Bii o ṣe le yan awọn eweko ti o yẹ fun ilẹ gbigbẹ
A sábà máa ń ka ilẹ̀ gbígbẹ sí èyí tí kò ní èso púpọ̀ nítorí omi díẹ̀, ilẹ̀ tí ó ń mú kí ó le kíákíá, àti oòrùn tí ó pọ̀ sí i. Síbẹ̀síbẹ̀, pẹ̀lú yíyàn àwọn ohun ọ̀gbìn tí ó tọ́, ilẹ̀ gbígbẹ ṣì lè jẹ́ àwọn agbègbè ìtọ́jú tí ó ní èrè, tí ó ń pèsè oúnjẹ, oúnjẹ ẹranko, àti ìtúngbó. Kókó pàtàkì ni láti má ṣe fipá mú ilẹ̀ gbígbẹ di “ilẹ̀ gbígbẹ,” ṣùgbọ́n dípò bẹ́ẹ̀, láti mú àwọn irú ohun ọ̀gbìn bá àwọn ànímọ́ ilẹ̀ àti omi tí ó wà. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò àwọn ọ̀nà tí ó wúlò láti yan àwọn ohun ọ̀gbìn tí ó yẹ fún ilẹ̀ gbígbẹ, pẹ̀lú àwọn ìlànà, àwọn èrò ìmọ̀-ẹ̀rọ, àti àpẹẹrẹ àwọn irú ohun ọ̀gbìn tí ó ṣeé ṣe.
1. Kọ́kọ́ lóye àwọn ànímọ́ ilẹ̀ gbígbẹ.
Kí a tó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ewéko, ó ṣe pàtàkì láti mọ ìtumọ̀ ilẹ̀ gbígbẹ. Ní gbogbogbòò, ilẹ̀ gbígbẹ túmọ̀ sí ilẹ̀ àgbẹ̀ tí omi rẹ̀ jẹ́ orísun omi òjò, kì í ṣe ìrọ̀gbọ̀n. Àwọn ànímọ́ tí ó wọ́pọ̀ ni:
– Ojo kekere tabi akoko gbigbẹ gigun
– Ilẹ̀ iyanrìn tàbí ilẹ̀ àpáta, nítorí náà omi yára fà á, ó sì máa ń gbẹ
– Akoonu ohun elo adayeba kekere
– Iwọn otutu ilẹ ga ati fifọ ni irọrun
– Ewu ti o pọ si ti afẹfẹ ati ibajẹ omi
Nípa lílóye àwọn ipò wọ̀nyí, o lè yan àwọn ewéko tí ó lè yege láìsí omi púpọ̀, tí ó lè máa mú èso jáde, tí kò sì rọrùn láti máa fìyà jẹ nígbà ọ̀dá.
2. Àfiyèsí sí àwọn ewéko tí ó lè fara da ọ̀dá
Ohun àkọ́kọ́ tí a gbọ́dọ̀ fi yan àwọn ohun ọ̀gbìn fún àwọn agbègbè gbígbẹ ni pé wọ́n lè fara da àìtó omi. Àwọn ohun ọ̀gbìn tí wọ́n lè fara da òjò sábà máa ń ní àwọn ànímọ́ wọ̀nyí:
- Eto gbongbo jinlẹ lati wa omi ni awọn fẹlẹfẹlẹ ile isalẹ
– Ewé kékeré tàbí tó nípọn (dínkù ìgbóná omi)
– Epo-epo lori ewe (cuticle)
– Agbára láti “ṣe àkóso” iṣẹ́ ara nígbà tí omi kò bá sí
Àwọn irúgbìn bíi sorghum, pákísáfà, àwọn ẹ̀fọ́ kan, àti àwọn irúgbìn kan ni a mọ̀ pé wọ́n lè yí padà sí ilẹ̀ gbígbẹ ju ìrẹsì tàbí ewébẹ̀ tí ó gbára lé omi lọ.
3. Fiyèsí àwọn àìní omi agbègbè àti àwọn àpẹẹrẹ òjò.
Yíyan àwọn ewéko tí wọ́n lè fara da òjò kò tó. O tún nílò láti bá omi wọn mu pẹ̀lú bí òjò ṣe ń rọ̀ ní agbègbè rẹ. Àwọn kókó pàtàkì láti kíyèsí:
– Ìgbà wo ni àsìkò òjò máa ń bẹ̀rẹ̀ àti ìgbà wo ni ó máa ń parí?
– Ṣé òjò máa ń rọ̀ déédé tàbí ó máa ń rọ̀ gan-an ní ìbẹ̀rẹ̀ àsìkò náà?
– Igba melo ni awọn ìgbẹ́ gbígbẹ maa n waye?
Àwọn irè oko tí ó bá pẹ́ díẹ̀ máa ń ní ààbò nígbà tí àkókò òjò bá kúrú. Ní ọ̀nà mìíràn, àwọn irè oko tí ó bá pẹ́ títí tí ó lè la àkókò òjò já lè jẹ́ ìdókòwò fún ìgbà pípẹ́. Nípa ṣíṣe ìbámu pẹ̀lú kàlẹ́ńdà ìgbìn àti àwọn àpẹẹrẹ òjò, ewu ìkùnà èso lè dínkù.
4. Yan àwọn ewéko tí wọ́n ti ń dàgbà tàbí tí wọ́n ti ṣetán fún ìkórè.
Ní àwọn agbègbè gbígbẹ tí òjò kò rọ̀ dáadáa, àwọn irugbin tó ń dàgbà ní ìbẹ̀rẹ̀ jẹ́ àṣàyàn pàtàkì. Àwọn irugbin bíi ẹ̀pà, àgbàdo kan, tàbí àwọn irú irẹsì tó ń dàgbà ní òkè lè mú kí òjò rọ̀ dáadáa kí àsìkò òjò tó dé. Àwọn irugbin tó ń dàgbà ní ìbẹ̀rẹ̀ tún ní àwọn àǹfààní wọ̀nyí:
– Yiyara iyipada olu-ilu
– Ó rọrùn láti ṣàkóso ewu àwọn kòkòrò àti àrùn nítorí pé àkókò ìgbìn náà kúrú.
– A le ṣe intercropping tabi yiyi ni irọrun diẹ sii
Sibẹsibẹ, rii daju pe iru irugbin ti o yan ni a ṣeduro fun awọn ipo ilẹ gbigbẹ, kii ṣe fun ikore yarayara nikan.
5. Ṣàyẹ̀wò bí ilẹ̀ ṣe yẹ: ìrísí, pH àti àwọn èròjà oúnjẹ
Àwọn ilẹ̀ gbígbẹ kì í sábà rí bákan náà. Àwọn kan jẹ́ iyanrìn, àwọn kan jẹ́ amọ̀, àwọn kan jẹ́ àpáta, tàbí kí wọ́n tilẹ̀ jẹ́ aláìlóúnjẹ. Nítorí náà, nígbà tí o bá ń yan àwọn ewéko, o ní láti ronú nípa bí ilẹ̀ náà ṣe yẹ, pàápàá jùlọ:
– Ìrísí ilẹ̀: Ilẹ̀ iyanrìn dára fún àwọn ewéko tí kò fẹ́ràn ìdè omi, ṣùgbọ́n tí wọ́n nílò ọgbọ́n láti máa mú kí omi máa rọ̀.
– pH ilẹ̀: àwọn ewéko kan máa ń fara da pH tó kéré jù, bíi kágẹ́sì.
– Ìbísí ilẹ̀: ilẹ̀ gbígbẹ sábà máa ń ní nitrogen àti ohun èlò onígbàlódé, nítorí náà, ewéko (ẹ̀wà) lè mú kí ilẹ̀ náà sunwọ̀n síi nípa dídì nitrogen mọ́ afẹ́fẹ́.
Tí ó bá ṣeé ṣe, ṣe àyẹ̀wò ilẹ̀ tí ó rọrùn láti mọ pH àti iye èròjà oúnjẹ. Ní ọ̀nà yìí, o lè yan àwọn ewéko tí kò ní bá àwọn ipò ilẹ̀ mu.
6. Ronú nípa ète iṣẹ́ àgbẹ̀: oúnjẹ, oúnjẹ, tàbí ìtọ́jú
A gbọdọ yan awọn irugbin fun ilẹ gbigbẹ da lori idi akọkọ: +
1. Oúnjẹ: pákísà, àgbàdo, ọ̀gẹ̀dẹ̀, ẹ̀wà, ìrẹsì dídùn.
2. Oúnjẹ ẹranko: koríko odot (pẹ̀lú ìṣàkóṣo omi tó dára jù), indigofera, lamtoro, oúnjẹ oka.
3. Ìtọ́jú/àwọ̀: àwọn ewéko gamal, kaliandra, teak, moringa, tàbí àwọn ewéko ìbòrí ilẹ̀ láti dín ìfọ́ omi kù.
Tí ète náà bá jẹ́ owó oṣù, ronú nípa ìbéèrè ọjà àdúgbò. Àwọn èso tí ó lè fara da ọ̀dá ṣùgbọ́n tí a kò lè tà yóò dá ìṣòro sílẹ̀ fún àwọn àgbẹ̀ ní ìparí àsìkò náà.
7. Fi àwọn oríṣiríṣi ìbílẹ̀ tàbí àwọn tí a ti fihàn pé wọ́n lè ṣe àtúnṣe sí ipò àkọ́kọ́.
Àwọn oríṣiríṣi ìbílẹ̀ sábà máa ń fara da àwọn ipò tó le koko nítorí pé wọ́n ti ń bá ara wọn mu láti ọ̀pọ̀ ọdún wá. Tí o bá fẹ́ dán irú tuntun wò, rí i dájú pé:
– Àwọn àbá láti ọ̀dọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ ìtẹ̀síwájú iṣẹ́ àgbẹ̀ agbègbè wà
– A ti dán an wò ní àwọn agbègbè tí wọ́n ní ojúọjọ́ tí ó jọra
– Ó ní àkọsílẹ̀ iṣẹ́-ṣíṣe tó dúró ṣinṣin ní àwọn ipò òjò
Àwọn oríṣiríṣi èso tó máa ń wúni lórí, àmọ́ ní ilẹ̀ gbígbẹ, ìdúróṣinṣin èso sábà máa ń ṣe pàtàkì ju èso tó máa ń wúni lórí lọ, èyí tó máa ń “dára nígbà tí ó bá wà ní ipò tó dára.”
8. Àpẹẹrẹ àwọn ewéko tó wọ́pọ̀ fún ilẹ̀ gbígbẹ
Àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ lára àwọn ewéko tí a sábà máa ń yàn fún ilẹ̀ gbígbẹ nìyí, ó sinmi lórí bí ó ṣe gbẹ tó:
– Ẹ̀gẹ́: ó lè má jẹ́ kí òjò rọ̀ dáadáa, ó yẹ fún ilẹ̀ tí kò ní ọ̀rá, tí a sì ń lò ó fún oúnjẹ àti ilé iṣẹ́.
– Ẹ̀gúmù: ó lè yí padà dáadáa, a lè lò ó fún oúnjẹ àti oúnjẹ, ó sì lè fara da ọ̀dá.
– Àgbàdo: a lè gbìn sí ilẹ̀ gbígbẹ pẹ̀lú oríṣiríṣi tó yẹ àti ìtọ́jú omi tó dára.
– Ẹ̀pà àti ẹ̀wà mung: ó máa ń pẹ́, ó sì máa ń dára nígbà tí omi bá dínkù, nígbà tí ó sì máa ń mú kí ilẹ̀ rọ̀ sí i.
– Awọn poteto adun: o ni ifarada pupọ, paapaa ti ile ko ba nipọn pupọ.
– Moringa: Kò ní àléébù, ó ní ìwọ̀n oúnjẹ tó pọ̀, a lè kó ewé nígbàkúgbà.
– Leucaena, gamal, kaliandra: o dara fun ifunni ati atunkọ igbo, o ṣe iranlọwọ lati mu ile dara si.
Ó ṣe pàtàkì láti kíyèsí pé: “tó yẹ” ṣì ní ipa lórí ìṣàkóso ilẹ̀, ìjìnnà sí gbígbìn àti àkókò gbígbìn. Kódà àwọn ohun ọ̀gbìn tó lè fara da ọ̀dá lè kùnà tí a bá gbìn wọ́n ní àkókò tí kò tọ́.
9. Fiyèsí àwọn ọgbọ́n ìgbìn: ìgbìnpọ̀ àti ìyípo
Ilẹ̀ gbígbẹ sábà máa ń ní ààbò nígbà tí a bá lo ìgbìn àdàpọ̀ àti ìyípo èso. Fún àpẹẹrẹ:
– Àgbàdo + ẹ̀pà
– Ẹ̀gẹ́ + ewa aláwọ̀ ewé (ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdàgbàsókè ẹ̀gẹ́)
– Ẹ̀gúmù àti àwọn ẹ̀gúsì tí a fi ilẹ̀ bo
Pípín ilẹ̀ pọ̀ ń ran ilẹ̀ lọ́wọ́ láti bo ilẹ̀, ó ń dín ìgbóná àti ìfọ́ kù. Yíyípo tún ń dín àwọn kòkòrò àti àrùn kù, ó sì ń dín àárẹ̀ ilẹ̀ kù.
10. Ṣe àtúnṣe sí àwọn agbára ìṣàkóso omi
Níkẹyìn, yan àwọn ewéko gẹ́gẹ́ bí agbára rẹ láti pèsè omi tàbí láti tọ́jú rẹ̀. Tí o bá lè gbin omi, gbin ilẹ̀, tàbí ṣẹ̀dá adágún kékeré kan, àwọn ohun tí o fẹ́ gbìn yóò gbòòrò sí i. Ṣùgbọ́n, tí o bá gbẹ́kẹ̀lé òjò pátápátá, yan àwọn ewéko tí ó lè fara da ọ̀dá àti tí ó lè pẹ́ tó láti bá àkókò òjò mu.
Ipari
Yíyan àwọn ohun ọ̀gbìn tó yẹ fún ilẹ̀ gbígbẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òye àwọn ipò ilẹ̀ àti àwọn ìlànà òjò, lẹ́yìn náà yíyan àwọn ohun ọ̀gbìn tó fara da òjò, tó bá ilẹ̀ mu, tó sì dàgbà tó bá àwọn ète àti ọjà mu. Àwọn ohun ọ̀gbìn bíi kásáfà, sorghum, ewa, oríṣiríṣi àgbàdo, ìrẹsì dídùn, àti moringa jẹ́ àwọn àṣàyàn tó wọ́pọ̀ tí wọ́n sábà máa ń ṣe àṣeyọrí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè. Pàtàkì, àṣeyọrí nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ilẹ̀ gbígbẹ kò sinmi lórí irú èso ọ̀gbìn nìkan, ṣùgbọ́n ó tún sinmi lórí àwọn ọ̀nà ìgbìn, àkókò ìgbìn, àti ìṣàkóso ilẹ̀ láti pa omi mọ́ fún ìgbà pípẹ́.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣe àtúnṣe àpilẹ̀kọ yìí sí àyíká kan pàtó (fún àpẹẹrẹ NTT, àwọn apá gbígbẹ ti East Java, tàbí àwọn agbègbè iyanrìn etíkun) kí n sì dámọ̀ràn àpapọ̀ èso àti kàlẹ́ńdà gbígbẹ pàtó.
