Bí a ṣe lè ṣe ìwádìí àrùn kòkòrò
Àkóràn kòkòrò (helminthiasis) ṣì jẹ́ ìṣòro ìlera tó wọ́pọ̀, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè tí ìmọ́tótó kò dára, tí kò sí omi mímọ́ tónítóní, àti àwọn ìṣe ìmọ́tótó tó dára jù. Kòkòrò lè ní ipa lórí àwọn ọmọdé àti àgbàlagbà, wọ́n sì sábà máa ń jẹ́ aláìmọ̀ nítorí àwọn àmì àrùn wọn. Síbẹ̀síbẹ̀, tí a kò bá tọ́jú wọn, kòkòrò lè dí ìfàmọ́ra oúnjẹ lọ́wọ́, ó lè sọ agbára ìdènà àrùn náà di aláìlera, ó lè dí ìdàgbàsókè àti ìdàgbàsókè àwọn ọmọdé lọ́wọ́, ó sì lè dín ìṣẹ̀dá àwọn àgbàlagbà kù. Nítorí náà, ó ṣe pàtàkì láti lóye bí a ṣe lè ṣe àyẹ̀wò àrùn kòkòrò dáadáa, títí kan wíwo àwọn àmì àrùn náà, ṣíṣe àyẹ̀wò ara, àti ṣíṣe àwọn àyẹ̀wò yàrá.
Lílóye Ohun tí Kòkòrò Jẹ́ àti Àwọn Irú Rẹ̀
Àwọn kòkòrò àrùn máa ń jẹ́ nítorí oríṣiríṣi kòkòrò tí ń gbé inú ìfun ènìyàn. Àwọn tó wọ́pọ̀ jùlọ ni kòkòrò àrùn roundworms (Ascaris lumbricoides), pinworms (Enterobius vermicularis), hookworms (Ancylostoma duodenale àti Necator americanus), àti whipworms (Trichuris trichiura). Irú kòkòrò kọ̀ọ̀kan ní ọ̀nà ìgbésẹ̀ tó yàtọ̀ síra, fún àpẹẹrẹ nípasẹ̀ ilẹ̀ tó ti bàjẹ́, oúnjẹ tàbí ohun mímu tí kò mọ́, ọwọ́ tó ti dọ̀tí, tàbí ìwà àìwọ bàtà. Oríṣiríṣi kòkòrò àrùn wọ̀nyí tún lè ní ipa lórí àwọn àmì àrùn àti ọ̀nà ìdánwò.
Igbesẹ Akọkọ: Mọ Awọn Okunfa Ewu
Kí wọ́n tó ṣe àyẹ̀wò, àwọn dókítà sábà máa ń ṣe àyẹ̀wò àwọn ohun tó lè fa ewu kí ènìyàn má lè ní àrùn. Àwọn ohun tó lè fa ewu wọ̀nyí ni àìfọ ọwọ́ kí ó tó jẹun, ṣíṣeré ní ilẹ̀ láìsí ìmọ́tótó tó péye, jíjẹ oúnjẹ tí kò jinná dáadáa, mímu omi tí kò ní ìdọ̀tí, gbígbìn ní gbangba tàbí rírìnrìn àjò lọ sí àwọn ibi tí ìmọ́tótó kò dára. Àwọn ọmọdé wà nínú ewu tó pọ̀ sí i nítorí wọ́n sábà máa ń fi ọwọ́ tàbí nǹkan wọn sí ẹnu wọn, wọ́n sì máa ń ní ìṣòro láti máa ṣe ìmọ́tótó ara ẹni tó dára.
Ṣíṣàkíyèsí Àwọn Àmì Àìsàn Tó Ń Farahàn Lọ́pọ̀lọpọ̀
Àyẹ̀wò àwọn kòkòrò aràn sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àmì àti àmì tí a rí. Àwọn àmì àrùn náà lè jẹ́ díẹ̀ àti aláìṣe pàtó, ṣùgbọ́n àwọn àmì kan tí a lè fura sí ni:
1. Ìfẹ́ oúnjẹ máa ń dínkù tàbí kí ó máa pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n ìwọ̀n ara kì í pọ̀ sí i.
2. Pípàdánù ìwọ̀n ara láìsí ìdí tí ó hàn gbangba.
3. Ìwúwo inú, ìrora inú, tàbí àìbalẹ̀ inú.
4. Ìgbẹ́ gbuuru, ìgbẹ́ gbuuru, tàbí ìgbẹ́ gbuuru tó ń bọ̀ tí ó sì ń lọ.
5. Aláìlera, oorun kì í rọrùn láti sùn, àti aláwọ̀ funfun, pàápàá jùlọ nínú àkóràn ìkọ́kọ́ tí ó lè fa àìtó ẹ̀jẹ̀.
6. Ìyán ní àyíká ìdí, pàápàá jùlọ ní alẹ́ (tí ó jẹ́ irú àwọn kòkòrò abẹ́rẹ́).
7. Ìṣòro oorun àti àìbalẹ̀ ọkàn, nítorí ìfúnpá tàbí àìbalẹ̀ ọkàn.
8. Ikọ́ tàbí àìsí èémí ní àwọn ọ̀ràn kan (fún àpẹẹrẹ, ìṣípòpadà àwọn ìdin tí a lè yípadà sí ẹ̀dọ̀fóró).
9. Àìlera ìfọkànsí àti ìdínkù nínú àṣeyọrí ẹ̀kọ́ àwọn ọmọdé nítorí àìjẹun tó dára.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àmì àrùn tí a mẹ́nu kàn lókè yìí fi hàn pé kòkòrò ni, ó ṣe pàtàkì láti rántí pé àwọn àìsàn míì tún lè fa àwọn àmì àrùn wọ̀nyí. Nítorí náà, àyẹ̀wò tó yẹ gbọ́dọ̀ jẹ́ àyẹ̀wò síwájú sí i.
Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò nípa ìṣègùn (Anamnesis)
Nígbà tí a bá ń ṣe àyẹ̀wò, àwọn dókítà sábà máa ń ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò nípa àwọn àmì àrùn aláìsàn, ìtàn ìṣègùn, àti ìwà ojoojúmọ́. Àwọn ìbéèrè kan tí ó wọ́pọ̀ ni: ìgbà tí àwọn àmì àrùn náà bẹ̀rẹ̀, ìwà ìfun, ìfun ní alẹ́, bóyá a ti rí kòkòrò nínú ìgbẹ́, àti bóyá àwọn mẹ́ḿbà ìdílé mìíràn ti ní irú àwọn àmì àrùn bẹ́ẹ̀. Fún àwọn ọmọdé, àwọn dókítà tún máa ń ṣe àyẹ̀wò bí èékánná ṣe ń jẹni, fífọ ọwọ́ láìdáwọ́dúró, tàbí ṣíṣeré nígbà gbogbo nínú ilẹ̀.
Ìtàn ìwádìí náà yóò tún ní ìtàn jíjẹ oúnjẹ, bí ẹran aise, ẹja, tàbí ewébẹ̀, àti orísun omi mímu tí a lò nílé. Ìwífún yìí yóò ran ọ́ lọ́wọ́ láti mọ irú kòkòrò tí a fura sí àti láti mọ àwọn àyẹ̀wò mìíràn tí ó yẹ jùlọ.
Àyẹ̀wò Ara: Wíwá Àwọn Àmì Àtìlẹ́yìn
Lẹ́yìn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò náà, a ṣe àyẹ̀wò ara láti ṣàyẹ̀wò àwọn àmì àkóràn kòkòrò. Dókítà lè ṣàyẹ̀wò ipò gbogbogbòò aláìsàn náà, bíi bóyá ó farahàn bí ẹni pé ó rí bí ẹni tí kò rí ara (àmì àìtó ẹ̀jẹ̀), ó tinrin, tàbí ó ní ìṣòro ìdàgbàsókè nínú àwọn ọmọdé. A ṣe àyẹ̀wò ikùn láti ṣàyẹ̀wò fún ìrọ̀rùn, fífẹ̀ ikùn, tàbí àwọn àmì ìṣòro jíjẹun.
Ní àwọn ọ̀ràn kan, àwọn dókítà yóò tún ṣe àyẹ̀wò agbègbè tí ó yí ìdí ká, pàápàá jùlọ tí a bá fura sí àwọn kòkòrò kòkòrò. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwádìí ara lásán kì í sábà fi hàn pé kòkòrò kòkòrò náà ní àrùn, ó lè wúlò gẹ́gẹ́ bí àmì ìbẹ̀rẹ̀.
Ìdánwò Yàrá Ìwádìí: Ọ̀nà Tó Péye Jùlọ
A máa ń ṣe àyẹ̀wò àrùn tó dájú jùlọ nípa lílo àyẹ̀wò yàrá. Àwọn ọ̀nà tí a sábà máa ń lò nìyí:
1. Àyẹ̀wò ìgbẹ́ (ìgbẹ́)
Àyẹ̀wò ìgbẹ́ ni ọ̀nà tí ó wọ́pọ̀ jùlọ láti fi rí ẹyin kòkòrò tàbí ìdínkù. A ó ṣe àyẹ̀wò àyẹ̀wò ìgbẹ́ ní yàrá ìwádìí lábẹ́ amúrókírókísókì. Àwọn dókítà sábà máa ń dámọ̀ràn láti gba àyẹ̀wò ju ẹyọ kan lọ (fún àpẹẹrẹ, ní ọjọ́ méjì sí mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀), nítorí pé a kì í tú ẹyin kòkòrò jáde lójoojúmọ́, àyẹ̀wò kan ṣoṣo sì lè mú àbájáde èké wá.
Àyẹ̀wò ìgbẹ́ wúlò gan-an fún àwọn kòkòrò tí ń wọ́ ara, àwọn kòkòrò tí ń wọ́ ara, àti àwọn kòkòrò tí ń wọ́ ara. Yàtọ̀ sí wíwá ẹyin, ní àwọn ìgbà míì, a lè rí àwọn ègé kòkòrò tàbí àwọn kòkòrò tí ó ti dàgbà.
2. Idanwo teepu fun awọn kokoro abirun pinworms
Láti ṣe àyẹ̀wò àrùn pinworm, ìdánwò tó péye jù ni ìdánwò tẹ́ẹ̀pù. Èyí ní nínú lílo tẹ́ẹ̀pù tó mọ́ kedere sí agbègbè tó yí ìdí ká ní òwúrọ̀ kí a tó wẹ̀ àti kí a tó gbọ̀n. Lẹ́yìn náà, a ó fi tẹ́ẹ̀pù náà sí orí gíláàsì tí a ó fi ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ lábẹ́ microscope láti rí ẹyin pinworm. A gbọ́dọ̀ tún ṣe ìdánwò yìí nígbà púpọ̀ nítorí pé a kì í rí ẹyin ní gbogbo ọjọ́.
3. Idanwo Ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ kò lè ṣàwárí àwọn kòkòrò ní tààràtà, ṣùgbọ́n wọ́n lè wúlò. Àwọn àmì kan tí ó lè fi hàn pé kòkòrò kòkòrò kan ní nínú iye eosinophil tó ga (irú sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ funfun kan tí ó máa ń ga ní àkóràn kòkòrò) àti àwọn àmì àìtó ẹ̀jẹ̀ (hemoglobin tó lọ sílẹ̀), pàápàá jùlọ nínú àkóràn hookworm. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn àbájáde wọ̀nyí kò ṣe pàtó, wọ́n sì nílò láti fi àwọn àyẹ̀wò mìíràn hàn.
4. Àwọn Àyẹ̀wò Àfikún (Tí Ó Bá Jẹ́ Pàtàkì)
Ní àwọn ọ̀ràn kan, dókítà lè dámọ̀ràn àwọn àyẹ̀wò síwájú sí i bíi ultrasound, X-ray, tàbí endoscopy tí a bá fura sí àwọn ìṣòro, bíi ìdènà ìfun tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ kòkòrò roundworms fà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kì í ṣe déédé, àwọn àyẹ̀wò wọ̀nyí ṣe pàtàkì tí aláìsàn bá ní ìrora inú líle, ìgbẹ́ gbuuru tí ó ń bá a lọ, tàbí àwọn àmì pàjáwìrì mìíràn.
Àwọn Àmì Ewu Tó Ń Béèrè Ìgbésẹ̀ Kíákíá
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀ràn kòkòrò àrùn jẹ́ díẹ̀, àwọn ipò kan wà tí ó nílò àyẹ̀wò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní ilé ìwòsàn, fún àpẹẹrẹ:
– Irora inu to le koko ati ikun to tobi lojiji.
– Ìgbẹ́ gbuuru leralera, paapaa nigbati awọn kokoro ba jade.
– Ìgbẹ́ tí ó ní àbàwọ́n ẹ̀jẹ̀ tàbí ìgbẹ́ gbuuru líle tó pẹ́ títí.
– Ọmọ náà jẹ́ aláìlera gidigidi, ó rọ́, tàbí ó ń fi àmì gbígbẹ ara hàn.
– Ìwúwo ọmọ náà máa ń dínkù gidigidi, ìdàgbàsókè rẹ̀ sì máa ń dínkù.
Àwọn àmì wọ̀nyí lè fi àwọn ìṣòro bí ìdènà ìfun, àìtó ẹ̀jẹ̀ tó le koko, tàbí àwọn àkóràn mìíràn tó ń bá a rìn hàn.
Ipari
Ṣíṣe àyẹ̀wò kòkòrò ní àwọn ìgbésẹ̀ pàtàkì mélòó kan: mímọ àwọn ohun tó lè fa ewu, wíwo àwọn àmì àrùn náà, ṣíṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ìṣègùn, ṣíṣe àyẹ̀wò ara, àti, ní tààràtà jùlọ, àwọn àyẹ̀wò yàrá bíi ìdánwò ìgbẹ́ àti ìdánwò tẹ́ẹ̀pù fún kòkòrò àrùn pinworms. Nítorí pé àwọn àmì kòkòrò sábà máa ń jọ àwọn àrùn tí ó wọ́pọ̀ nínú oúnjẹ, ìdánwò tó péye ṣe pàtàkì láti rí i dájú pé ìtọ́jú tó dára jù. Pẹ̀lú àyẹ̀wò tó péye, ìtọ́jú kòkòrò máa ń múná dóko jù, a lè dènà àwọn ìṣòro, a sì lè mú ìgbésí ayé ẹni tí ó ní àrùn náà sunwọ̀n sí i.
Tí ìwọ tàbí ẹbí rẹ bá ní àwọn àmì àrùn tó ń fi hàn pé ó ní àrùn jẹjẹrẹ, ó dára jù láti bá onímọ̀ nípa ìlera sọ̀rọ̀ fún àyẹ̀wò tó yẹ. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìdènà nípasẹ̀ fífọ ọwọ́, mímú oúnjẹ mọ́ tónítóní, wíwọ bàtà, àti mímú àyíká mọ́ tónítóní ṣì jẹ́ pàtàkì láti dènà àwọn kòkòrò láti padà wá.
