀nà yìí lè san àléébù ọ̀nà kan pẹ̀lú agbára òmíràn. Ṣíṣe àfikún onírúurú ọ̀nà ìwádìí yóò pèsè àwòrán pípéye sí i àti ìrànlọ́wọ́ nínú àwọn ìpinnu ìtọ́jú tó dára jù.]
Ipari
Àwọn ọ̀nà ìwádìí àrùn àkóràn ti yára yípadà, láti àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ sí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tuntun. Yíyan ọ̀nà tó yẹ sinmi lórí onírúurú nǹkan, bí irú àkóràn tí a fura sí, ipò ìṣègùn aláìsàn, àti àwọn ohun èlò tó wà. Lílo àpapọ̀ ọ̀nà tó tọ́ mú kí a lè ṣe àyẹ̀wò kíákíá àti kí ó péye, èyí tó máa ń mú kí a lè ṣàkóso àti tọ́jú àwọn àrùn àkóràn dáadáa.
Nípasẹ̀ ìlọsíwájú nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀ ẹ̀rọ, a ní ìrètí pé àwọn ọ̀nà ìwádìí ọjọ́ iwájú yóò túbọ̀ rọrùn, kíákíá, àti pé ó péye sí i, èyí tí yóò fún wa ní ìrètí tuntun nínú gbígbógun ti àwọn àrùn àkóràn tí ó lè díjú sí i lọ́jọ́ iwájú.
