Àwọn Ewu Tó Wà Nínú Àìṣeérò Pé Kò Sí Àkóràn Gọ́ọ̀mù
Àkóràn ìgbẹ́ gbuuru ni a sábà máa ń kà sí àwọn ìṣòro kékeré: ìgbẹ́ gbuuru, ẹ̀jẹ̀ ríru nígbà tí a bá ń fọ ọwọ́, tàbí èémí burúkú. Ọ̀pọ̀ ènìyàn gbà pé àwọn àmì àrùn wọ̀nyí yóò lọ fúnra wọn, nípa fífi omi iyọ̀ fọ̀ ọ́ tàbí yíyí búrọ́ọ̀ṣì wọn padà. Síbẹ̀síbẹ̀, àkóràn ìgbẹ́ gbuuru lè fa onírúurú ìṣòro, láti ìbàjẹ́ sí àwọn àsopọ̀ eyín títí dé àwọn ìṣòro ìlera ara. Kíkọbi ara sí àkóràn ìgbẹ́ gbuuru túmọ̀ sí jíjẹ́ kí ìgbẹ́ gbuuru náà tẹ̀síwájú láìsí ìkọ̀kọ̀, láti ìṣòro tí ó rọrùn sí ipò tí ó le koko jù.
Mímọ ohun tí àkóràn gọmu jẹ́
Àkóràn ìgbẹ́ gbuuru sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkórajọ ìgbẹ́ gbuuru—ìpele kan tí ó ní bakitéríà—níbi tí ó ti lẹ̀ mọ́ ara gbuuru. Tí a kò bá ń fọ ìgbẹ́ gbuuru déédéé, ó máa ń le sí ibi tí ó ti dì, èyí tí ó máa ń ṣòro láti yọ kúrò láìsí ìrànlọ́wọ́ onímọ̀. Àwọn bakitéríà náà máa ń fa ìgbóná ara, tí a mọ̀ sí gingivitis ní àkọ́kọ́. Ní àkókò yìí, ìgbẹ́ gbuuru máa ń pupa, ó máa ń wú, ó sì máa ń ṣẹ̀jẹ̀ ní irọ̀rùn.
Tí a kò bá tọ́jú gingivitis, ìgbóná ara lè di periodontitis. Nínú periodontitis, àkóràn náà rékọjá àwọn edín títí dé àwọn àsopọ̀ eyín tó dúró, bíi periodontal ligament àti páárì ẹ̀rẹ̀kẹ́. Ibí ni ewu pípadánù eyín, pípadánù eyín, àti ìbàjẹ́ títí láé ti ń pọ̀ sí i gidigidi.
Àwọn àmì tí a sábà máa ń gbójú fo
Ìdí kan tí a fi máa ń fojú kéré àkóràn egbò ni pé àwọn àmì àrùn náà lè dàbí “kéré” tí kì í sì í fa ìrora líle nígbà gbogbo. Àwọn àmì pàtàkì kan tí a sábà máa ń gbójú fo ni:
1. Ẹ̀jẹ̀ tí ń ṣẹ̀jẹ̀ nígbà tí a bá ń fọ tàbí fi ìfọ́.
2. Egungun pupa tó ń wú àti tó ń wú ní àyíká eyín kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ.
3. Ẹ́mí búburú (halitosis) tí kò ní sunwọ̀n síi lẹ́yìn fífọ eyín rẹ.
4. Gẹ́nkì máa ń fà sẹ́yìn kí eyín lè máa farahàn fún ìgbà pípẹ́.
5. Irora nigbati a ba n jẹ tabi irora ninu awọn egbò.
6. Ìgbẹ́ ara máa ń hàn láàárín àwọn góńgó àti eyín (àrùn ìgbẹ́ ara).
7. Eyín lè rọ̀ tàbí kí eyín máa yípadà díẹ̀díẹ̀.
Ọ̀pọ̀ ènìyàn ló máa ń ṣe bẹ́ẹ̀ nígbà tí ìrora náà bá le tàbí tí eyín bá bẹ̀rẹ̀ sí í yọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, ìtọ́jú ní ìbẹ̀rẹ̀ rọrùn, ó rọrùn, ó sì máa ń mú àbájáde tó dára jù wá.
Ipa taara lori ilera ẹnu
Àrùn egbò tí a kò tọ́jú lè fa ìbàjẹ́ díẹ̀díẹ̀ sí àwọn ẹ̀yà ara tí ó ń jẹ́ kí eyín lágbára. Ìlànà náà sábà máa ń “dákẹ́jẹ́ẹ́”: bakitéríà máa ń fa ìgbóná ara, èyí tí ó máa ń ba àsopọ ara jẹ́, lẹ́yìn náà ni àwọn àpò periodontal yóò bẹ̀rẹ̀, èyí tí yóò pèsè àyíká tí ó dára fún bakitéríà láti dàgbàsókè. Bí àwọn àpò wọ̀nyí bá ti jinlẹ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe máa ń ṣòro fún wọn láti fi búrọ́ọ̀ṣì ìfọmọ́ déédé.
Bi abajade, awọn iṣoro wọnyi le waye:
– Eyín tí ó tú àti tí ó pàdánù. Pípàdánù egungun tí ó ń gbé e ró máa ń mú kí eyín pàdánù ìpìlẹ̀ wọn.
– Ìṣẹ̀dá ìfun. Àkóràn náà lè di àpò ìfun tí ó ń fa ìrora ìlù, ibà, àti wíwú ojú.
– Ìṣòro jíjẹ àti sísọ̀rọ̀. Eyín tí kò dúró dáadáa máa ń ní ipa lórí iṣẹ́ ojoojúmọ́.
– Owó ìtọ́jú máa ń pọ̀ sí i. A lè tọ́jú àrùn Gingivitis pẹ̀lú ìṣàtúnṣe ìwọ̀n àti àṣà. Àrùn Periodontitis lè nílò ìtọ́jú síwájú sí i, bíi ìtọ́jú, iṣẹ́ abẹ periodontal, tàbí ìyọkúrò àti àtúnṣe pẹ̀lú àwọn eyín ewú tàbí àwọn ohun èlò ìkọ́lé.
Ipa lori ilera gbogbogbo ti ara
Ẹnu kì í ṣe apá kan ara tó yàtọ̀. Nígbà tí eyín bá ti kó àkóràn, bakitéríà àti àwọn ohun tó ń fa ìgbóná ara lè wọ inú ẹ̀jẹ̀, pàápàá jùlọ tí eyín bá ń ṣẹ̀jẹ̀ nígbà gbogbo. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádìí ló ti so àrùn periodontal pọ̀ mọ́ ewu tó pọ̀ sí i tàbí bí àwọn àìsàn kan ṣe ń burú sí i. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àjọṣepọ̀ tó ń fa àti ipa rẹ̀ lè díjú, ó sì yàtọ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnì kan sí ẹlòmíràn, ó hàn gbangba pé ìlera eyín jẹ́ apá pàtàkì nínú mímú ìlera gbogbogbòò mọ́.
Àwọn ipò kan tí ó sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú àkóràn ìgbẹ́ pẹ̀lú:
– Àrùn ọkàn àti ẹ̀jẹ̀. Ìgbóná ara tó le koko le fa àwọn ìṣòro ọkàn àti ẹ̀jẹ̀ nínú àwọn ènìyàn kan.
– Àtọ̀gbẹ. Àtọ̀gbẹ lè mú kí àkóràn egbòogi burú sí i, àti ní ọ̀nà mìíràn, àkóràn egbòogi lè mú kí ó ṣòro láti ṣàkóso sùgà nínú ẹ̀jẹ̀. Èyí yóò fa ìyípadà búburú tí a kò bá tọ́jú rẹ̀.
– Àwọn ìṣòro oyún. Ó ṣe pàtàkì láti máa ṣe àkíyèsí ìgbóná góńgó nínú àwọn aboyún nítorí pé àwọn ìyípadà homonu lè mú kí góńgó náà túbọ̀ ní ìpalára. Ṣíṣe àyẹ̀wò déédéé ṣe pàtàkì láti dènà àwọn ìṣòro tó le koko jù.
– Awọn iṣoro èémí. A le fa kokoro arun lati inu iho ẹnu sinu ọna atẹgun, paapaa fun awọn eniyan ti o ni awọn ipo kan tabi awọn ti ko ni itọju ẹnu ti ko dara.
Ní ṣókí, àkóràn eyín kìí ṣe ìṣòro eyín lásán. Wọ́n lè jẹ́ orísun ìgbóná ara onígbà pípẹ́.
Kí ló dé tí àkóràn ìgbẹ́ fi máa ń ṣẹlẹ̀ lọ́nà tó rọrùn?
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló ń mú kí ewu àkóràn ìgbẹ́ pọ̀ sí i, títí bí:
– Ìmọ́tótó ẹnu tí kò dára. Fífọ ẹnu nígbàkúgbà, àìfọ ẹnu láàrín eyín, tàbí lílo ọ̀nà fífọ ẹnu tí kò tọ́.
– Sígá mímu. Sígá mímu máa ń dín agbára ìdènà àwọn àsopọ̀ eyín kù, ó sì máa ń jẹ́ kí àwọn àmì àrùn náà hàn gbangba (fún àpẹẹrẹ, ó máa ń dín ẹ̀jẹ̀ kù), èyí sì máa ń mú kí a tètè mọ àrùn náà.
– Àwọn ìyípadà homonu. Oyún, ìgbà ìbàlágà, tàbí àwọn àìsàn kan lè mú kí eyín túbọ̀ máa gbóná.
– Àwọn àrùn àti oògùn tó ń ṣe ara. Àtọ̀gbẹ, àwọn àrùn tó ń ṣe àkóbá ara, àti àwọn oògùn kan lè ní ipa lórí ìlera eyín.
– Wahala ati ounjẹ ti ko dara le ni ipa lori ajesara ati ilana imularada.
– Eyín tí ó kún fún eyín tàbí tí ó kún fún eyín tí kò kún dáadáa. Àwọn ibi tí ó ṣòro láti fọ jẹ́ kí àpáta náà kó jọ ní irọ̀rùn.
Mímọ àwọn ohun tó lè fa ewu yìí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti túbọ̀ ṣọ́ra kí o sì ṣe àwọn ìṣọ́ra tó yẹ.
Bii a ṣe le ṣe idiwọ ati tọju ni kutukutu
Ìròyìn ayọ̀ ni pé a lè dènà ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkóràn egbò pẹ̀lú àwọn ìwà tí ó rọrùn tí ó sì dúró ṣinṣin. Àwọn ìgbésẹ̀ tí a gbà nímọ̀ràn nìyí:
1. Fi ọṣẹ ìfọṣọ fluoride fọ eyin rẹ lẹẹmeji lojumọ, fun o kere ju iṣẹju meji. Fi oju si laini gomu pẹlu gbigbe pẹlẹpẹlẹ.
2. Fi ìfọ́ eyín tàbí búrọ́ọ̀ṣì ìfọmọ́ láàrín eyín rẹ lójoojúmọ́. Búrọ́ọ̀ṣì ìfọmọ́ nìkan kò tó fún àwọn àyè tó hán.
3. Lo ìfọṣọ ẹnu nígbà tí ó bá yẹ, pàápàá jùlọ tí dókítà eyín rẹ bá dámọ̀ràn rẹ̀ fún àwọn àìsàn kan.
4. Ṣíṣe ìfọ́mọ́ tartar déédéé (ìmọ́tótó tartar) ní gbogbo oṣù mẹ́fà sí méjìlá tàbí gẹ́gẹ́ bí a ṣe dámọ̀ràn rẹ̀, pàápàá jùlọ tí ó bá rọrùn láti ṣe tartar.
5. Dáwọ́ sìgá mímu dúró kí o sì dín ọtí mímu kù.
6. Fiyèsí sí ìwọ̀n oúnjẹ tó yẹ kí a jẹ (fítamínì C, prótínì, àti àwọn ohun alumọ́ọ́nì) láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera àsopọ̀.
7. Ṣàkóso àwọn àìsàn bí àtọ̀gbẹ fún ìwòsàn eyín tó dára jù.
8. Ṣe àyẹ̀wò pẹ̀lú eyín onísègùn rẹ kíákíá bí eyín rẹ bá ń ṣẹ̀jẹ̀, wú, tàbí tí èémí rẹ bá ń rùn nígbà gbogbo.
Ìtọ́jú ní ìbẹ̀rẹ̀ rọrùn jùlọ: yíyọ plaque àti tartar kúrò, ẹ̀kọ́ nípa ìmọ́tótó ẹnu, àti àbójútó. Tí periodontitis bá ṣẹlẹ̀, dókítà eyín rẹ lè dámọ̀ràn ìtọ́jú àtẹ̀lé láti dín àpò eyín kù àti láti ṣàkóso àkóràn.
Ìgbà wo ló yẹ kí o wá ìrànlọ́wọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀?
Lọ sí dókítà ehín lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí o bá ní ìrírí èyíkéyìí nínú àwọn àìsàn wọ̀nyí:
– Àwọn ìdọ̀tí tí ń ṣẹ̀jẹ̀ tí ó wà fún ọ̀sẹ̀ 1-2.
– Irora ti o n lù, wiwu nla, tabi ọfun ti o n farahan.
– Ibà, àìlera, tàbí wíwú tó ń tàn kálẹ̀ sí ẹ̀rẹ̀kẹ́/àgbọ̀n.
– Eyín lè rọ̀ tàbí kí ó ti yí ipò rẹ̀ padà.
– èémí rírùn tó ń dún kíkan tí kò sì ní sunwọ̀n síi kódà pẹ̀lú ìmọ́tótó ẹnu tó dára síi.
Dídádúró ìwádìí lè mú kí ìbàjẹ́ tó ti ṣẹlẹ̀ burú sí i, kí ó sì mú kí ewu àwọn ìṣòro náà pọ̀ sí i.
Penutup
Àṣìṣe tó wọ́pọ̀ ni pé kí àwọn àmì àrùn jẹjẹrẹ lè dàbí èyí tí kò fi bẹ́ẹ̀ lágbára, kí wọ́n sì máa lọ. Síbẹ̀síbẹ̀, ìgbóná ara lè máa pọ̀ sí i, kí ó sì máa ba ìpìlẹ̀ eyín jẹ́ díẹ̀díẹ̀, kódà ó lè ní ipa lórí ìlera gbogbogbòò. Kókó tó dára jù ni ìdènà àti wíwá nǹkan ní kùtùkùtù: máa tọ́jú ẹnu dáadáa, máa ṣe àyẹ̀wò déédéé, kí o má sì fojú fo ẹ̀jẹ̀ tàbí ìwúwo. Ìtọ́jú eyín tó dára kì í ṣe pé ó ń mú kí ẹ̀rín músẹ́ dùn mọ́ni nìkan, ó tún ń ran lọ́wọ́ láti pa ìgbésí ayé àti ìlera gbogbogbòò mọ́.
