Bí a ṣe lè dá àwọn àmì ìṣòro ehín mọ̀ nínú àwọn ọmọdé
A sábà máa ń gbà pé ìlera ehín àwọn ọmọdé kò já mọ́ nǹkan kan nítorí pé ehin ọmọ yóò já bọ́ nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, a ó sì fi ehin tí ó wà títí rọ́pò rẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, ipò ehin ọmọ náà ní ipa pàtàkì lórí ìtùnú ọmọ nígbà tí ó bá ń jẹun, nígbà tí ó bá ń sọ̀rọ̀, nígbà tí ó bá ń dàgbà ní àgbọ̀n, àti ní ìlera ehin wọn tí ó wà títí. Àwọn ìṣòro ehín tún lè ní ipa lórí ìgbẹ́kẹ̀lé ara ẹni àti dídára oorun ọmọ náà. Nítorí náà, àwọn òbí ní láti kíyèsára sí àwọn àmì ìbẹ̀rẹ̀ ìṣòro ehín àti ẹnu kí a lè bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú ní kùtùkùtù bí ó ti ṣeé ṣe tó.
Èyí ni ìtọ́sọ́nà láti mọ àwọn àmì ìṣòro ehín nínú àwọn ọmọdé, láti àwọn àmì àrùn tí a lè rí sí àwọn ìwà tí a fura sí.
1. Àwọn ìyípadà nínú àwọ̀ eyín: funfun bíi èéfín, àwọ̀ yẹ́lò, tàbí àwọ̀ ilẹ̀
Ọ̀kan lára àwọn àmì tó wọ́pọ̀ jùlọ ni ìyípadà àwọ̀ eyín. Ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ihò ara (caries), àwọn àmì funfun bíi èéfín sábà máa ń hàn lórí eyín, pàápàá jùlọ nítòsí ìlà eyín. Èyí fi hàn pé enamel ti ń bẹ̀rẹ̀ sí í pàdánù àwọn ohun alumọ́ni. Tí a kò bá tọ́jú wọn, àwọn àmì funfun náà lè di àwọ̀ ewéko, lẹ́yìn náà wọ́n á di ihò ara gidi.
Yàtọ̀ sí caries, ìyípadà àwọ̀ ara tún lè wáyé nípasẹ̀:
– Àwòrán ìdọ̀tí máa ń kóra jọ nítorí àìlera ìmọ́tótó ẹnu.
– Ìpalára sí eyín (fún àpẹẹrẹ, bí a bá gbá eyín) èyí tí ó mú kí eyín dúdú.
– Lilo awọn oogun aporo kan, botilẹjẹpe eyi ṣọwọn ni awọn ọmọde ode oni.
– Àṣà mímu wàrà tàbí omi dídùn kí o tó sùn láìfọ eyín rẹ.
Tí àwọn òbí bá rí àbàwọ́n tí kò parẹ́ lẹ́yìn fífọ eyín wọn, ó yẹ kí wọ́n jẹ́ kí dókítà eyín yẹ̀ wọ́n wò.
2. Ọmọ naa n kerora nipa irora tabi irora nigbati o ba n jẹ ati mu.
Ìrora nígbà tí a bá ń mu ohun mímu tútù, tí a bá ń jẹ àwọn ohun dídùn, tàbí tí a bá ń jẹ ẹ́ jẹ́ àmì tó yẹ kí a fiyèsí sí. Àwọn ọmọdé lè má lè ṣàlàyé ìrora wọn ní kedere, nítorí náà àwọn òbí gbọ́dọ̀ kíyèsí àwọn àmì àìṣeéṣe bíi:
– Ọmọ naa kọ awọn ounjẹ kan (fun apẹẹrẹ, lile, tutu, tabi didùn).
– Jíjẹun ní apá kan ṣoṣo.
– Nigbagbogbo bo ẹnu tabi di ẹ̀rẹ̀kẹ́ mú nígbà tí o bá ń jẹun.
– Ó máa ń di ẹni tí ó máa ń bínú nígbà oúnjẹ.
Ìrora lè fi hàn pé egbòogi náà jinlẹ̀, egbòogi tó gbóná, tàbí kódà àkóràn.
3. èémí búburú tí kì í lọ lẹ́yìn fífọ eyín rẹ
Èémí burúkú tí ó máa ń jáde nígbà gbogbo (halitosis) lè ṣẹlẹ̀ nítorí àwọn ìdọ̀tí oúnjẹ àti ìkójọpọ̀ plaque, tartar, gingivitis, tàbí ihò tí ó ń jẹ́ kí bakitéríà gbèrú. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé èémí búburú lè ṣẹlẹ̀ nígbà míì nítorí pé ọmọ kò mu omi tó tàbí òtútù, tí ó bá ń ṣẹlẹ̀ lójoojúmọ́ tí kò sì sunwọ̀n sí i lẹ́yìn fífọ àti fífọ floss, ó jẹ́ ohun tó ń fa àníyàn.
Àwọn òbí lè ran àwọn ọmọ lọ́wọ́ nípa rírí dájú pé:
– Fọ eyin rẹ lẹmeji lojumọ.
– Fọ ahọn rẹ pẹlu pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́.
– Lo ìfọ́ eyín (pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn òbí) pàápàá jùlọ tí eyín bá sún mọ́ ara wọn.
4. Gọ́ọ̀mù pupa, ó wú, tàbí kí ó máa ṣẹ̀jẹ̀ ní irọ̀rùn
Àwọn èèmọ́ ara tó dáa máa ń jẹ́ pupa, kì í wú, wọn kì í sì í tú ẹ̀jẹ̀ jáde ní kíákíá. Tí èèmọ́ ọmọ rẹ bá fara hàn bíi pupa tó mọ́lẹ̀, tó tóbi, tàbí tó ń tú ẹ̀jẹ̀ jáde nígbà tó ń fọ ọwọ́, ó lè ní ìgbóná èèmọ́ (gingivitis). Ohun tó sábà máa ń fà á ni pé wọ́n kó àwọn èèmọ́ ara jọ síbi tí wọ́n ti ń kó eémọ́ ara.
Àwọn àmì tó yẹ kí a kíyèsí:
– Ọmọ náà ń ṣàròyé nípa eyín tó ń gbóná tàbí tó ń “gbóná”.
– Wíwú láàrín eyín.
– Ó dà bíi pé àwọn èèmọ́ máa ń fà sẹ́yìn kí eyín lè máa farahàn fún ìgbà pípẹ́ (ní àwọn ọ̀ràn kan).
– Àwọn ọgbẹ́ ẹnu tàbí ọgbẹ́ inú tí ó ń ṣẹlẹ̀ lójoojúmọ́ máa ń farahàn ní ẹnu.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé gingivitis lè máa sàn nígbàkúgbà tí a bá ń fọ ẹnu dáadáa, ó ṣì ṣe pàtàkì láti jẹ́ kí a ṣe àyẹ̀wò ọmọ wa láti mọ ohun tó fà á gan-an.
5. “Ihò” tàbí ìrẹ̀wẹ̀sì kan farahàn nínú eyín.
Àwọn ihò kì í farahàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà gbogbo. Wọ́n lè kọ́kọ́ farahàn gẹ́gẹ́ bí àwọn àmì kékeré tàbí àwọn ìtẹ̀sí tí ó máa ń dà bí èyí tí ó le koko nígbà tí a bá fọwọ́ kan wọ́n. Àwọn òbí lè máa ṣàyẹ̀wò eyín ọmọ wọn déédéé ní ìmọ́lẹ̀ dídán, fún àpẹẹrẹ, lẹ́yìn wíwẹ̀ tàbí kí wọ́n tó sùn. Ẹ kíyèsí àwọn èèmọ́ ẹ̀yìn, nítorí pé agbègbè yìí ló máa ń jẹrà jùlọ nítorí ìṣòro ìwẹ̀nùmọ́.
Tí ihò kan bá ti hàn, má ṣe dúró títí ọmọ rẹ yóò fi wà nínú ìrora. Tí a kò bá tọ́jú rẹ̀, ìjẹrà lè dé inú iṣan eyín, ó sì lè fa àkóràn, ìgbẹ́, àti ibà pàápàá.
6. Wíwú ẹ̀rẹ̀kẹ́ tàbí eyín (àmì àkóràn)
Wíwú ní ẹ̀rẹ̀kẹ́ tàbí eyín lè jẹ́ àmì ìgbẹ́ ehin, àkóràn tí ó sábà máa ń wáyé nítorí ihò jíjìn. Ipò yìí nílò ìtọ́jú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nítorí pé ó lè tàn kálẹ̀ kí ó sì fa ìrora líle, ibà, tàbí wíwú síwájú sí i.
Ṣọ́ra tí ọmọ rẹ bá ní:
– Ìrora tí ń gbọ̀n.
– Ìṣòro láti ṣí ẹnu.
– Ibà láìsí ìdí tó hàn gbangba.
– Ó dàbí pé ìṣùpọ̀ kan wà lórí góómù (fistula), nígbà míìrán ó máa ń tú omi jáde.
Tí èyí bá ṣẹlẹ̀, mú ọmọ rẹ lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà ehín lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, pàápàá jùlọ tí ibà bá ń bá a tàbí tí ó ń wú kíákíá.
7. Àwọn ìwà fífọ eyín tí ó máa ń fa ẹ̀dùn ọkàn
Nígbà míìrán, a máa ń rí ìṣòro eyín nípa ìṣesí ọmọ kan sí fífọ eyín. Tí ọmọ kan bá máa ń yẹra fún ìrora nígbà gbogbo, kígbe, tàbí kí ó máa kùn nípa ìrora nígbà tí búrọ́ọ̀ṣì náà bá kan ibi pàtó kan, ó lè jẹ́ ihò, èèmọ́ onímọ̀lára, tàbí ìfàmọ́ra tí ó ń fa ìrora.
Àwọn òbí lè lo ọ̀nà pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́:
– Lo búrọ́ọ̀ṣì onírun tí ó ní ìrun rírọ.
– Lo ìpara ìpara fluoride tó bá ọjọ́ orí mu (ìwọ̀n “ìrẹsì” fún àwọn ọmọdé àti “ìwọ̀n tó tóbi ju èèsù lọ” fún àwọn ọmọdé tó dàgbà).
– Má ṣe fọ́ ọ ní ìfọ́ra púpọ̀ jù.
Sibẹsibẹ, ti ẹdun naa ba tẹsiwaju, ayẹwo tun jẹ dandan.
8. Àwọn ìyípadà nínú ìwà oorun àti ìwà
Àwọn ìṣòro eyín ní àwọn ọmọdé sábà máa ń ní ipa lórí oorun. Ìrora eyín lè burú sí i ní alẹ́ nítorí pé dídùbúlẹ̀ ń mú kí ẹ̀jẹ̀ máa ṣàn sí orí. Àwọn ọmọdé lè:
– Nigbagbogbo jí ni alẹ.
– Ó ń yọ lẹ́nu láìsí ìdí kankan.
– Ẹkún àti pé ó ṣòro láti fara balẹ̀.
– Má ṣe sùn lórí ẹ̀yìn rẹ.
Àwọn àyípadà ìwà bí ìbínú tàbí àìfojúsùn tún lè ní í ṣe pẹ̀lú àìbalẹ̀ ọkàn tí àwọn ìṣòro eyín tí a kò rí ń fà.
9. Ìṣòro jíjẹ àti sísọ̀rọ̀
Eyín tí ó ní ìṣòro lè mú kí ó ṣòro fún ọmọ láti jẹ oúnjẹ kan tàbí kí ó mú kí ó lọ́ra láti jẹun. Tí èyí bá ń bá a lọ, ó lè ní ipa lórí oúnjẹ jíjẹ àti ìdàgbàsókè. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, pípadánù eyín ọmọ ní àìpẹ́ nítorí caries líle lè ní ipa lórí ipò eyín tí ó wà títí láé àti ìdàgbàsókè ọ̀rọ̀ sísọ.
Àwọn àmì tí a lè rí:
– Ọmọ naa jẹun fun igba diẹ ju ti a ṣe deede lọ.
– Yan ounjẹ onirẹlẹ nikan.
– Jẹun ni apa kan nigbagbogbo.
– Pípè àwọn ohùn àwọn lẹ́tà kan yípadà.
10. Àwọn àmì ìfọ́ enamel nítorí àwọn ìwà kan
Ìfọ́ enamel máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ojú eyín bá ti bàjẹ́, nígbà gbogbo nítorí fífi eyín sí asíìdì leralera. Nínú àwọn ọmọdé, èyí lè fa èyí:
– Jíjẹ ohun mímu oníyọ̀ bíi sódà tàbí àwọn ohun mímu oníyọ̀ tí ó ní èròjà èso púpọ̀ nígbà gbogbo.
– Àṣà mímu oúnjẹ/ohun mímu dídùn.
- reflux acid (ni awọn igba miiran).
Eyín lè farahàn kedere ní orí rẹ̀, kí ó túbọ̀ ní ìmọ̀lára, tàbí kí ó dà bíi pé ó “yọ́.” Tí àwọn òbí bá kíyèsí ìyípadà nínú ìrísí eyín wọn, wọ́n gbọ́dọ̀ lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà eyín.
Awọn ọna ti o rọrun lati ṣayẹwo eyin ọmọ rẹ ni ile
Ṣíṣe àyẹ̀wò nílé kìí ṣe àfikún fún dókítà ehín, ṣùgbọ́n wọ́n lè ran ọ́ lọ́wọ́ láti rí àwọn ìṣòro ní ìbẹ̀rẹ̀. Ṣe wọ́n lẹ́ẹ̀kan lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀:
1. Fọ ọwọ́ rẹ kí o sì pèsè ìmọ́lẹ̀ tó mọ́lẹ̀.
2. Sọ fún ọmọ náà láti ṣí ẹnu rẹ̀, kí o sì ṣàyẹ̀wò eyín iwájú àti èèpo iwájú.
3. Wa awọn àbàwọ́n funfun/brown, awọn ihò, awọn egbò tí ó wú, ati awọn ibi tí ó dàbí pé ó dọ̀tí.
4. Gbóòórùn èémí náà fún ìgbà díẹ̀—tí ó bá lágbára tí ó sì ń tẹ̀síwájú, kíyèsí i.
5. Beere boya irora kan wa nigbati o ba n jẹun tabi mu.
Tí àwọn òbí bá ń ṣiyèméjì, ó sàn láti ṣàyẹ̀wò dípò kí a dúró.
Ìgbà wo ló yẹ kí o lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà ehín?
Ṣe eto idanwo lẹsẹkẹsẹ ti o ba jẹ:
– Irora kan wa ti o n da jijẹun tabi sisun duro.
– Àwọn ihò tí a lè rí, wíwú, tàbí àwọn egbò tí ń ṣẹ̀jẹ̀ lẹ́ẹ̀kan síi.
– Ọmọ naa ni iba pẹlu awọn ẹdun ehin.
– èémí burúkú máa ń gbóná síi láìka ìmọ́tótó ẹnu tó dára sí.
– Eyín máa ń yípadà àwọ̀ lẹ́yìn tí wọ́n bá ti lù ú.
Ni afikun, o dara julọ lati ṣe awọn ayẹwo deede ni gbogbo oṣu mẹfa, paapaa nigbati ko si awọn ẹdun, fun idena ati mimọ.
Penutup
Láti mọ àwọn àmì ìṣòro eyín ní àwọn ọmọdé, ó gba àfiyèsí sí àwọn ìyípadà díẹ̀díẹ̀: ìyípadà àwọ̀ eyín, èémí burúkú, àìbalẹ̀ ọkàn nígbà tí wọ́n bá ń jẹun, àti pàápàá pupa tàbí ìdọ̀tí tí ń ṣẹ̀jẹ̀. Bí a bá ti tètè rí ìṣòro kan, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe rọrùn tó láti tọ́jú rẹ̀. Pẹ̀lú àṣà fífọ eyín dáadáa, oúnjẹ tó dára jù, àti àyẹ̀wò eyín déédéé, àwọn òbí lè ran àwọn ọmọ wọn lọ́wọ́ láti dàgbà pẹ̀lú eyín líle àti ẹ̀rín músẹ́.
