Ìtọ́jú agbẹ̀bí ní Àwọn Ọ̀ràn Àrùn Àìlera Abẹ́rẹ́
Pendahuluan
Àwọn àrùn ara-ẹni jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn àìsàn tí ètò ààbò ara-ẹni ń kọlu àwọn àsopọ̀ ara rẹ̀. Nínú àwọn obìnrin, pàápàá jùlọ àwọn tí wọ́n wà ní ọjọ́ ìbímọ, àwọn àrùn ara-ẹni sábà máa ń wọ́pọ̀, wọ́n sì lè ní ipa lórí ìlera kí ó tó lóyún, nígbà oyún, nígbà ìbímọ, àti nígbà tí wọ́n bá bímọ àti nígbà tí wọ́n bá ń fún ọmọ ní ọmú. Ipò yìí nílò ìtọ́jú agbẹ̀bí tó péye nítorí ewu tó wà nínú ìdààmú ìyá àti ọmọ inú oyún, àìní fún àbójútó tó gún régé, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn òṣìṣẹ́. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò àwọn ìlànà ìtọ́jú agbẹ̀bí ní àwọn ọ̀ràn àrùn ara-ẹni, pẹ̀lú ìtẹnumọ́ lórí ìdámọ̀ ewu, ìmójútó, ẹ̀kọ́, àti ìtọ́jú ìfọwọ́sowọ́pọ̀.
Àkótán Àwọn Àrùn Àìlera Ara Nígbà Oyún
Àwọn àrùn autoimmune kan tí a sábà máa ń rí nígbà tí a bá lóyún ni lupus erythematosus (SLE), rheumatoid arthritis, antiphospholipid syndrome (APS), autoimmune thyroid disease (Hashimoto's/Graves' disease), inflammatory intestinal disease, àti scleroderma. Ipa tí oyún ní lórí àwọn àrùn autoimmune máa ń ní yàtọ̀ síra: àwọn kan máa ń sunwọ̀n sí i, wọ́n máa ń tẹ̀síwájú, tàbí kí wọ́n tún padà sípò. Ní ọ̀nà mìíràn, àwọn àrùn autoimmune lè mú kí ewu preeclampsia, dídì ẹ̀jẹ̀, ìdíwọ́ ìdàgbàsókè intrauterine (IUGR), ìbí tí a kò tí ì bí, ìṣẹ́yún tí ń padà bọ̀, àti àwọn ìṣòro ẹ̀yà ara bíi kíndìnrín, ọkàn, àti ẹ̀dọ̀fóró nínú ìyá.
Ipa àwọn agbẹ̀bí ṣe pàtàkì nínú ṣíṣe àyẹ̀wò àkọ́kọ́, àyẹ̀wò ewu, ìrànlọ́wọ́ nípa ọpọlọ, ìgbéga ìlera, àti rírí dájú pé àwọn ìyá gba iṣẹ́ ìtọ́kasí àti àyẹ̀wò àtẹ̀lé bí ó ṣe yẹ.
Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú Agbẹ̀bí: Ìṣàyẹ̀wò Púpọ̀
Ìtọ́jú agbẹ̀bí fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àrùn autoimmune bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àyẹ̀wò pípéye. Àwọn agbẹ̀bí nílò láti gba ìtàn ìṣègùn lẹ́kùn-únrẹ́rẹ́: irú àrùn autoimmune, àkókò tí àìsàn náà ti pẹ́ tó, ìgbà tí àwọn ènìyàn ti padà sílé ìwòsàn, àwọn ẹ̀yà ara tí ó ní í ṣe pẹ̀lú rẹ̀, ìtàn ìgbà tí wọ́n lọ sílé ìwòsàn, àti àwọn oògùn tí wọ́n lò. Ìtàn obstetric tún ṣe pàtàkì, títí kan ìtàn ìṣẹ́yún, ìbímọ láìpẹ́, preeclampsia, ìwọ̀n ìbímọ tí kò tó, tàbí ikú ọmọ inú oyún.
A ṣe àyẹ̀wò ara gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe sábà máa ń ṣe, ṣùgbọ́n pẹ̀lú àfiyèsí tó ga síi lórí àwọn àmì àrùn tó ń burú sí i, bí wíwú líle, ẹ̀jẹ̀ ríru gíga, ìgbóná ara, ìrora oríkèé, àìsí ìmí, tàbí ìdínkù ìtújáde ìtọ̀. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ mọ̀ nípa àwọn àmì ìkìlọ̀ oyún tí ó lè bá àwọn àmì àrùn autoimmune mu láti yẹra fún ìdádúró nínú ìtọ́jú. Àwọn àyẹ̀wò tó ń ṣètìlẹ́yìn àti àwọn èsì ìgbìmọ̀ dókítà (fún àpẹẹrẹ, iṣẹ́ kíndìnrín, àwọn èròjà antibody kan, ìwọ̀n homonu tairodu, tàbí ipò ìṣàkópọ̀ ẹ̀jẹ̀) yẹ kí ó wà ní àkọsílẹ̀ àti àbójútó déédéé gẹ́gẹ́ bí apá kan ìtẹ̀síwájú ìtọ́jú.
Ìdámọ̀ Ewu àti Ètò Ìtọ́jú
Lẹ́yìn ìṣàyẹ̀wò náà, agbẹ̀bí yóò gbé ètò kalẹ̀ fún àwọn ìṣòro ìbímọ àti àwọn ewu tó lè ṣẹlẹ̀. Nínú àwọn àrùn ara tí ń ṣe àkóso ara, ohun pàtàkì tí a gbájúmọ́ ni láti dènà àwọn ìṣòro nípa ṣíṣe àwárí ní kutukutu. Ètò ìtọ́jú pẹ̀lú mímú kí ìbẹ̀wò ṣáájú ìbímọ pọ̀ sí i, ṣíṣe àkíyèsí ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, ṣíṣe àyẹ̀wò ìdàgbàsókè ọmọ inú oyún, kíkọ́ nípa àwọn àmì ewu, àti ṣíṣe ètò fún ibi ìbímọ tí ó ní ààbò (nígbà gbogbo ibi ìtọ́jú).
Àwọn olùtọ́jú agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ ṣe àyẹ̀wò bí a ṣe ń lo oògùn kí wọ́n sì rí i dájú pé àwọn ìyá lóye àwọn àǹfààní àti ewu ìtọ́jú. Àwọn oògùn autoimmune kan wà ní ààbò nígbà tí wọ́n lóyún, nígbà tí àwọn mìíràn lè fa ìṣòro tàbí kí wọ́n mú kí ìṣòro pọ̀ sí i. Nítorí pé àṣẹ láti yí oògùn padà wà lọ́wọ́ àwọn dókítà, àwọn olùtọ́jú agbẹ̀bí ló ń kó ipa nínú rírí i dájú pé a tẹ̀lé e, rírí àwọn ipa ẹ̀gbẹ́, àti rírí i dájú pé a tọ́ka sí àwọn ohun tó bá ń ṣe wọ́n.
Ìtọ́jú Àìsàn Oyún (Oyún)
Nígbà tí a bá lóyún, ìtọ́jú agbẹ̀bí máa ń tẹnu mọ́ bí a ṣe ń ṣe ìtọ́jú ìyá àti ọmọ inú.
1. Ṣíṣe àkíyèsí ipò ìyá: agbẹ̀bí máa ń ṣàyẹ̀wò ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, ìwọ̀n ara, àmì wíwú, ẹ̀dùn ìrora, àárẹ̀, tàbí àwọn àmì àrùn pàtó kan. Tí a bá fura sí pé preeclampsia, thrombosis, tàbí ìgbóná ara-ẹni ń yọ lẹ́nu, agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ tọ́ka sí ìyá lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
2. Àbójútó ọmọ inú oyún: Àwọn ìwọ̀n gíga ọmọ inú oyún, ìṣípo ọkàn ọmọ inú oyún, àti ìṣípo ọmọ inú oyún jẹ́ pàtàkì. Ewu IUGR àti àìtó ọmọ inú oyún mú kí ìṣàyẹ̀wò ìdàgbàsókè ọmọ inú oyún ṣe pàtàkì, ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú dókítà fún àwọn àyẹ̀wò ultrasound ní ìpele-ẹ̀sẹ̀.
3. Ẹ̀kọ́ nípa ìgbésí ayé: A gba àwọn ìyá nímọ̀ràn láti sinmi tó, láti ṣàkóso wahala, àti láti máa jẹ oúnjẹ tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì. Nínú àwọn àrùn kan (bíi lupus), ìfarahàn oòrùn tó pọ̀ jù lè fa ìfàsẹ́yìn, nítorí náà, ó yẹ kí a gbé ẹ̀kọ́ nípa ààbò awọ ara yẹ̀ wò, ní ìbámu pẹ̀lú ipò náà.
4. Ìdènà àkóràn: Àwọn aláìsàn kan gba ìtọ́jú tó ń dín agbára ìdènà àrùn kù, èyí tó ń mú kí wọ́n túbọ̀ ní àkóràn. Àwọn agbẹ̀bí máa ń kọ́ àwọn aláìsàn nípa àwọn àmì àkóràn (ibà, ìtọ̀ tó ń dunni, ìtújáde oyún) àti pàtàkì ìmọ́tótó ara ẹni àti àyẹ̀wò kíákíá.
5. Ìmọ̀ràn nípa ọpọlọ: Àwọn àìsàn onígbà pípẹ́ sábà máa ń fa àníyàn nípa ipò ọmọ inú oyún àti ìbímọ. Àwọn agbẹ̀bí lè pèsè ìrànlọ́wọ́, kí wọ́n ṣe ìrànlọ́wọ́ ìdílé, kí wọ́n sì tọ́ àwọn aláìsàn sọ́nà tí wọ́n bá ní àmì ìbànújẹ́ tàbí ìṣòro àníyàn.
Ìṣàkóso Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àti Ìtọ́kasí
Ìtọ́jú agbẹ̀bí fún àwọn àrùn ara tí ó ń fa àrùn ara jẹ́ àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn onímọ̀ nípa ìbímọ, àwọn onímọ̀ nípa àrùn ara/àrùn rheumatologists, àti àwọn onímọ̀ nípa àrùn ọpọlọ (àwọn onímọ̀ nípa àrùn ọpọlọ, àwọn onímọ̀ nípa ọkàn, àti àwọn onímọ̀ nípa endocrinologists). Agbẹ̀bí náà ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùbánisọ̀rọ̀, ó ń rí i dájú pé a ṣe àyẹ̀wò tí a ṣètò, a kọ àwọn èsì àyẹ̀wò sílẹ̀, ìbánisọ̀rọ̀ láàárín àwọn ilé ìwòsàn sì gbéṣẹ́. Àwọn àmì fún ìtọ́sọ́nà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni: ẹ̀jẹ̀ ríru líle, ẹ̀jẹ̀ ríru, ìrora àyà, àìtó èémí, ìpele àìmọ̀kan, ìrora ẹsẹ̀ pẹ̀lú wíwú apá kan (tí a fura sí pé ó ní thrombosis), tàbí ìdínkù nínú ìṣípò ọmọ inú.
Ìtọ́jú Ìbímọ (Ìfijiṣẹ́)
Nígbà ìrọbí, ààbò ìyá àti ọmọ ni a fi ṣáájú nípasẹ̀ àbójútó pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́. Àwọn agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ máa ṣe àkíyèsí àwọn àmì pàtàkì nígbà gbogbo, kí wọ́n máa ṣe àyẹ̀wò àwọn àmì àárẹ̀, kí wọ́n sì rí i dájú pé àwọn aláìsàn ara kan ní ìṣòro ìdìpọ̀ ẹ̀jẹ̀ tàbí kí wọ́n lo àwọn oògùn tí ń dín ẹ̀jẹ̀ kù; èyí lè ní ipa lórí yíyan àwọn iṣẹ́ abẹ àti anesthesia. Nítorí náà, a sábà máa ń gbèrò ìbímọ ní àwọn ilé ìwòsàn pẹ̀lú àwọn ohun èlò ìtọ́jú tó péye. Àwọn agbẹ̀bí máa ń ṣètìlẹ́yìn fún ìlànà ìbímọ ara nígbàkúgbà tí ó bá ṣeé ṣe, ṣùgbọ́n wọ́n gbọ́dọ̀ múra tán láti fún wọn ní ìtọ́sọ́nà tàbí kí wọ́n fọwọ́sowọ́pọ̀ nígbà tí ìdààmú ọmọ bá dé bá ọmọ, ẹ̀jẹ̀ ẹ̀jẹ̀, tàbí àìtẹ̀síwájú.
Ìtọ́jú lẹ́yìn ìbímọ àti fífún ọmọ ní ọmú
Àkókò ìbímọ jẹ́ àkókò tí ó lè fa ìfàsẹ́yìn nínú àwọn àrùn ara tí ń yọ ara kúrò nínú ara. Àwọn agbẹ̀bí máa ń ṣe àkíyèsí ìṣàn ẹ̀jẹ̀, ìfàsẹ́yìn ilé ọlẹ̀, àwọn àmì àkóràn, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, àti àwọn àmì àrùn tí ó ń fi hàn pé ìṣàn náà ń tàn kálẹ̀, bí ìrora oríkèé, ìgbóná ara, tàbí àárẹ̀ tó pọ̀jù. Ìrànlọ́wọ́ fún ọmọ ní ọmú tún ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n ó yẹ kí a gbé ààbò oògùn ìyá yẹ̀ wò. Tí ìyá bá ń mu àwọn oògùn tí ó lè wọ inú wàrà ọmú tí ó sì lè fa ewu fún ọmọ náà, agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ darí ìyá náà sí dókítà láti pinnu àṣàyàn tí ó dára jùlọ (títẹ̀síwájú nínú fífún ọmọ ní ọmú, ìtọ́jú tí ó ń yí padà, tàbí àwọn àṣàyàn fífún ọmọ ní ọmú mìíràn).
Ni afikun, awọn agbẹbi le ṣe iranlọwọ pẹlu eto idena oyun lẹhin oyun. Awọn yiyan oyun yẹ ki o ronu nipa ewu thrombosis, titẹ ẹjẹ, ati awọn ibaraẹnisọrọ oogun. Awọn ọna kan le ni imọran diẹ sii ju awọn miiran lọ, nitorinaa imọran ati ifowosowopo kọọkan ṣe pataki.
Àkọsílẹ̀, Ẹ̀kọ́, àti Ìtẹ̀síwájú Ìtọ́jú
Kókó pàtàkì sí ìtọ́jú agbẹ̀bí tó dára fún àwọn àrùn tó ń ṣe àkóso ara ni àkọsílẹ̀ tó péye àti ìtẹ̀síwájú ìtọ́jú. Àwọn agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ ṣe àkọsílẹ̀ àwọn àbájáde ìṣàyẹ̀wò, ètò ìtọ́jú, ẹ̀kọ́ tí a pèsè, àwọn àmì ìkìlọ̀ tí a sọ, àti àtẹ̀lé ìtọ́kasí. Ó yẹ kí a fi èdè tó rọrùn láti lóye kọ́ ẹ̀kọ́, ó sì yẹ kí ó ní nínú: pàtàkì àyẹ̀wò déédéé, ìfaramọ́ oògùn, mímọ àwọn àmì ìkìlọ̀, ṣíṣe àkíyèsí ìṣípo ọmọ inú oyún, oúnjẹ, ìsinmi, àti ìtìlẹ́yìn ìdílé.
Ipari
Ìtọ́jú àwọn agbẹ̀bí fún àwọn àrùn ara-ẹni nílò ọ̀nà tó péye, tó dojúkọ dídènà àwọn ìṣòro àti wíwá àwọn ènìyàn ní ìbẹ̀rẹ̀. Àwọn agbẹ̀bí ń kópa nínú ìṣàyẹ̀wò pípéye, ìṣàyẹ̀wò ìyá àti ọmọ inú oyún, ẹ̀kọ́, ìrànlọ́wọ́ nípa ọpọlọ àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìṣègùn. Pẹ̀lú ìtọ́jú tí a gbèrò àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀, àwọn obìnrin tí wọ́n ní àrùn ara-ẹni ní àǹfààní púpọ̀ láti ní oyún àti ìbímọ láìléwu, àti ìlera ìyá àti ọmọ ọwọ́ tó dára jùlọ.
