Awọn Iru Immunotherapy fun Itọju Akàn
Ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ jẹ́ ọ̀nà ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ tí ó ń lo agbára ìdènà àrùn láti dá àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ mọ̀ àti láti bá wọn jà. Láìdàbí ìtọ́jú chemotherapy, èyí tí ó ń pa àwọn sẹ́ẹ̀lì pínyà kíákíá, tàbí ìtọ́jú radiotherapy, èyí tí ó ń ba DNA sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ jẹ́ pẹ̀lú ìtànṣán, ìtọ́jú immunotherapy ń ṣiṣẹ́ nípa "gbígbéga," "darí," tàbí "tú àwọn ìdènà kúrò" lórí ìdáhùn ìdènà àrùn, èyí tí ó ń mú kí ara túbọ̀ ṣiṣẹ́ dáadáa ní pípa àrùn jẹjẹrẹ run. Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, ìtọ́jú immunotherapy ti di ìdàgbàsókè pàtàkì nínú àrùn jẹjẹrẹ nítorí pé ó lè pèsè ìdáhùn tí ó pẹ́ títí fún àwọn aláìsàn kan, kódà nínú àwọn àrùn jẹjẹrẹ tí ó ṣòro láti tọ́jú tẹ́lẹ̀.
Sibẹsibẹ, itọju ajẹsara ko dara fun gbogbo awọn iru akàn tabi gbogbo awọn alaisan. Awọn ipa ẹgbẹ le yatọ si awọn itọju ibile, ti o maa n jẹmọ si iṣẹ ṣiṣe ti eto ajẹsara pupọju. Nitorinaa, yiyan itọju ajẹsara nigbagbogbo da lori iru akàn, ipele ti arun naa, ipo alaisan, ati awọn ami iyasọtọ kan pato. Awọn atẹle ni awọn iru itọju ajẹsara ti o wọpọ julọ ti a lo ninu itọju akàn.
1. Àwọn ohun tí ń dènà àjẹsára ara (àwọn ohun tí ń dènà àjẹsára ara)
Ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìtọ́jú àrùn tó gbajúmọ̀ jùlọ ni àwọn ohun tó ń dènà àrùn náà. Ètò ìlera ara ní “àwọn ibi ìwádìí,” àwọn ọ̀nà àdánidá tó ń dènà àwọn ìfèsì àrùn tó pọ̀ jù tó lè ba àwọn sẹ́ẹ̀lì ara jẹ́. Àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ sábà máa ń lo àwọn ibi ìwádìí wọ̀nyí láti “fara pamọ́” kúrò lọ́wọ́ ìkọlù láti ọwọ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì T (àwọn sẹ́ẹ̀lì tó ń pa àrùn náà).
Àwọn ìdènà àyẹ̀wò ń ṣiṣẹ́ nípa dídínà àwọn èròjà pàtó kan tí a ń ṣọ́, èyí tí ó ń jẹ́ kí àwọn sẹ́ẹ̀lì T lè tún ṣiṣẹ́ kí wọ́n sì kọlu àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ. Àwọn ibi-afẹ́sẹ̀gbá méjì tí ó wọ́pọ̀ jùlọ ni:
– PD-1/PD-L1 (Ikú tí a ti ṣètò-1 / Ligand-1): Àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ lè fi PD-L1 hàn láti “pa” àwọn sẹ́ẹ̀lì T. Àwọn oògùn tí ó ń dí PD-1 tàbí PD-L1 lọ́wọ́ lè ran àwọn sẹ́ẹ̀lì T lọ́wọ́ láti tún ṣí iṣẹ́ wọn padà.
– CTLA-4 (Cytotoxic T-Lymphocyte–Associated Protein 4): CTLA-4 jẹ́ ìdádúró lórí ìṣiṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì T, pàápàá jùlọ ní àwọn ìpele ìbẹ̀rẹ̀ ìdáhùn àjẹ́sára.
Àwọn oògùn tí a fi ń dènà àrùn Checkpoint ni a ń lò láti tọ́jú onírúurú àrùn jẹjẹrẹ, títí bí melanoma, àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀fóró, àrùn jẹjẹrẹ kíndìnrín, àrùn jẹjẹrẹ àtọ̀, àti àwọn àrùn jẹjẹrẹ orí àti ọrùn. Àǹfààní ìtọ́jú yìí ni pé ó lè fúnni ní ìdáhùn pípẹ́, àmọ́ ewu wà nínú àwọn àrùn tó lè fa àrùn jẹjẹrẹ bíi colitis, pneumonia, àrùn thyroid, àti àrùn hepatitis tó lè fa àrùn jẹjẹrẹ.
2. Ìtọ́jú Ẹ̀jẹ̀ T-CAR (Ìtọ́jú Ẹ̀jẹ̀ T-CAR)
Ìtọ́jú sẹ́ẹ̀lì CAR jẹ́ ìtọ́jú ààbò ara ẹni tí a ṣe pàtàkì. Nínú ìtọ́jú yìí, a máa ń mú àwọn sẹ́ẹ̀lì T aláìsàn kúrò nínú ẹ̀jẹ̀, a sì máa ń yí wọn padà nínú yàrá ìwádìí láti ní olùgbàtọ́jú pàtàkì kan tí a ń pè ní Chimeric Antigen Receptor (CAR). A ṣe àgbékalẹ̀ olùgbàtọ́jú yìí láti mọ àwọn antigen pàtó lórí ojú àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ. Nígbà tí a bá ti yípadà tí a sì ti sọ wọ́n di púpọ̀, a máa ń dá àwọn sẹ́ẹ̀lì T padà sí ara aláìsàn láti wá àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ tí a fẹ́ ṣe àfojúsùn wọn kí a sì pa wọ́n run.
Ìtọ́jú sẹ́ẹ̀lì CAR T ti fi àṣeyọrí ńlá hàn pàápàá jùlọ nínú àwọn àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ kan, bíi:
- aisan lukimia lymphoblastic ti o lagbara (GBOGBO) ni awọn igba miiran,
- awọn lymphomas ti kii ṣe Hodgkin kan,
– ọpọ myeloma ninu awọn itọkasi kan.
Sibẹsibẹ, itọju yii tun le fa awọn ipa ẹgbẹ to lagbara, gẹgẹbi Cytokine Release Syndrome (CRS), eyiti o fa iba giga ati titẹ ẹjẹ kekere, ati awọn arun ọpọlọ kan. Pẹlupẹlu, idiyele ati wiwa awọn ohun elo jẹ awọn ipenija nitori ilana ti o nira.
3. Àwọn Ẹgbẹ́ Àrùn Monoclonal
Àwọn èròjà ara tí a fi ń dènà àrùn jẹjẹrẹ jẹ́ àwọn èròjà ara tí a ṣe láti so mọ́ àwọn ibi pàtó kan lórí àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ. Nípa “fífi àmì sí” àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ, àwọn èròjà ara ń ran ètò ààbò ara lọ́wọ́ láti mọ àwọn àrùn jẹjẹrẹ tàbí láti da àwọn àmì ìdàgbàsókè àrùn jẹjẹrẹ rú.
Ọpọlọpọ awọn ọna lo wa ti awọn aporo monoclonal n ṣiṣẹ ninu akàn:
1. Àwọn èròjà ìdènà olugba: dí àwọn àmì ìdàgbàsókè nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ lọ́wọ́.
2. Àwọn èròjà tí ó ń fa ìparun nípasẹ̀ ètò ìdènà àrùn: ń fa àwọn sẹ́ẹ̀lì ìdènà àrùn mọ́ra láti kọlu àwọn sẹ́ẹ̀lì tí a fi àmì sí.
3. Apapo oogun aporo-ara (ADC): awọn aporo-ara gbe “ẹrù” awọn oogun kemoterapi lọ si awọn sẹẹli akàn ki wọn le fojusi diẹ sii.
4. Ìtọ́jú ara-ẹni: àwọn èròjà ara-ẹni máa ń gbé àwọn èròjà onítànṣán lọ sí inú èèmọ́ náà.
Àwọn èròjà ara tí a ń pè ní monoclonal antibodies ni a ń lò láti tọ́jú onírúurú àrùn jẹjẹrẹ, títí bí àrùn jẹjẹrẹ ọmú, lymphoma, àrùn jẹjẹrẹ inú awọ, àti àwọn mìíràn. Àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ yàtọ̀ síra, láti ìfàsẹ́yìn ìfúnpọ̀ àti ìgbóná ara sí ìbàjẹ́ ẹ̀yà ara, ó sinmi lórí ibi tí wọ́n fojú sí.
4. Àjẹ́sára Àrùn Jẹjẹrẹ
Àjẹ́sára àrùn jẹjẹrẹ ni èrò láti mú kí ètò ààbò ara láti mọ àwọn antigens àrùn jẹjẹrẹ. Láìdàbí àwọn àjẹ́sára fún ìdènà àwọn àrùn àkóràn, àwọn àjẹ́sára àrùn jẹjẹrẹ pín sí oríṣi méjì:
– Àwọn àjẹsára ìdènà: dènà àwọn àrùn jẹjẹrẹ tí àwọn kòkòrò àrùn kan ń fà. Àwọn àpẹẹrẹ tí a mọ̀ jùlọ ni àjẹsára HPV, èyí tí ó dín ewu àrùn jẹjẹrẹ ọrùn àti àwọn àrùn jẹjẹrẹ orí àti ọrùn kù, àti àjẹsára hepatitis B, èyí tí ó dín ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ kù.
– Àwọn àjẹsára ìtọ́jú: tí a fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ti ní àrùn jẹjẹrẹ tẹ́lẹ̀ láti ran ètò ààbò ara lọ́wọ́ láti kọlu àrùn jẹjẹrẹ náà.
Àwọn ajẹ́sára ìtọ́jú sábà máa ń fojú sí àwọn antigens pàtó sí èèmọ́ aláìsàn tàbí àwọn antigens tí ó wọ́pọ̀ sí àwọn irú àrùn jẹjẹrẹ kan. Ìdáhùn lè yàtọ̀ síra, ìwádìí sì ń tẹ̀síwájú láti mú kí ó ṣiṣẹ́ dáadáa, títí kan lílo àwọn àkópọ̀ ìdènà àyẹ̀wò.
5. Ìtọ́jú Cytokine
Àwọn Cytokines jẹ́ àmì tí àwọn sẹ́ẹ̀lì ààbò ara máa ń lò láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ àti láti ṣàkóso àwọn ìdáhùn ààbò ara. Nínú ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ, a lè lo àwọn cytokines kan láti mú kí iṣẹ́ ètò ààbò ara sunwọ̀n síi.
Àwọn àpẹẹrẹ cytokine tí a ti lò ní gbogbogbòò ni:
– Interleukin-2 (IL-2): le mu ki awọn sẹẹli T ati awọn sẹẹli apaniyan adayeba (NK) dagba sii. A ti lo o fun awọn aarun kidinrin ati melanoma kan.
– Interferon alpha: le mu idahun ajẹsara pọ si ati pe o ni awọn ipa idena fun awọn aarun kan.
Ìtọ́jú Cytokine lè múná dóko fún àwọn aláìsàn kan, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń ní àwọn àbájáde ẹ̀gbẹ́ ara bí ibà, àárẹ̀ líle, ẹ̀jẹ̀ ríru tí ó lọ sílẹ̀, àti àìṣiṣẹ́ ẹ̀yà ara, nítorí náà lílò rẹ̀ ti di àṣàyàn báyìí, a sì sábà máa ń fi àwọn ìtọ́jú ààbò ara pàtó rọ́pò rẹ̀.
6. Ìtọ́jú Àrùn Oncolytic
Ìtọ́jú kòkòrò àrùn Oncolytic máa ń lo àwọn kòkòrò àrùn tí a ti yí padà láti kó àrùn jẹjẹrẹ ran àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ àti láti pa wọ́n run, nígbà tí ó ń “jí” ètò ààbò ara láti dá àrùn náà mọ̀. Nígbà tí kòkòrò àrùn náà bá pa (bá fọ́) àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ, àwọn kòkòrò àrùn jẹjẹrẹ a máa tú jáde, èyí tí yóò sì fa ìfèsìpadà ààbò ara tó gbòòrò sí i.
Ìtọ́jú yìí fani mọ́ra nítorí pé ó ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ọ̀nà méjì: pípa àwọn sẹ́ẹ̀lì èèmọ́ run tààrà àti mímú ètò àjẹ́sára tó ń dènà àrùn jẹjẹrẹ ṣiṣẹ́. A sábà máa ń lò ó nípa lílo abẹ́rẹ́ tààrà sínú èèmọ́ náà. Ìwádìí ń lọ lọ́wọ́ láti fẹ̀ sí i lílò rẹ̀ káàkiri oríṣiríṣi irú àrùn jẹjẹrẹ àti láti so ó pọ̀ mọ́ àwọn ohun tí ń dènà àrùn náà fún ìdáhùn tó lágbára sí i.
7. Ìtọ́jú TIL àti Ìtọ́jú Àìsàn Ẹ̀jẹ̀ Ìgbàgbọ́ Míràn
Yàtọ̀ sí CAR T, àwọn ọ̀nà míràn tún wà tí a ń pè ní ìtọ́jú sẹ́ẹ̀lì àgbà, bíi ìtọ́jú lymphocytes tí ń wọ inú tumor (TIL). Nínú ìtọ́jú TIL, àwọn dókítà máa ń mú àwọn sẹ́ẹ̀lì àjẹ́sára tí ó wà nínú àsopọ èèmọ́ (àwọn lymphocytes tí wọ́n “wọ inú” èèmọ́ náà), wọ́n máa ń pọ̀ sí i nínú yàrá ìwádìí, lẹ́yìn náà wọ́n á dá wọn padà sí ọ̀dọ̀ aláìsàn. Nítorí pé a ti “kọ́” àwọn sẹ́ẹ̀lì wọ̀nyí láti mọ àyíká èèmọ́ náà, ìtọ́jú yìí lè ṣiṣẹ́ dáadáa ní àwọn ọ̀ràn kan, pàápàá jùlọ nínú ọ̀ràn ìwádìí àti àwọn ilé-iṣẹ́ àrùn jẹjẹrẹ kan.
Àwọn ọ̀nà míì tún wà láti ṣe ẹ̀rọ àwọn sẹ́ẹ̀lì T pẹ̀lú àwọn olugba mìíràn (fún àpẹẹrẹ, àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí a ṣe ẹ̀rọ TCR), tí wọ́n ń fojú sí àwọn antigens tumor nípasẹ̀ ọ̀nà ìdámọ̀ tí ó yàtọ̀ sí CAR.
Àpapọ̀ Ìtọ́jú Àìsàn Àrùn àti Àwọn Ìpèníjà Ọjọ́ Ìwájú
Nínú iṣẹ́ ìṣègùn, a sábà máa ń so ìtọ́jú àjẹ́mọ́ra pọ̀ mọ́ ìtọ́jú kímọ́ọ̀pù, ìtọ́jú rédíò, ìtọ́jú tí a fojú sí, tàbí àpapọ̀ àwọn ìtọ́jú àjẹ́mọ́ra. Ète rẹ̀ ni láti mú kí àǹfààní ìdáhùnpadà pọ̀ sí i, láti borí àjẹ́mọ́ra, àti láti mú iye àwọn aláìsàn tí ó lè jàǹfààní pọ̀ sí i.
Sibẹsibẹ, awọn italaya pataki wa, gẹgẹbi:
- kìí ṣe gbogbo àwọn aláìsàn ló máa ń dáhùn,
– àsọtẹ́lẹ̀ ìdáhùn nílò àwọn àmì-ẹ̀yẹ tí ó péye (fún àpẹẹrẹ ìfihàn PD-L1, ẹrù ìyípadà èèmọ́, gíga MSI nínú àwọn àrùn jẹjẹrẹ kan),
- awọn ipa ẹgbẹ autoimmune yẹ ki o ṣe abojuto ni pẹkipẹki,
– ìwọlé àti owó ìtọ́jú ṣì jẹ́ ìṣòro ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibi.
Penutup
Ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ ti yí ọ̀nà tuntun padà láti lo agbára ètò ààbò ara. Àwọn àṣàyàn wọ̀nyí wà láti inú àwọn ohun tí ń dènà àrùn jẹjẹrẹ, ìtọ́jú sẹ́ẹ̀lì CAR T, àwọn èròjà ara monoclonal, àwọn àjẹsára àrùn jẹjẹrẹ, ìtọ́jú cytokine, àwọn kòkòrò àrùn oncolytic, àti àwọn ìtọ́jú sẹ́ẹ̀lì ìgbàlódé bíi TILs. Ọ̀nà kọ̀ọ̀kan ní àwọn àǹfààní, ààlà, àti àwọn àmì tó yàtọ̀ síra. Nítorí náà, ó yẹ kí a ṣe ìpinnu nípa ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ ní ìgbìmọ̀ pẹ̀lú onímọ̀ nípa àrùn jẹjẹrẹ, ní gbígbé irú àrùn jẹjẹrẹ náà yẹ̀ wò, ipò aláìsàn náà, àti àwọn àmì tó yẹ. Pẹ̀lú ìwádìí tó ń bá a lọ, a retí pé ìtọ́jú àrùn yóò di èyí tó gbéṣẹ́ jù, tó ní ààbò jù, àti èyí tó rọrùn fún àwọn aláìsàn jẹjẹrẹ.
