Bí a ṣe lè ṣe ìwádìí àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko
Àrùn ọkàn kìí ṣe ènìyàn nìkan ló ń ṣe é, ó tún ń ṣe é pẹ̀lú ẹranko, àti àwọn ẹranko ilé àti ẹranko. Ṣíṣe àyẹ̀wò àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko nílò ọ̀nà tó péye àti tó wà ní ìṣètò. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó jíròrò onírúurú ọ̀nà àti irinṣẹ́ tí a ń lò láti ṣe àyẹ̀wò àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko, àti àwọn àpẹẹrẹ kan tí ó wọ́pọ̀.
Pendahuluan
Oríṣiríṣi nǹkan ló lè fa àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko, títí bí àìlera ìbímọ, àkóràn, àwọn ìlànà ìbàjẹ́, àti ìgbésí ayé. Ọ̀nà láti ṣe àyẹ̀wò àrùn yìí nílò àpapọ̀ ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú ẹni tó ni ẹranko náà, àyẹ̀wò ara, lílo àwọn irinṣẹ́ ìwádìí tó gbajúmọ̀, àti nígbà míìrán àyẹ̀wò yàrá.
Àwọn àmì àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko lè yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú irú àrùn náà àti ìpele ìtẹ̀síwájú rẹ̀. Àwọn àmì kan tí ó wọ́pọ̀ ni ikọ́, ìṣòro mímí, àárẹ̀, ìdínkù oúnjẹ, àti wíwú. Ní ìsàlẹ̀ yìí, a ó jíròrò àwọn ìgbésẹ̀ fún ṣíṣe àyẹ̀wò àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko ní kíkún sí i.
1. Ìtàn Àkójọpọ̀
Anamnesis ni igbesẹ akọkọ ninu ṣiṣe ayẹwo arun ọkan ninu awọn ẹranko. Onisegun ẹranko yoo gba alaye lati ọdọ eni ti o ni nipa awọn atẹle yii:
– Ìtàn ìṣègùn: Ìwífún nípa ìtàn ìṣègùn tẹ́lẹ̀, ipò ìlera lọ́wọ́lọ́wọ́, àti àwọn àmì àrùn tó ń hàn.
– Ìwà àti ìwà: Ìgbòkègbodò ara, oúnjẹ, àti àwọn ìyípadà ìwà tí ó lè ní í ṣe pẹ̀lú àwọn àrùn ọkàn.
– Ìtàn ìdílé: Àwọn àrùn ọkàn kan jẹ́ ti ìran, nítorí náà ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ bóyá irú àwọn ọ̀ràn bẹ́ẹ̀ wà nínú ìdílé ẹranko náà.
2. Ìwádìí nípa ara
Lẹ́yìn tí dókítà ẹranko bá ti ka ìtàn náà tán, yóò ṣe àyẹ̀wò ara kíkún láti ṣàyẹ̀wò àwọn àmì àrùn ọkàn. Díẹ̀ lára àwọn kókó tí a ṣe àyẹ̀wò náà ni:
– Ìfọwọ́ra àti ìgbọ́ran: Dókítà yóò ṣàyẹ̀wò ìlù ọkàn, yóò gbọ́ ìró ọkàn, yóò sì wá àwọn ohun tí kò dára bíi ìró ìró (àwọn ìró tí kò dára nínú ọkàn).
– Àyẹ̀wò èémí: Dókítà yóò ṣàyẹ̀wò bí èémí ṣe ń mí, bí èémí ṣe ń mí, àti àwọn ìró tí kò báradé nínú ẹ̀dọ̀fóró tí ó lè fi hàn pé èémí ń yọ lẹ́nu.
– Àyẹ̀wò gbogbogbòò: Àyẹ̀wò àwọ̀ egbòogi (láti ṣe àyẹ̀wò ìfàsẹ́yìn ẹ̀jẹ̀), fífọwọ́kan ikùn láti wá ìbísí ẹ̀dọ̀ tàbí omi tí kò ní omi, àti àyẹ̀wò àwọn ẹ̀gbẹ́ fún wíwú.
3. Ẹ̀rọ ìwádìí ẹ̀rọ (ECG)
ECG jẹ́ ohun èlò ìwádìí tí ó ń fúnni ní ìwífún nípa ìṣiṣẹ́ iná mànàmáná ọkàn. Nínú àwọn ẹranko, a máa ń lo ECG láti ṣàwárí arrhythmias (ìṣiṣẹ́ ọkàn tí kò dọ́gba) àti àwọn ìyípadà mìíràn tí ó ń fi àrùn ọkàn hàn. Ìlànà yìí sábà máa ń ní nínú gbígbé àwọn elekitirodu sí ara ẹranko náà àti gbígba ìṣiṣẹ́ iná mànàmáná ọkàn sílẹ̀.
4. X-ray ti iṣan egungun
X-ray àyà jẹ́ ohun èlò ìwádìí pàtàkì tí a ń lò láti ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n àti ìrísí ọkàn àti ipò ẹ̀dọ̀fóró. X-ray àyà lè ran lọ́wọ́ láti mọ ọkàn tó gbòòrò sí i, ìṣàn omi nínú pleural space, àti àwọn ìyípadà mìíràn tí ó ń fi àrùn ọkàn tàbí ìṣòro ẹ̀dọ̀fóró hàn.
5. Echocardiography
Ìwádìí Echocardiography jẹ́ ìwádìí ultrasound ti ọkàn. Ìwádìí yìí máa ń fúnni ní àwòrán tó kún rẹ́rẹ́ nípa ìṣètò ọkàn àti iṣẹ́ rẹ̀. Ìwádìí Echocardiography gba àwọn onímọ̀ nípa ẹranko láyè láti:
– Ṣe àyẹ̀wò iwọn àti ìrísí àwọn yàrá ọkàn.
– Wiwọn sisanra ogiri ọkan.
– Ṣe ayẹwo iṣẹ àtọwọdá ọkàn.
– Ṣe àwárí àti ṣe àyẹ̀wò àwọn ibi-pupọ tàbí àwọn àìṣedéédéé ìṣètò mìíràn.
– Ṣe àyẹ̀wò bí ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣàn lọ sínú ọkàn nípa lílo Doppler.
6. Idanwo Ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ lè fúnni ní ìwífún pàtàkì nípa ìlera gbogbogbò ẹranko kan àti láti ṣètìlẹ́yìn fún àyẹ̀wò àrùn ọkàn. Díẹ̀ lára àwọn àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tí a sábà máa ń ṣe ni:
– Ìwádìí ẹ̀jẹ̀ pípé: Ó ń ṣàyẹ̀wò iye àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa, àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ funfun, àti àwọn platelets.
– Àwòrán biochemical: Ó ń ṣe àyẹ̀wò iṣẹ́ àwọn ẹ̀yà ara bí ẹ̀dọ̀ àti kíndìnrín tí àrùn ọkàn lè nípa lórí.
– Àwọn ìdánwò elekitiroliti: Àìdọ́gba elekitiroliti le ní ipa lórí iṣẹ́ ọkàn.
– Àwọn àmì ìṣàpẹẹrẹ: Àwọn èròjà kan pàtó bíi natriuretic peptide lè pọ̀ sí i nígbà tí ọkàn bá ń bàjẹ́.
7. Ìwọ̀n Oximetry Pulse
Ọ̀nà tí kò ní jẹ́ kí a fi ń wo ìwọ̀n ìtóbi atẹ́gùn ẹ̀jẹ̀. Ohun èlò yìí ń ran àwọn ẹranko lọ́wọ́ láti mọ bí atẹ́gùn ṣe ń gbé lọ sí àwọn àsopọ̀ nípasẹ̀ ẹ̀jẹ̀ láti inú ẹ̀dọ̀fóró. Nínú àwọn ẹranko tí wọ́n ní àrùn ọkàn, ìtóbi atẹ́gùn lè dínkù, pàápàá jùlọ tí àwọn ìṣòro ẹ̀dọ̀fóró bá wà.
8. Holter Abojuto
Ìṣàyẹ̀wò Holter jẹ́ ẹ̀rọ kan tí ó máa ń ṣe àkọsílẹ̀ ìṣiṣẹ́ iná mànàmáná ọkàn fún wákàtí mẹ́rìnlélógún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Ẹ̀rọ yìí wúlò fún wíwá àwọn àrùn ọkàn tí ó lè má hàn gbangba nígbà tí a bá ń ṣe àyẹ̀wò ECG kúkúrú. A sábà máa ń lo ìṣàyẹ̀wò Holter fún àwọn ẹranko tí wọ́n ní àwọn àmì àrùn bí dídákú tàbí àìlera lójijì.
9. Ìdánwò Wahala
Ìdánwò ìdààmú jẹ́ àyẹ̀wò ìdáhùn ọkàn sí ìṣiṣẹ́ ara tàbí ìdààmú. Nínú àwọn ẹranko, a lè ṣe ìdánwò ìdààmú nípa lílo ẹ̀rọ treadmill tàbí ìfúnni ní oògùn. Ìdáhùn ẹranko sí ìdààmú lè fúnni ní ìwífún nípa agbára iṣẹ́ ọkàn àti láti mọ àwọn ààlà tí ó lè má hàn gbangba nígbà tí ẹranko náà bá sinmi.
10. Àwòrán Tó Tẹ̀síwájú
Fún àwọn ọ̀ràn tó díjú, àwọn ọ̀nà ìwòran tó ti pẹ́ títí bíi CT scans tàbí MRI lè pọndandan. Àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ wọ̀nyí fúnni ní àlàyé tó pọ̀ sí i nípa ìṣètò àti iṣẹ́ ọkàn àti àwọn àsopọ̀ tó yí i ká. Àwòrán tó ti pẹ́ jùlọ lè dá àwọn ìṣòro tí àwọn ọ̀nà ìwòran ìpìlẹ̀ kò pamọ́ mọ̀, bíi dídì ẹ̀jẹ̀, ìṣùpọ̀ tó yàtọ̀, tàbí àwọn àìlera ìbí.
Àwọn Ọ̀ràn Àrùn Ọkàn Tó Wọ́pọ̀ Nínú Àwọn Ẹranko
1. Àrùn ọkàn tó ti di púpọ̀ (DCM)
DCM jẹ́ irú àrùn ọkàn tí a sábà máa ń rí lára àwọn ajá ńlá. A máa ń fi àmì àrùn yìí hàn nípa fífẹ̀ ventricular àti ìdínkù ìfàsẹ́yìn ọkàn. Àwọn ajá tí wọ́n ní DCM lè ní àwọn àmì bíi ikọ́, àìlera mímí, àárẹ̀, àti wíwú.
2. Àbùkù Ọkàn tí a bí
Àbùkù ọkàn tí a bí ní ìbí lè wáyé nínú onírúurú ẹranko. Àwọn àìlera tí ó wọ́pọ̀ ni:
– Patent ductus arteriosus (PDA): Ọ̀nà tí ó wà láàárín aorta àti iṣan ẹ̀jẹ̀ ẹ̀dọ̀fóró kì í parẹ́ lẹ́yìn ìbímọ, èyí tí ó ń fa ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tí kò dára àti iṣẹ́ púpọ̀ sí i lórí ọkàn.
– Tetralogy of Fallot: Àwọn àìlera mẹ́rin tí ó ń yọrí sí àìlera ẹ̀jẹ̀, tí a sábà máa ń rí nínú àwọn ológbò àti ajá.
3. Àrùn Àrùn Inú
Àrùn àrùn ọkàn jẹ́ àkóràn parasitic tí ó ń tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ ìjẹ ẹ̀fọn, ó sì ń kan ọkàn àti àwọn iṣan ara ẹ̀dọ̀fóró nínú àwọn ajá. A sábà máa ń rí i ní àwọn agbègbè gbígbóná àti ọ̀rinrin.
4. Àrùn ọkàn tó ń fa ẹ̀jẹ̀ (Hypertrophic Cardiomyopathy)
Àrùn ọkàn tí a sábà máa ń rí lára àwọn ológbò, pàápàá jùlọ àwọn Maine Coons àti Ragdolls. Ó máa ń jẹ́ àmì àrùn ọkàn pẹ̀lú kíkún àwọn ògiri ventricular, èyí tí ó máa ń ba agbára ọkàn láti kún pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ jẹ́.
Penutup
Ṣíṣe àyẹ̀wò àrùn ọkàn nínú àwọn ẹranko nílò àpapọ̀ onírúurú ọ̀nà àti irinṣẹ́ ìwádìí. Láti ìtàn àti ìwádìí ara àkọ́kọ́ sí lílo àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ tó ti pẹ́ títí bí echocardiography àti àwòrán tó ti pẹ́, ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan kó ipa pàtàkì nínú rírí dájú pé a ṣe àyẹ̀wò tó péye. Òye pípéye nípa àwọn ọ̀nà ìwádìí wọ̀nyí lè ran àwọn onímọ̀ nípa ẹranko lọ́wọ́ láti pèsè ìtọ́jú tó yẹ àti tó múná dóko fún àwọn aláìsàn wọn. Tí ohun ọ̀sìn rẹ bá fi àmì àrùn ọkàn hàn, bá onímọ̀ nípa ẹranko rẹ sọ̀rọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ fún àyẹ̀wò àti ìtọ́jú tó tọ́.
