Ìtàn Ìdàgbàsókè Ètò Ẹ̀kọ́ Kárí Ayé
Ẹ̀kọ́ ti jẹ́ apá pàtàkì nínú àṣà ìbílẹ̀ ènìyàn fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún, ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìpìlẹ̀ tí a fi kọ́ àṣà, ìmọ̀, àti ọrọ̀ ajé lé lórí. Ìdàgbàsókè àwọn ètò ẹ̀kọ́ kárí ayé jẹ́ ohun tó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan tí ó so pọ̀ mọ́ ọndún àti àwọn kọ́ńtínẹ́ǹtì. Láti àwọn ọ̀nà ẹ̀kọ́ àìjẹ́-bí-àṣà sí ìdásílẹ̀ ẹ̀kọ́ tí a ṣètò, ìrìn àjò ẹ̀kọ́ jẹ́ èyí tí a so mọ́ àwọn àyípadà ẹgbẹ́ àwùjọ àti ti ọrọ̀ ajé ti àwọn àwùjọ. Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò ìtàn ìdàgbàsókè àwọn ètò ẹ̀kọ́ kárí ayé, ó ń ṣàwárí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì àti ìdàgbàsókè àwọn ìṣe ẹ̀kọ́.
Àwọn Ìlànà Ẹ̀kọ́ Àtijọ́
Ní ìgbà àtijọ́, ẹ̀kọ́ kìí sábà jẹ́ àìjẹ́-bí-àṣà, tí a máa ń kọ́ni nínú ìdílé àti àwùjọ. Ní àwọn àwùjọ ìgbàanì, fífi ìmọ̀ ránṣẹ́ jẹ́ ọ̀rọ̀ ẹnu, tí ó dá lórí àwọn ọgbọ́n ìwàláàyè, ìgbàgbọ́ àṣà, àti àwọn ìṣe àwùjọ. Bí àwọn àwùjọ ṣe ń dàgbàsókè, àwọn ọ̀nà ẹ̀kọ́ tí a ṣètò túbọ̀ ń yọjú sí i.
Ní Mesopotamia àtijọ́, ọ̀kan lára àwọn ètò ẹ̀kọ́ tí a mọ̀ ní ìgbà àkọ́kọ́ tí a mọ̀ farahàn ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún kẹta ṣáájú kí ó tó di pé Kristi dé. Àwọn ilé ìwé tẹ́ḿpìlì, tí a mọ̀ sí 'edubbas,' kọ́ àwọn ọmọ ilé ìwé gíga ní ẹ̀kọ́ kíkọ, ìmọ̀ ìṣirò, àti ìwé ìsìn. Bákan náà, ní Íjíbítì àtijọ́, ẹ̀kọ́ wà fún àwọn ọmọ àwọn ọlọ́lá, tí àwọn àlùfáà ń kọ́ ní ilé ìwé tẹ́ḿpìlì. Àwọn ẹ̀kọ́ náà ní kíkà, kíkọ, ìmọ̀ ìṣirò, àti ẹ̀kọ́ ìwà rere, tí a kọ ní pàtàkì ní àwọn ìwé àfọwọ́kọ hieroglyphics àti hieratic.
Íńdíà ìgbàanì ni wọ́n ti dá àṣà Guru-Shishya (olùkọ́-ọmọ-ẹ̀yìn) sílẹ̀, níbi tí wọ́n ti ń fi ọ̀rọ̀ ẹnu gbé ìmọ̀ kalẹ̀. Ètò Gurukula, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàlàyé rẹ̀ nínú àwọn ìwé bíi Vedas àti Upanishads, dá lórí ọ̀nà gbogbogbòò sí ẹ̀kọ́, tó ní ẹ̀kọ́ nípa ẹ̀mí, ti ara, àti ti ọpọlọ nínú.
Ní orílẹ̀-èdè China, Confucius (551-479 BCE) ní ipa lórí ètò ẹ̀kọ́ àwọn ará China gidigidi. Ní títẹnu mọ́ ìwà rere, ojuse àwùjọ, àti ìdúróṣinṣin ọgbọ́n, Confucianism gbé ìjẹ́pàtàkì ẹ̀kọ́ lárugẹ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti mú àwùjọ kan dé ìṣọ̀kan. Ètò Ìdánwò Ilẹ̀ Ọba, tí a dá sílẹ̀ nígbà ìjọba Sui (581-618 CE), ṣe pàtàkì nínú ṣíṣe ètò ẹ̀kọ́, ó sì ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ fún àwọn ìdánwò iṣẹ́ ìjọba ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbègbè mìíràn.
Ẹkọ Alailẹgbẹ
Ní ilẹ̀ Gíríìsì àtijọ́, ẹ̀kọ́ di ohun tó ń lọ lọ́wọ́lọ́wọ́, pàápàá jùlọ ní Átẹ́nì, níbi tí ó ti jẹ́ pàtàkì nínú ìlànà ìjọba tiwantiwa. Ilé-ẹ̀kọ́ gíga olókìkí tí Plato dá sílẹ̀ àti Lyceum tí Aristotle dá sílẹ̀ ṣàlàyé ìmọ̀ ọgbọ́n orí, ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, àti ọ̀rọ̀ sísọ, èyí tí ó fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún àwọn àpẹẹrẹ ẹ̀kọ́ ìwọ̀-oòrùn. Ní ìyàtọ̀ sí èyí, ẹ̀kọ́ Spartan dojúkọ agbára ara, ìbáwí, àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ológun nítorí ìwà ológun ti àwùjọ.
Róòmù ìgbàanì gba ètò ẹ̀kọ́ ilẹ̀ Gíríìsì, wọ́n sì ṣe àtúnṣe sí i, wọ́n fi ẹ̀kọ́ iṣẹ́ àti ọgbọ́n ọ̀rọ̀ sísọ kún ẹ̀kọ́ wọn. Wọ́n pín ẹ̀kọ́ sí ìpele, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú “ludus” fún ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti ìlọsíwájú sí ilé-ẹ̀kọ́ ọ̀rọ̀ sísọ fún ẹ̀kọ́ gíga, èyí tí ó ń pèsè fún àwọn ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí wọ́n ń lépa iṣẹ́ gbogbogbòò.
Akoko igba atijọ
Pẹ̀lú ìparẹ́ Ilẹ̀ọba Róòmù, Yúróòpù wọ inú Ìgbà Òkùnkùn, èyí sì fa ìdàrúdàpọ̀ ńlá nínú ẹ̀kọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, Ṣọ́ọ̀ṣì kó ipa pàtàkì nínú pípa ìmọ̀ mọ́ nípasẹ̀ àwọn ilé ìwé àwọn ajẹ́jẹ̀ẹ́ àti àwọn ilé ìwé kátídírà. Ìdásílẹ̀ àwọn yunifásítì láti ọ̀rúndún kejìlá lọ ṣe àmì ìtúnpadà nínú ẹ̀kọ́ tí a ṣètò. Àwọn yunifásítì ìgbàanì tí ó lókìkí bíi Bologna, Paris, àti Oxford pèsè àwọn ètò ẹ̀kọ́ tí ó kún fún ẹ̀kọ́ ìsìn, òfin, ìṣègùn, àti iṣẹ́ ọnà.
Nibayi, ọlaju Islam ni iriri Akoko Wura laarin awọn ọrundun 8th ati 14th. Ni awọn ilu bii Baghdad, Córdoba, ati Cairo, awọn ile-ẹkọ ti a mọ si 'madrasas' di awọn ile-ẹkọ giga, ti o ṣe alabapin pupọ si iṣiro, imọ-jinlẹ, oogun, ati imọ-ọran. Awọn ọmọwe bii Al-Farabi, Avicenna (Ibn Sina), ati Al-Ghazali ṣe awọn ilọsiwaju pataki ti o ni ipa lori agbaye Islam ati Iwọ-oorun Yuroopu.
Ní Éṣíà, àwọn ìjọba Tang àti Song ní orílẹ̀-èdè China tẹ̀síwájú láti mú kí ètò ẹ̀kọ́ sunwọ̀n síi, wọ́n ń mú kí àwọn ìwé tí a tẹ̀ jáde ní àgbáyé àti láti mú kí àwọn àtúnṣe ẹ̀kọ́ tẹ̀síwájú. Níbòmíràn, ní Japan, ní àkókò Heian, ẹ̀kọ́ ọlọ́lá bẹ̀rẹ̀ sí í dìde, wọ́n sì ń darí sí ìwé, iṣẹ́ ọnà, àti àwọn àṣà ìjọ́ba.
Renesansi ati Imọlẹ
Àkókò Ìdàgbàsókè (ọ̀rúndún 14-17) àti àkókò Ìmọ́lẹ̀ tó tẹ̀lé e (ọ̀rúndún 17-18) ní Yúróòpù ni a fi ìdàgbàsókè nínú àwọn iṣẹ́ ọgbọ́n àti ìdásílẹ̀ ìjẹ́mímọ́ ènìyàn hàn. Ìṣẹ̀dá ẹ̀rọ ìtẹ̀wé tí Johannes Gutenberg ṣe ní àárín ọ̀rúndún 15 mú kí ìpínkiri ìmọ̀ pọ̀ sí i, èyí sì mú kí ìwé rọrùn láti kà, kí ó sì gbé ìmọ̀ kíkà lárugẹ.
Ní àkókò Ìmọ́lẹ̀, àwọn onímọ̀ràn bíi John Locke, Jean-Jacques Rousseau, àti Immanuel Kant ní ipa lórí àwọn ìmọ̀ ẹ̀kọ́ tí ó tẹnu mọ́ ẹ̀tọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan, ọgbọ́n àti ẹ̀rí ìwádìí. Àwọn èrò wọn ló ṣe ìpìlẹ̀ fún àtúnṣe ẹ̀kọ́ òde òní, wọ́n ń gbèjà fún ẹ̀kọ́ gbogbogbòò àti ìdàgbàsókè àwọn ètò ẹ̀kọ́ gbogbogbòò.
Ọ̀rúndún 19 àti 20: Ìṣẹ̀dá Ilé-iṣẹ́ àti Ìtẹ̀síwájú Àgbáyé
Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ mú àwọn àyípadà pàtàkì wá sí àwọn ètò ẹ̀kọ́. Àìní fún àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n mọ̀wé àti tí wọ́n ní ìmọ̀ ló mú kí wọ́n lè gba ẹ̀kọ́. Ní Yúróòpù àti Àríwá Amẹ́ríkà, wọ́n ṣe òfin ẹ̀kọ́ tó pọndandan, wọ́n sì gbé àwọn ètò ilé-ẹ̀kọ́ gbogbogbò kalẹ̀. Àwọn olùkọ́ni onítẹ̀síwájú bíi Horace Mann ní Amẹ́ríkà ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́, tí kì í ṣe ti ẹ̀yà kan tí a fi owó orí ṣe.
Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àwọn àpẹẹrẹ ẹ̀kọ́ wọ̀nyí tàn kálẹ̀ kárí ayé, nípasẹ̀ iṣẹ́ àyànfẹ́ àti ìfẹ̀sí àwọn ará ìlú. Síbẹ̀síbẹ̀, ní àwọn ìlú ìjọba, ẹ̀kọ́ sábà máa ń fara wé àwọn ète àwọn ará ìlú, ó máa ń fi àwọn ète ìṣàkóso àti ti àwọn míṣọ́nnárì ṣáájú àwọn àìní àti àyíká ìlú.
Ọ̀rúndún ogún yìí tún rí àwọn ìlọsíwájú sí ẹ̀kọ́ gbogbogbòò. Lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kejì, Àjọ Àgbáyé, nípasẹ̀ UNESCO, ṣàpèjúwe ẹ̀kọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀tọ́ ènìyàn pàtàkì. Ní ọdún 1960 àti 1970, àwọn ìlànà tí a gbé kalẹ̀ láti dín àlàfo ẹ̀kọ́ kù láàrín àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà àti àwọn orílẹ̀-èdè tó ń gòkè àgbà. Àwọn èrò bíi ẹ̀kọ́ gbogbogbòò, ẹ̀kọ́ tó gba gbogbo ènìyàn lọ́kàn, àti ìṣọ̀kan ìmọ̀ ẹ̀rọ bẹ̀rẹ̀ sí í gbajúmọ̀.
Ọ̀rúndún 21: Ìgbékalẹ̀ Àgbáyé àti Ìmọ̀ Ẹ̀rọ
Ní ọ̀rúndún kọkànlélógún, ìdàgbàsókè àgbáyé àti ìmọ̀ ẹ̀rọ ń tẹ̀síwájú láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìlànà ẹ̀kọ́. Dídé ìkànnì ayélujára àti ìmọ̀ ẹ̀rọ oní-nọ́ńbà ti yí bí a ṣe ń rí ìmọ̀ gbà àti bí a ṣe ń pín in káàkiri. Àwọn ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ lórí ayélujára, MOOCs (Àwọn Ẹ̀kọ́ Ìṣípààrọ̀ Lórí Ayélujára), àti àwọn àpù ẹ̀kọ́ ti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ rọrùn láti lò àti láti wọ̀lé sí i.
Ni akoko kanna, ifojusi si eto-ẹkọ gbogbogbo n pọ si, fifi oye imọlara, ẹda, ati awọn ọgbọn ipinnu iṣoro pamọ pẹlu awọn ẹka ẹkọ ibile. Ifowosowopo awọn nẹtiwọọki agbaye ati awọn ipele eto-ẹkọ kariaye ṣe afihan agbaye ti o sopọ mọ ara wọn, ti o ntẹnumọ oye asa-ori ati ọmọ ilu agbaye.
ipari
Ìdàgbàsókè ìtàn ti àwọn ètò ẹ̀kọ́ kárí ayé ṣe àfihàn wíwá ìmọ̀ àti ìlọsíwájú àwùjọ ènìyàn. Láti àwọn àṣà ìbílẹ̀ àtijọ́ sí àwọn yàrá ìkẹ́ẹ̀kọ́ oní-nọ́ńbà lónìí, ìrìn àjò ẹ̀kọ́ ń fi ìsapá wa láti mú kí ẹ̀kọ́, ìrònú àgbéyẹ̀wò, àti ìdàgbàsókè ara ẹni pọ̀ sí i. Bí a ṣe ń tẹ̀síwájú, ìpèníjà náà wà ní rírí i dájú pé a ní àǹfààní tó péye sí ẹ̀kọ́ tó dára, mímú ara bá àwọn ìlọsíwájú ìmọ̀ ẹ̀rọ mu, àti gbígbé àyíká tó ní ìṣọ̀kan tí ó bọ̀wọ̀ fún onírúurú ènìyàn lárugẹ.
