Ìgbà Elizabethan àti Ìdàgbàsókè eré Gẹ̀ẹ́sì
Ìgbà Elizabethan, tí a sábà máa ń pè ní àkókò wúrà nínú ìtàn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ni àkókò ìjọba Ayaba Elizabeth Kìíní láti ọdún 1558 sí 1603. Ìgbà yìí jẹ́ àfikún pẹ̀lú ìdàgbàsókè àṣà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, pàápàá jùlọ ní eré orí ìtàgé, níbi tí a ti ń gbin irúgbìn eré òde òní. Ìdàgbàsókè eré orí ìtàgé ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní àsìkò yìí jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí kìí ṣe pé ó ní ipa lórí ìwé nìkan ṣùgbọ́n ó tún ṣe àtúnṣe sí àyíká àwùjọ àti àṣà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.
Àyíká àwùjọ àti ìṣèlú
Àkókò Elizabethan jẹ́ àkókò ìdúróṣinṣin ìṣèlú, ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé, àti àtúnṣe àṣà. Ayaba Elizabeth Kìíní, olùtọ́jú àwọn iṣẹ́ ọ̀nà, fún àwọn iṣẹ́ ọ̀nà níṣìírí àti àtìlẹ́yìn, títí kan eré orí ìtàgé. Àkókò yìí rí ìdínkù ètò feudal ìgbàanì àti ìdìde ìjọba tí ó wà ní àárín gbùngbùn. Ìdúróṣinṣin tuntun yìí fún ọrọ̀ ọ̀nà àti eré orí ìtàgé láyè, èyí tí a ti tẹ̀ mọ́lẹ̀ tẹ́lẹ̀ lábẹ́ ìjọba onínúure àti onírúkèrúdò ti àwọn ọba ìṣáájú.
Ìdìde Àwọn Ilé Ìtàgé Gbogbogbòò
Ọ̀kan lára àwọn ohun pàtàkì tó wà nínú eré Elizabethan ni ìdásílẹ̀ àwọn ilé ìṣeré gbogbogbò. Ṣáájú àkókò yìí, wọ́n máa ń ṣe àwọn eré ní àgbàlá, àwọn ilé ìtura, àti àwọn ilé ọlọ́lá. Síbẹ̀síbẹ̀, ní ọdún 1576, James Burbage kọ́ ilé ìṣeré gbogbogbò àkọ́kọ́ tó yọrí sí rere ní London, tí wọ́n pè ní “The Theatre.” Lẹ́yìn èyí ni àwọn ilé ìṣeré mìíràn tó gbajúmọ̀ bíi The Curtain, The Rose, The Swan, àti èyí tó gbajúmọ̀ jùlọ, The Globe, èyí tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú William Shakespeare.
Àwọn ilé ìṣeré wọ̀nyí jẹ́ ohun ìyanu ní àkókò wọn, wọ́n sábà máa ń wà níta gbangba, wọ́n sì lè gba ọ̀pọ̀ ènìyàn tí wọ́n jẹ́ onírúuru ẹgbẹ́ àwùjọ. Ṣíṣe àwọn ilé ìṣeré wọ̀nyí pẹ̀lú ìpele wọn, mú kí ìbáṣepọ̀ tó gún régé láàárín àwọn òṣèré àti àwùjọ, èyí sì mú kí ìrírí eré ìṣeré tó wúni lórí pọ̀ sí i. Wíwọlé àti gbígbajúmọ̀ àwọn ilé ìṣeré gbogbogbòò wọ̀nyí fi ìyàtọ̀ pàtàkì hàn sí àwọn ìṣeré ìrìn àjò àti ìṣe ìsìn ní àkókò àárín gbùngbùn.
Àwọn Òǹkọ̀wé Olókìkí
Ìgbà Elizabethan mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òǹkọ̀wé eré jáde tí iṣẹ́ wọn ti kọjá àkókò. William Shakespeare ni olórí, ẹni tí a sábà máa ń kà sí òǹkọ̀wé tó dára jùlọ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì. Àwọn eré Shakespeare ṣe àwárí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìmọ̀lára ènìyàn àti àwọn ọ̀ràn àwùjọ, láti àwọn ìṣòro ìfẹ́ nínú “Romeo and Juliet” sí ìdìtẹ̀ ìṣèlú “Hamlet” àti “Macbeth.”
A gbóríyìn fún Christopher Marlowe, ẹni pàtàkì mìíràn, pé ó yí eré Gẹ̀ẹ́sì padà pẹ̀lú lílo ẹsẹ òfo àti ṣíṣẹ̀dá àwọn ẹ̀dá tó díjú, tó tóbi ju ti ayé lọ. “Dokita Faustus” ti Marlowe fi bí ó ṣe mọ ètò eré àti bí ó ṣe ní ìmọ̀ ọgbọ́n orí hàn pẹ̀lú àkòrí ìfẹ́ ọkàn ènìyàn.
Ben Jonson, ẹni tí ó jẹ́ alájọgbáyé Shakespeare, ni a mọ̀ fún àwọn eré apanilẹ́rìn-ín rẹ̀ tí ó ń ṣàríwísí ìwà àwùjọ ní àkókò náà. Àwọn iṣẹ́ Jonson, bíi “Volpone” àti “The Alchemist,” ni a fi ọgbọ́n wọn àti àkíyèsí wọn nípa ìwà ènìyàn hàn kedere.
Awọn akori ati awọn Styles
Ìtàn eré Elizabethan kún fún onírúurú, ó ní àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́, àwọn eré apanilẹ́rìn-ín, ìtàn àti ìtàn ìfẹ́. Àwọn kókó ọ̀rọ̀ náà sábà máa ń yíká àwọn ìrírí ènìyàn, ìjìnlẹ̀ òṣèlú, ìfẹ́ àti ìfọ́nká, àti àwọn ìbéèrè nípa ìwàláàyè. Àkókò yìí rí ìpéye onírúurú eré àti ọ̀nà ìṣeré tó ń nípa lórí eré orí ìtàgé òde òní.
Àjálù, tí àwọn àpẹẹrẹ Seneca àti Sophocles àtijọ́ ní ipa lórí, pọ̀ sí i ní àsìkò yìí. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́ Elizabeth, bíi “Ọba Lear” ti Shakespeare àti “Tamburlaine” ti Marlowe, wọ inú ọpọlọ ènìyàn jinlẹ̀, wọ́n ń ṣe àwárí àwọn kókó ọ̀rọ̀ agbára, àyànmọ́, àti ìforígbárí ìwà rere.
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, àwọn eré apanilẹ́rìn-ín sábà máa ń lo àwàdà láti yanjú àwọn ọ̀ràn àwùjọ àti ìwà òmùgọ̀ ènìyàn. Àwọn eré apanilẹ́rìn-ín Shakespeare bíi “Àlá A Midsummer Night” àti “Twelfth Night” fi àpẹẹrẹ lílo ìjíròrò ọlọ́gbọ́n, àwọn ìdámọ̀ tí kò tọ́, àti àwọn ìtàn àròsọ dídíjú láti fi ṣe eré àti láti ru ìrònú sókè.
Àwọn eré ìtàn, tí wọ́n ṣe àfihàn àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì láti ìgbà àtijọ́ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ṣiṣẹ́ láti kọ́ àwọn ènìyàn lẹ́kọ̀ọ́ àti láti fi ẹ̀mí ìgbéraga orílẹ̀-èdè wọn sí àwọn ènìyàn. Àwọn eré ìtàn Shakespeare, títí bí “Henry V” àti “Richard III,” jẹ́ ohun pàtàkì fún àdàpọ̀ ìtàn àti iṣẹ́ ọnà wọn.
Ipa ti Imọ-eniyan
Ìgbésẹ̀ ẹ̀dá ènìyàn ti Renaissance tó gbòde kan ní àkókò Elizabethan náà kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣe eré Gẹ̀ẹ́sì. Ìgbésẹ̀ ọpọlọ yìí tẹnu mọ́ agbára ìtayọ ènìyàn, ó sì tẹnu mọ́ ẹ̀kọ́ àwọn ìwé àtijọ́. Àwọn òǹkọ̀wé eré oníṣeré fi ìtẹnumọ́ ènìyàn kún ìjẹ́wọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan, ìrònú àgbéyẹ̀wò, àti àwọn ìṣòro ipò ènìyàn sínú iṣẹ́ wọn. Èyí yọrí sí àwọn ìwà tí ó yàtọ̀ síra àti àwọn ìtàn dídíjú, tí ó yà kúrò nínú àwọn eré onípele àti ẹ̀kọ́ tí ó jẹ́ ti àkókò àtijọ́.
Àwọn Ìmúdàgba Ìṣeré
Àwọn òǹkọ̀wé eré Elizabethan tún ṣe àgbékalẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àtúnṣe tuntun tí ó ní ipa pàtàkì lórí ìdàgbàsókè eré orí ìtàgé. Lílo ọ̀rọ̀ orí ìtàgé, ẹ̀rọ kan tí ẹni tí ó jẹ́ ẹ̀dá kan ń sọ èrò rẹ̀ sókè, di ohun èlò fún ṣíṣe àwárí ìforígbárí inú àti ìdàgbàsókè. Shakespeare mọ ọ̀nà yìí dáadáa, ó sì ṣẹ̀dá àwọn ọ̀rọ̀ orí ìtàgé tí a kò lè gbàgbé jùlọ nínú ìtàn eré orí ìtàgé, bíi ti Hamlet tí a pè ní “To be or not to be.”
Èrò “ìṣeré láàárín eré kan” jẹ́ ìmọ̀ tuntun mìíràn tó fi ìtumọ̀ àti ìfọkànsí ara-ẹni kún àwọn ìṣeré náà. Nínú “Hamlet,” Shakespeare lo ẹ̀rọ yìí lọ́nà tó lágbára, ó sì tẹnu mọ́ kókó ọ̀rọ̀ ìfarahàn àti òtítọ́.
Asa ati Awujo Ipa
Ìdàgbàsókè eré orí ìtàgé gbogbogbòò àti ìdàgbàsókè eré orí ìtàgé Gẹ̀ẹ́sì ní ipa pàtàkì lórí àṣà àti àwùjọ lórí àwùjọ Elizabethan. Ó sọ eré ìnàjú di tiwantiwa, ó fún àwọn ènìyàn láti onírúurú ẹgbẹ́ àwùjọ láyè láti péjọpọ̀ kí wọ́n sì gbádùn àwọn ìṣeré. Ìbáṣepọ̀ yìí mú kí ìrírí àṣà tí a pín pọ̀, ó sì ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti dín ìyàtọ̀ láàárín àwùjọ kù.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ilé ìṣeré náà di ibi tí wọ́n ti ń ṣe àlàyé lórí àwùjọ, níbi tí àwọn òǹkọ̀wé eré oníṣeré ti lè ṣe àríwísí àwọn ìlànà ìṣèlú àti ti àwùjọ ní àkókò wọn lọ́nà ọgbọ́n. Lílo àkàwé àti àwàdà lọ́nà ọgbọ́n jẹ́ kí wọ́n lè yanjú àwọn ọ̀ràn tó ń fa àríyànjiyàn láìsí pé wọ́n ń tako àwọn aláṣẹ ní gbangba.
julọ
Ogún ìtàn eré Elizabethan pọ̀ gan-an, pẹ̀lú ipa rẹ̀ tó rékọjá ààlà àkókò rẹ̀. Àwọn iṣẹ́ Shakespeare, Marlowe, àti àwọn alájọgbáyé wọn ṣì ń tẹ̀síwájú láti kẹ́kọ̀ọ́, ṣe àgbékalẹ̀ wọn, àti láti bọ̀wọ̀ fún wọn kárí ayé. Ìwádìí wọn nípa àwọn kókó ọ̀rọ̀ gbogbogbòò, àwọn ẹ̀dá tó díjú, àti àwọn ọ̀nà eré tuntun ló fi ìpìlẹ̀ fún eré orí ìtàgé àti ìwé òde òní.
ipari
Ìgbà Elizabethan jẹ́ àkókò ìdàgbàsókè àti ìṣẹ̀dá tí a kò rí irú rẹ̀ rí nínú eré orí ìtàgé Gẹ̀ẹ́sì. Ìdásílẹ̀ àwọn ilé ìṣeré gbogbogbòò, ìfarahàn àwọn òǹkọ̀wé eré orí ìtàgé tí ó ní ẹ̀bùn, ipa ti ìhùwàsí ènìyàn, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìṣẹ̀dá tuntun nínú eré orí ìtàgé gbogbo wọn ló ṣe àfikún sí ayé onígboyà àti alágbára ti ilé ìṣeré Elizabethan. Àkókò eré orí ìtàgé yìí kì í ṣe pé ó mú àṣà Gẹ̀ẹ́sì pọ̀ sí i nìkan, ó tún fi àmì tí kò ṣeé parẹ́ sílẹ̀ lórí ìtàn ìwé àti iṣẹ́ ọ̀nà àgbékalẹ̀ ayé.
