Àwọn Oríṣi Àwọn Egbòogi fún Àrùn Eyín
Àkóràn eyín jẹ́ ìṣòro ìlera tó wọ́pọ̀ tó lè fa ìrora líle, wíwú, èémí burúkú, àti ibà pàápàá. Àkóràn sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ihò tí a kò tọ́jú, ìgbóná eyín, gbòǹgbò eyín tó ní àkóràn, tàbí ìfọ́ (àpò ìfọ́) ní àyíká eyín àti àwọn àsopọ̀ rẹ̀. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, ìtọ́jú àkọ́kọ́ fún àkóràn eyín kì í ṣe oògùn apakòkòrò, bí kò ṣe àwọn ìtọ́jú eyín bíi fífọ orísun àkóràn náà mọ́, ìtọ́jú gbòǹgbò eyín, ìṣàn omi eyín, tàbí yíyọ eyín kúrò. Síbẹ̀síbẹ̀, oògùn apakòkòrò lè pọndandan tí àkóràn náà bá ti tàn kálẹ̀, tí àwọn àmì àrùn bá wà lára rẹ̀, tàbí tí aláìsàn náà bá ní àwọn àìsàn kan tó ń mú kí ewu ìṣòro pọ̀ sí i.
Àpilẹ̀kọ yìí sọ̀rọ̀ nípa irú àwọn oògùn apàrokò tí a sábà máa ń lò fún àkóràn eyín, nígbà tí a bá ń kọ wọ́n sílẹ̀, àti àwọn kókó pàtàkì fún lílò wọn láìléwu àti bí ó ṣe gbéṣẹ́.
Ìgbà wo ni àkóràn ehin nílò àwọn oògùn aporó?
Kì í ṣe gbogbo ìrora eyín ló nílò oògùn aporó. Àwọn oògùn aporó ń ṣiṣẹ́ lòdì sí bakitéríà, nítorí náà wọ́n wúlò tí àkóràn bá wà nínú bakitéríà tó wà nínú ewu ìtànkálẹ̀. Àwọn oníṣègùn ehin sábà máa ń gba oògùn aporó bí:
1. Wíwú náà tàn dé ẹ̀rẹ̀kẹ́, àgbọ̀n, tàbí ọrùn.
2. Ibà, àìlera, tàbí àmì àkóràn ara.
3. Àwọn ìgbẹ́ tí ó ní wíwú púpọ̀ tàbí tí ó ṣòro láti ṣí (trismus).
4. Àwọn nódì omi tó gbòòrò sí i àti ìrora nígbà tí a bá ń gbé e mì.
5. Àwọn àrùn tó ń ṣe àìlera fún ara, fún àpẹẹrẹ àwọn aláìsàn tó ní àwọn àrùn kan tàbí tí wọ́n ń gba ìtọ́jú tó ń dín agbára ara kù.
Fún àwọn ọ̀ràn ìrora tí ó bá jẹ́ nítorí ihò tí kò wú, àwọn dókítà sábà máa ń dojúkọ ìtọ́jú ní agbègbè (ìkún, ìtọ́jú gbòǹgbò iṣan) àti ìtura ìrora, dípò àwọn oògùn apàrokò.
1. Penicillin (Penicillin V)
Penicillin V jẹ́ oògùn aporo-oògùn tí a sábà máa ń lò fún àkóràn ẹnu nítorí pé ó munadoko gan-an sí àwọn bakitéríà tí ó ń fa àkóràn eyín. Àwọn àǹfààní rẹ̀ ni lílò rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ àti owó tí kò wọ́pọ̀.
Sibẹsibẹ, penicillin kii ṣe nigbagbogbo munadoko ni gbogbo igba nitori diẹ ninu awọn kokoro arun ẹnu le ṣe awọn enzymu ti o jẹ ki o dinku munadoko. Pẹlupẹlu, diẹ ninu awọn eniyan ni alerji si penicillin, ti o nilo awọn omiiran miiran.
Lilo gbogbogbo: àkóràn ehín díẹ̀–oníwọ̀nba, pàápàá jùlọ nígbà tí kò bá sí ìfura pé ó lè fara da àrùn náà.
2. Amoxicillin
Amoxicillin jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ penicillin tí ó ní ìrísí tó gbòòrò ju Penicillin V lọ. Ọ̀pọ̀ àwọn oníṣègùn ehín ló máa ń yan amoxicillin nítorí pé ó máa ń fà á dáadáa, ó sì máa ń ṣiṣẹ́ dáadáa lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ bakitéríà tí ó máa ń fa àkóràn eyín.
Ní ìṣe, amoxicillin ni àṣàyàn àkọ́kọ́ fún àwọn aláìsàn tí kò ní àléjì àti àwọn tí wọ́n ní àkóràn tí ó nílò àwọn oògùn apàrokò.
Àwọn Àǹfààní: ó munadoko, ó wà nílẹ̀ káàkiri, ó sì rọrùn láti lò.
Àkíyèsí: kò tún yẹ fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àléjì sí penicillin.
3. Amoxicillin–Clavulanate (Amoxicillin–Clavulanate)
Àpapọ̀ amoxicillin àti clavulanic acid ń ran lọ́wọ́ láti tọ́jú bakitéríà tó ń mú beta-lactamase jáde (ènséèmù kan tó lè "pa" àwọn oògùn aporó kan). Nítorí náà, a sábà máa ń lo amoxicillin–clavulanate fún àwọn àkóràn tó le gan-an, tó ń tún padà wá, tàbí àwọn àkóràn tí wọ́n fura sí pé ó lè gbógun ti amoxicillin déédé.
Àwọn lílò tí a sábà máa ń lò: ìgbẹ́ tó le gan-an, àkóràn tó ń tàn kálẹ̀, tàbí àwọn ọ̀ràn tí kò bá sunwọ̀n síi pẹ̀lú àwọn aporó tí a lè lò láti fi ṣe àyẹ̀wò.
Àwọn àbájáde ẹ̀gbẹ́ tó lè ṣẹlẹ̀: àwọn ìṣòro oúnjẹ bíi ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru ní ọ̀pọ̀ ìgbà ju amoxicillin nìkan lọ.
4. Clindamycin
A sábà máa ń lo Clindamycin gẹ́gẹ́ bí àyànfẹ́ pàtàkì fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àléjì sí penicillin. Egbòogi aporó yìí munadoko sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ bakitéríà anaerobic (àwọn bakitéríà tí wọ́n ń dàgbà láìsí atẹ́gùn) tí ó sábà máa ń fa àkóràn eyín àti ìfọ́.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó gbéṣẹ́, clindamycin ń fa àníyàn nítorí pé ó lè mú kí àwọn ènìyàn kan ní àrùn ìgbẹ́ gbuuru líle tí ó lè fa àkóràn Clostridioides. Nítorí náà, lílò rẹ̀ yẹ kí ó bá àwọn àmì àti ìlànà dókítà mu.
Àwọn lílò tí a sábà máa ń lò: àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àléjì sí penicillin, àwọn ìgbẹ́ tí ó ń fa ìgbẹ́, àkóràn àsopọ̀ ara tí ó rọ̀ ní àyíká eyín.
5. Metronidazole (Metronidazole)
Metronidazole munadoko pupọ lodi si awọn kokoro arun anaerobic, eyiti a maa n ri ninu awọn àkóràn ehin ati gomu ti o jinle. Sibẹsibẹ, a kii saba lo metronidazole nikan, ṣugbọn dipo lilo pẹlu amoxicillin tabi penicillin ti a ba fura pe ikolu naa ni adalu awọn kokoro arun aerobic ati anaerobic.
Àwọn lílò tí a sábà máa ń lò: ìgbẹ́ eyín, àwọn àkóràn periodontal kan, tàbí ìtọ́jú àpapọ̀ fún àwọn àkóràn líle.
Pàtàkì: A kò gbani nímọ̀ràn láti lo Metronidazole pẹ̀lú ọtí nítorí ó lè fa àwọn ìyọnu tí kò báradé (ríru líle, ìgbẹ́ gbuuru, ìgbọ̀n ọkàn). Tẹ̀lé ìlànà dókítà rẹ nípa àwọn ìdènà èyíkéyìí.
6. Àwọn Macrolides: Azithromycin àti Erythromycin
Àwọn oògùn Macrolide bíi azithromycin àti erythromycin tún lè jẹ́ àfikún fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àléjì sí penicillin. A sábà máa ń yan Azithromycin nítorí pé ó ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìwọ̀n oògùn tó rọrùn jù, ó sì máa ń ní àwọn àbájáde búburú díẹ̀ nínú ìfun ju erythromycin lọ.
Sibẹsibẹ, diẹ ninu awọn kokoro arun inu ni o ni ipele kan ti resistance si macrolides, nitorinaa dokita yoo ṣe ayẹwo ipo ọran naa ati itan ti lilo oogun aporo ti tẹlẹ.
Àwọn lílò tí a sábà máa ń lò: àfikún nínú àléjì penicillin, àwọn àkóràn díẹ̀ tàbí díẹ̀.
7. Cephalosporins (Cephalosporins)
Àwọn oníṣègùn ehín kan lè fún àwọn cephalosporins (fún àpẹẹrẹ, cefalexin) ní oògùn fún àkóràn ehín, pàápàá jùlọ tí aláìsàn náà kò bá ní àléjì líle sí penicillin. Irú oògùn yìí ní í ṣe pẹ̀lú penicillin, nítorí náà nígbà tí ó bá ní àléjì líle (fún àpẹẹrẹ, àléjì àìlèṣe), ó yẹ kí a yẹra fún lílo wọn tàbí kí a gbé e yẹ̀ wò dáadáa, gẹ́gẹ́ bí ìwádìí dókítà.
Lilo gbogbogbo: yiyan ni awọn ọran kan, paapaa awọn akoran kekere-kekere.
Ìlànà Pàtàkì: Àwọn egbòogi kò ṣe àfikún fún Ìtọ́jú Ehín
Àwọn oògùn aporó lè ran lọ́wọ́ láti dín ìdàgbàsókè bakitéríà kù kí ó sì dín ìtànkálẹ̀ àkóràn kù, ṣùgbọ́n wọn kì í mú orísun ìṣòro náà kúrò, bí ihò jíjìn, àsopọ̀ ara tí ó ti kú, tàbí ìgbẹ́ tí ó nílò ìṣàn omi kúrò. Láìsí ìtọ́jú tí ó dájú, àkóràn náà lè tún wáyé lẹ́yìn tí àwọn oògùn aporó náà bá ti bàjẹ́.
Awọn ilana ehín ti a nilo nigbagbogbo pẹlu:
– Itọju awọn iṣan gbongbo lati nu àkóràn lati inu ehin
– Ìṣàn omi láti yọ ìfun kúrò
– Ìmọ́tótó Tartar àti ìtọ́jú góólù tí orísun náà bá jẹ́ periodontal
– Yíyọ ehin kúrò tí a kò bá le fipamọ́ mọ́
Bí a ṣe lè lo àwọn egbòogi apànìyàn láìléwu
Kí àwọn egbòogi àrùn lè ṣiṣẹ́ dáadáa kí wọ́n má sì fa àwọn ìṣòro mìíràn, ẹ kíyèsí àwọn nǹkan wọ̀nyí:
1. Mu gẹ́gẹ́ bí a ti kọ ọ́ (oògùn àti àkókò tí a fi ń lò ó kò gbọdọ̀ yí padà fúnra rẹ).
2. Pari awọn aporo aporo ayafi ti dokita rẹ ba sọ fun ọ lati dawọ duro nitori awọn ipa ẹgbẹ kan.
3. Má ṣe lo àwọn oògùn apàrokò tó kù láti inú àwọn àìsàn tó ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀.
4. Sọ fún àwọn oògùn tí wọ́n bá ní àléjì, pàápàá jùlọ sí penicillin tàbí cephalosporin.
5. Ṣọ́ra fún àwọn àmì àwọn àbájáde búburú bí àìlèmí, ìfọ́ ojú, wíwú ojú, tàbí ìgbẹ́ gbuuru líle—wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
6. Má ṣe fi àkókò díẹ̀ sí iṣẹ́ ehín: àwọn oògùn apàrokòkòrò sábà máa ń jẹ́ “afárá” kí a tó ṣe ìtọ́jú pàtàkì.
Ìgbà wo ló yẹ kí o lọ sí Dókítà tàbí Yàrá Pajawiri lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀?
Wa iranlọwọ lẹsẹkẹsẹ ti o ba ni iriri:
– Wiwu naa maa n pọ si ni kiakia ni oju/ọrùn
– Ìṣòro mímí tàbí gbígbé mì
– Ẹnu ṣòro láti ṣí
– Ibà gíga, otútù, tàbí àìlera tó ń burú sí i
– Irora lile ti ko ni ilọsiwaju pẹlu oogun
Àkóràn eyín tó ń tàn kálẹ̀ lè léwu tí a kò bá tọ́jú rẹ̀.
Penutup
Àwọn oògùn apakòkòrò tí ó wọ́pọ̀ fún àkóràn eyín ni penicillin (Penicillin V), amoxicillin, amoxicillin-clavulanate, clindamycin, metronidazole, macrolides (azithromycin/erythromycin), àti cephalosporins ní àwọn ipò kan. Yíyàn oògùn apakòkòrò da lórí bí àkóràn náà ṣe le tó, irú bakitéríà tí a fura sí, àléjì èyíkéyìí, àti ìlera gbogbogbòò aláìsàn.
Èyí tó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, bí dókítà tàbí dókítà eyín bá ṣe kọ ọ́ nìkan ló yẹ kí a lò ó, pẹ̀lú ìtọ́jú ibi tí ó ti fa àkóràn náà. Pẹ̀lú ìtọ́jú tó yẹ àti lílo oògùn pẹ̀lú ọgbọ́n, a lè tọ́jú àkóràn eyín láìléwu àti kíákíá, kí ó má baà fa ìṣòro.
Tí o bá fẹ́, mo lè yí àpilẹ̀kọ yìí padà sí “olókìkí” fún ìwé ìròyìn nípa ìlera, tàbí kí ó jẹ́ “onímọ̀ sáyẹ́ǹsì” pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí àti ọ̀nà ìkọ̀wé bíi ti ìwé ìròyìn.
