Àwọn Ohun Tó Ń Fa Àìsàn Gingivitis Nínú Àwọn Ológbò
Àrùn Gingivitis nínú àwọn ológbò jẹ́ ìgbóná ara tí ó máa ń wáyé nínú eyín, tí a sábà máa ń rí bí pupa, wíwú, ẹ̀jẹ̀ ríru, àti èémí rírùn. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a sábà máa ń kà á sí ìṣòro kékeré, àrùn gingivitis lè jẹ́ ohun tó ń fa àwọn ìṣòro ìlera ẹnu tó le koko jù, bíi periodontitis (ìbàjẹ́ sí àsopọ̀ tó ń gbé eyín ró), ìrora onígbà pípẹ́, àti àìjẹun dáadáa pàápàá. Lílóye àwọn ohun tó ń fa àrùn gingivitis nínú àwọn ológbò ṣe pàtàkì kí àwọn tó ni gingivitis lè gbé àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà kí wọ́n sì yára gba ìtọ́jú tó yẹ.
Àwọn ohun pàtàkì tó máa ń fa gingivitis nínú àwọn ológbò nìyí.
1. Kíkó àwọn ohun èlò ìpara àti ìpara (tartar) jọ
Ohun tó sábà máa ń fa gingivitis nínú àwọn ológbò ni ìkọ́jọpọ̀ plaque. Plaque jẹ́ ìpele fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ tí a ń ṣe láti inú àwọn ìdọ̀tí oúnjẹ, itọ́, àti bakitéríà tí ó máa ń lẹ̀ mọ́ ojú eyín. Tí a kò bá yọ plaque náà kúrò, plaque náà máa ń le sí tartar. Tartar ní ojú ilẹ̀ tí ó le koko tí ó ń jẹ́ kí bakitéríà pọ̀ sí i, èyí tí ó máa ń mú kí eyín máa bàjẹ́, tí ó sì máa ń fa ìgbóná ara nígbẹ̀yìn gbẹ́yín.
Àwọn ológbò tí kìí sábà gba ìtọ́jú eyín—bíi fífọ eyín tàbí fífọ eyín níṣẹ́—ló máa ń ní ìṣòro gingivitis. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn ìrísí àti ìṣètò eyín kan lè mú kí àwọ̀ eyín náà máa pọ̀ sí i, pàápàá jùlọ lórí eyín ẹ̀yìn, èyí tí ó ṣòro láti fọ nípa ti ara.
2. Ìmọ́tótó ẹnu tí kò dára àti ìtọ́jú ehín tí kò tó nǹkan
Kì í ṣe gbogbo ológbò ló ní àṣà jíjẹ eyín tó láti “fọ” eyín wọn lọ́nà ẹ̀rọ. Fún àpẹẹrẹ, àwọn ológbò tí wọ́n bá jẹ oúnjẹ tútù nìkan ló ṣeé ṣe kí wọ́n ní àwọ̀ ara nítorí pé oúnjẹ tútù máa ń lẹ̀ mọ́ eyín wọn lọ́nà tó rọrùn. Láìsí ìfọwọ́ra déédéé tàbí lílo àwọn ohun èlò ìtọ́jú ẹnu (bíi àwọn ohun èlò ìtọ́jú eyín tó léwu tàbí àwọn ohun èlò ìpalára tí a fi ń pa eyín ní pàtó fún àwọn ẹranko), àwọn bakitéríà inú ẹnu yóò máa pọ̀ sí i.
Èyí sábà máa ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé ọ̀pọ̀ àwọn onílé kò mọ̀ nípa pàtàkì ìtọ́jú eyín ológbò. Síbẹ̀síbẹ̀, ìlera ẹnu jẹ́ apá pàtàkì nínú ìlera gbogbogbò, pàápàá jùlọ fún àwọn ológbò àti àgbàlagbà.
3. Àwọn ìlànà jíjẹ àti irú oúnjẹ
Oúnjẹ máa ń nípa lórí ìmọ́tótó ẹnu ológbò. A sábà máa ń rò pé oúnjẹ gbígbẹ máa ń dín ìpara kù nítorí pé ó le koko jù lè “fọ́” eyín nígbà tí a bá jẹ ẹ́. Síbẹ̀síbẹ̀, èyí kì í ṣe ìdánilójú, nítorí pé ọ̀pọ̀ ológbò máa ń gbé e mì láìjẹ ẹ́ dáadáa.
Ní ìyàtọ̀ sí èyí, oúnjẹ tí ó tutù lè fi àwọn ohun tí ó kù sílẹ̀ ní irọ̀rùn. Nígbà tí àwọn ohun tí ó kù sí oúnjẹ bá kó jọ, àwọn bakitéríà yóò ṣe é, wọn yóò sì mú àwọn nǹkan tí yóò máa mú àwọn eyín bínú jáde. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, oúnjẹ tí ó ní àwọn kábọ̀háídéréètì kan lè ṣètìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè àwọn bakitéríà ẹnu. Ọ̀nà tí ó dára jùlọ ni láti ṣe ìwọ̀n oúnjẹ rẹ pẹ̀lú ìtọ́jú eyín déédéé, kìí ṣe láti gbẹ́kẹ̀lé irú oúnjẹ nìkan.
4. Àwọn àrùn ehín àti ẹnu mìíràn (periodontitis, ìfàmọ́ra ehin, stomatitis)
Àrùn gingivitis kì í sábà máa ń ṣẹlẹ̀ nìkan. Ó lè fara hàn gẹ́gẹ́ bí apá kan ìṣòro eyín àti ẹnu tó díjú jù. Àpẹẹrẹ kan ni àrùn periodontitis, èyí tó jẹ́ àtẹ̀lé àrùn gingivitis tó ti di ìdààmú sí àwọn iṣan ara àti egungun tó ń gbé eyín ró. Tí àrùn periodontitis bá ṣẹlẹ̀, ìgbóná eyín máa ń burú sí i, eyín lè tú jáde, àkóràn náà sì lè tàn káàkiri sí i.
Fífà eyín tún wọ́pọ̀ nínú àwọn ológbò, ipò kan tí a ti ń “jẹ” eyín náà díẹ̀díẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìlànà àrùn nínú ara. Fífà eyín náà máa ń fa ìrora àti ìgbóná ní àyíká eyín. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, eyín onígbà díẹ̀ jẹ́ ìgbóná ara onígbà díẹ̀ ti eyín àti àsopọ̀ ẹnu, tí ó sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú ìdáhùn ajẹ́sára tó pọ̀ jù. Àwọn ipò wọ̀nyí lè fa gingivitis, èyí tí ó ṣòro láti mú sunwọ̀n síi láìsí ìtọ́jú ẹranko.
5. Àkóràn àkóràn: calicivirus, herpesvirus, àti FeLV/FIV
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkóràn kòkòrò àrùn ni a mọ̀ pé ó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbóná ẹnu nínú àwọn ológbò. A sábà máa ń so Feline calicivirus (FCV) pọ̀ mọ́ ọgbẹ́ inú, ọgbẹ́ ẹnu, àti gingivitis. Feline herpesvirus (FHV-1) tún lè fa ìṣòro ẹnu, bó tilẹ̀ jẹ́ pé a mọ̀ pé ó ní ipa lórí ọ̀nà atẹ́gùn òkè.
Ni afikun, awọn ologbo ti o ni FeLV (Feline Leukemia Virus) tabi FIV (Feline Immunodeficiency Virus) ti o ni ikolu le ni iriri eto ajẹsara ti o dinku. Nigbati eto ajẹsara ba dinku, awọn kokoro arun ti o wa ninu iho ẹnu ni o ṣeeṣe ki o fa àkóràn ati igbona gomu. Ni awọn igba miiran, gingivitis jẹ ọkan ninu awọn ami akọkọ ti awọn oniwun ṣe akiyesi, paapaa ti o ba pẹlu pipadanu iwuwo tabi aisan loorekoore.
6. Awọn rudurudu eto ajẹsara ati awọn aati igbona ti o pọ ju
Nínú àwọn ológbò kan, gingivitis máa ń wáyé nítorí pé agbára ìdènà àrùn tó lágbára jù sí àwọn plaque àti bacteria ló ń fà á. Dípò kí ó máa fa ìgbóná díẹ̀, ètò ìdènà àrùn náà máa ń fa ìgbóná ara tó pọ̀ jù, èyí tó máa ń mú kí àwọn eyín pupa, wíwú, àti ìrora. Èyí sábà máa ń jẹ́ ohun tó ń fa gingivitis onígbà pípẹ́ tàbí gingivotomatitis.
Àwọn ohun tó ń fa àbùdá ni a gbàgbọ́ pé ó ń kó ipa pàtàkì, nítorí pé àwọn ológbò kan máa ń fara hàn sí ìgbóná ara tó le koko kódà nígbà tí kò bá sí àmì àrùn. Nínú àwọn ipò wọ̀nyí, ìtọ́jú pẹ̀lú yíyọ tartar kúrò nìkan kì í sábà tó, ó sì nílò ìrànlọ́wọ́ síwájú sí i.
7. Àwọn àyípadà ọjọ́-orí àti ti ara
Ewu gingivitis maa n pọ si bi o ti n dagba. Awon ologbo agbalagba ati agbalagba ni a maa n fara han si plaque ati tartar fun igba pipẹ. Pẹlupẹlu, agbara ara lati tun awọn àsopọ ara ṣe le dinku, eyi ti o mu ki igbona naa maa wa. Sibẹsibẹ, eyi ko tumọ si pe awọn ologbo ko ni ajesara si gingivitis. Lakoko akoko rirọpo eyin (ni ayika oṣu mẹta si mẹfa), awọn gomu le di alailera diẹ sii ati ki o rọrun lati jo, paapaa ti awọn eyin ti o ti di egbin tabi awọn idoti ounjẹ ba kojọ.
8. Apẹrẹ ẹrẹkẹ ati iwuwo eyin
Àwọn ológbò kan ní ìrísí àgbọ̀n tí ó máa ń mú kí eyín wọn kún tàbí kí wọ́n má wà ní ipò tí kò tọ́. Eyín tí ó kún fún eyín lè mú kí àwọn ìdọ̀tí oúnjẹ dì mọ́ ara wọn kí ó sì mú kí ìwẹ̀nùmọ́ ṣòro. Àwọn ọmọ ológbò kan, pàápàá jùlọ àwọn tí ojú wọn kúrú (brachycephalic) bíi ti àwọn ará Persia, lè wà ní ewu gíga fún àwọn ìṣòro eyín nítorí eyín wọn tí ó kún fún eyín àti ààyè ẹnu wọn tí ó kéré. Àìsàn yìí ń mú kí àpáta ìkọ́lé rọrùn, ó sì lè fa gingivitis.
9. Àwọn ìwà jíjẹ àti àwọn ìṣòro ìwà jíjẹun
Kì í ṣe gbogbo ológbò ló máa ń jẹ oúnjẹ dáadáa. Àwọn ológbò kan máa ń ní àṣà “gbíjẹ àti mímu nǹkan,” èyí tó máa ń mú kí wọ́n má ṣe jẹ oúnjẹ tó ń mú kí eyín mọ́. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn ológbò tó ń ní ìrora eyín lè yẹra fún jíjẹ oúnjẹ ní àwọn ẹ̀gbẹ́ kan, èyí tó máa ń yọrí sí kí àwọ̀ eyín má rọ̀ jọ ní àwọn ibi tí wọn kò fi bẹ́ẹ̀ lò. Èyí máa ń ṣẹ̀dá ìyípo kan: ìrora kì í jẹ́ kí wọ́n jẹ oúnjẹ, àwọ̀ eyín máa ń kó jọ, ìgbóná ara máa ń burú sí i, ìrora sì máa ń pọ̀ sí i.
10. Àwọn àrùn tó ń ṣe ara: àtọ̀gbẹ, àrùn kíndìnrín, àti àìtó oúnjẹ tó dára.
Ìlera ẹnu sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú ìlera gbogbo ara. Àtọ̀gbẹ lè mú kí àwọn ológbò túbọ̀ ní àkóràn àti ìgbóná ara, títí kan àwọn eyín. Àrùn kíndìnrín onígbà pípẹ́ tún lè fa èémí burúkú àti àwọn ìyípadà nínú ihò ẹnu, èyí tí yóò mú kí ìṣòro eyín burú sí i. Nígbà kan náà, àìtó oúnjẹ tàbí àwọn àìtó oúnjẹ kan lè ba ìlera eyín jẹ́ kí ó sì dín ìwòsàn àwọn ọgbẹ́ kékeré ní ẹnu kù.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àrùn tó wà nínú ara kì í sábàá jẹ́ ohun tó ń fa gingivitis, àwọn àìsàn wọ̀nyí lè mú kí ìbàjẹ́ náà yára kánkán kí ó sì mú kí gingivitis ṣòro láti tọ́jú.
Àwọn àmì àrùn gingivitis tó yẹ kí a kíyèsí
Láti ran àwọn onílé lọ́wọ́ láti ṣe nǹkan kíákíá, ó ṣe pàtàkì láti mọ àwọn àmì àrùn náà. Àrùn Gingivitis nínú ológbò sábà máa ń jẹ́ àmì wọ̀nyí:
– Egungun pupa ati wiwu, paapaa ni ayika ila eyin
– Awọn gomu maa n fa ẹ̀jẹ̀ jade ni irọrun nigbati a ba jẹun tabi nigba ti a ba ṣe ayẹwo ẹnu
– èémí búburú (halitosis)
– Itọ́ tàbí ìfúnpọ̀ púpọ̀ jù
– Ìdínkù nínú oúnjẹ, jíjẹ oúnjẹ tó wọ́pọ̀, tàbí ìṣòro jíjẹ oúnjẹ
– Ó dà bíi pé àwọn ológbò ń fi ọwọ́ pa ojú wọn tàbí kí wọ́n má fọwọ́ kan ẹnu wọn.
Tí àwọn àmì wọ̀nyí bá farahàn, a gbani nímọ̀ràn gidigidi láti ṣe àyẹ̀wò ẹranko nítorí pé gingivitis lè jọ àwọn àrùn ẹnu mìíràn tó le jù tàbí kí ó ní í ṣe pẹ̀lú wọn.
Penutup
Àrùn gingivitis nínú àwọn ológbò sábà máa ń jẹ́ nítorí ìṣàkójọpọ̀ plaque àti tartar, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan mìíràn ló máa ń ní ipa lórí ìdàgbàsókè rẹ̀, bí oúnjẹ, ìmọ́tótó ẹnu, àkóràn kòkòrò àrùn, àwọn àrùn ààbò ara, ọjọ́ orí, ìṣètò eyín, àti àwọn àrùn tó ń fa àrùn náà. Bí a bá ṣe tètè mọ ohun tó ń fa àrùn náà àti àwọn ohun tó ń fa àrùn náà, bẹ́ẹ̀ náà ni àǹfààní láti ṣàkóso àrùn gingivitis yóò ṣe pọ̀ sí i kí ó tó di ìṣòro tó le koko jù.
Àwọn ọ̀nà ìdènà tó dára jùlọ ni ìtọ́jú ehín déédéé (pípa eyín ológbò mọ́ pẹ̀lú eyín eyín ológbò rẹ), àyẹ̀wò ẹranko déédéé, àti ṣíṣe àkíyèsí àwọn ìyípadà nínú ìwà jíjẹ àti ìlera ẹnu. Pẹ̀lú ìtọ́jú tó dára, ológbò rẹ lè yẹra fún ìrora, kí ó máa jẹun dáadáa, kí ó sì ní ìgbésí ayé tó dára jù.
