Báwo ni a ṣe lè mọ dídára omi inú ilẹ̀
Omi ilẹ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orísun omi mímọ́ tí a ń lò jùlọ, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè tí kò ní iṣẹ́ omi páìpù. Ọ̀pọ̀ ìdílé ló gbẹ́kẹ̀lé àwọn kànga tí a gbẹ́ tàbí tí a gbẹ́ fún mímu, sísè, wíwẹ̀, àti fífọwọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, kìí ṣe gbogbo omi ilẹ̀ ni ó ṣeé lò láìléwu. Dídára omi ilẹ̀ lè dínkù nítorí àwọn ipò ilẹ̀ ayé, ìgbòkègbodò ènìyàn, ìdọ̀tí ilé, ilé iṣẹ́, iṣẹ́ àgbẹ̀, tàbí ìdènà omi òkun. Nítorí náà, ó ṣe pàtàkì láti lóye bí a ṣe lè pinnu dídára omi ilẹ̀ dáadáa, nípasẹ̀ àwọn àkíyèsí àkọ́kọ́ àti ìdánwò yàrá.
1. Mọ àwọn orísun àti ewu ìbàjẹ́ omi inú ilẹ̀.
Igbesẹ akọkọ ninu ṣiṣe ipinnu didara omi inu ilẹ ni oye ibi ti omi ti n wa ati awọn eewu ti o le wa. Omi inu ilẹ ni a ṣẹda lati inu omi ojo ti o wọ inu ilẹ ti a si tọju sinu awọn omi inu omi. Lakoko irin-ajo rẹ, omi le yo awọn ohun alumọni adayeba bii irin, manganese, tabi orombo wewe. Eyi kii ṣe ipalara nigbagbogbo, ṣugbọn o le ni ipa lori itọwo omi, oorun, ati irisi rẹ.
Ewu idoti naa maa n pọ si ti kanga naa ba wa nitosi ojò omi, ibi ti a ti n da idọti ile, awọn ile-ẹranko, awọn oko iresi ti a fi ajile kemikali ṣe, tabi awọn agbegbe ile-iṣẹ. Pẹlupẹlu, awọn agbegbe eti okun wa ninu ewu ti o le wọ inu omi okun, eyiti o jẹ ki omi inu omi jẹ iyọ̀. Ṣiṣe aworan ayika ni ayika kanga naa ṣe iranlọwọ lati ṣe iṣiro awọn idoti ti o le waye.
2. Àyẹ̀wò ara: àwọ̀, òórùn, ìtọ́wò, àti ìdàrúdàpọ̀
Àyẹ̀wò ara ni ọ̀nà tó rọrùn jùlọ tí kò sì wọ́n jù láti fi àmì hàn ní ìbẹ̀rẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò lè rọ́pò àyẹ̀wò yàrá, ó ṣe pàtàkì láti rí àwọn ìṣòro tó hàn gbangba.
– Àwọ̀ omi: Omi inú ilẹ̀ tó dára sábà máa ń mọ́ kedere. Àwọ̀ tó ní àwọ̀ pupa tàbí brown lè fi hàn pé ó ní irin tàbí manganese tó pọ̀. Àwọ̀ tó ní àwọ̀ dúdú lè fi hàn pé ilẹ̀ náà ní àwọ̀ ilẹ̀, ilẹ̀, tàbí ìbàjẹ́.
– Òórùn: Òórùn ẹyin tó ní ẹja, tó ní erùpẹ̀, tàbí tó jẹrà (hydrogen sulfide) lè fi hàn pé ó ní ìṣòro kẹ́míkà tàbí microbiological. Òórùn ìdọ̀tí tàbí ìdọ̀tí omi fi hàn pé ó ṣeé ṣe kí ó ní ìbàjẹ́ nínú ilé.
– Ìtọ́wò: Ìtọ́wò iyọ̀ lè fi hàn pé omi òkun wọ inú rẹ̀ tàbí pé ó ní ìwọ̀n klórádíọ̀mù púpọ̀. Àwọn adùn kíkorò tàbí tart lè ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ohun alumọ́ni kan. Síbẹ̀síbẹ̀, a kò gbani nímọ̀ràn láti tọ́ omi tí a kò tíì dán wò tí a bá fura sí pé ó ní ìbàjẹ́.
– Ìdọ̀tí: Omi tó rí bí ewéko kò dáa nìkan ló dára, ó tún lè dáàbò bo àwọn kòkòrò àrùn kúrò lọ́wọ́ ìpalára. Tí omi náà bá rí bí ewéko lẹ́yìn òjò, ó lè máa jò tàbí kí omi inú kànga náà wọ inú kànga náà.
3. Wiwọn awọn paramita ti o rọrun pẹlu awọn irinṣẹ aaye
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò ìdánwò tó rọrùn ló wà báyìí tí a lè lò nílé tàbí ní pápá ìṣeré. Àwọn wọ̀nyí kò péye bíi àwọn ìdánwò yàrá, ṣùgbọ́n wọ́n wúlò gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ ìdánwò àkọ́kọ́.
– pH (ìwọ̀n acidity): pH deedee ti omi maa n wa laarin 6,5 ati 8,5. Omi ti o ba ni acid pupọ le fa ibajẹ paipu ati ki o yo irin, nigba ti omi ti o ba ni alkaline pupọ le fa adun ti ko dara ati eruku.
– TDS (Àpapọ̀ Àwọn Ohun Olómi Tí Ó Ti Dáradára): TDS ń tọ́ka sí iye àwọn ohun tí ó ti yọ́ bíi ohun alumọ́ni àti iyọ̀. TDS tí ó pọ̀ lè mú kí omi dùn tàbí kí ó “wúwo”, ó sì ń fi àfikún ohun alumọ́ni hàn.
– Ìgbékalẹ̀ iná mànàmáná (EC): Ní gbogbogbòò ní ìbámu pẹ̀lú TDS. A sábà máa ń rí EC gíga ní àwọn agbègbè etíkun tàbí àwọn agbègbè tí iyọ̀ pọ̀ sí.
– Iwọn otutu: Awọn iyipada iwọn otutu ti ko wọpọ le fihan ipa ti omi oju ilẹ tabi awọn ipo kanga ti ko ni aabo daradara.
Nípa ṣíṣe àkọsílẹ̀ àwọn àbájáde ìwọ̀n nígbàkúgbà, o lè rí àwọn ìyípadà nínú dídára omi ní àkókò.
4. Àwọn ìdánwò kẹ́míkà: irin, manganese, nitrate, líle, àti àwọn irin tó wúwo
Ìdánwò kẹ́míkà ṣe pàtàkì nítorí pé a kò le dá àwọn kẹ́míkà kan mọ̀ nípa ìrísí nìkan. Àwọn pàrámítà wọ̀nyí ni a sábà máa ń dán wò:
– Irin (Fe) àti manganese (Mn): Ìwọ̀n omi tó ga máa ń mú kí omi di àwọ̀ ewé, kí ó ba aṣọ àti àwọn ohun èlò amọ̀ jẹ́, kí ó sì mú kí ó ní ìtọ́wò àti òórùn. Àwọn wọ̀nyí kì í ṣe àwọn ohun tó lè fa ìpalára, ṣùgbọ́n wọ́n lè ní ipa lórí dídára omi àti fífi sori ẹ̀rọ.
– Nitrates àti nitrites: Ó sábà máa ń wá láti inú àwọn ajile oko tàbí omi ìdọ̀tí. Nitrates léwu gidigidi fún àwọn ọmọ ọwọ́ nítorí wọ́n lè fa àrùn ẹ̀jẹ̀ (methemoglobinemia).
– Líle (kálísíọ́mù àti mágnẹ́síọ̀mù): Líle gíga máa ń fa kíkorò lórí àwọn ohun èlò ìgbóná omi, àwọn páìpù àti àwọn ohun èlò ilé, ó sì máa ń jẹ́ kí ọṣẹ máa gbóná.
– Klórádì àti Sófídì: Klórádì gíga fihàn pé omi iyọ̀ tàbí ìfàmọ́ra omi òkun. Sófídì gíga láàrín àwọn ènìyàn kan lè fa ìtọ́wò kíkorò, èyí sì lè fa ìṣòro oúnjẹ nínú ara.
– Àwọn irin líle (lead, arsenic, cadmium, mercury): Èyí jẹ́ paramita pàtàkì ní àwọn agbègbè tí ó sún mọ́ ilé iṣẹ́, iwakusa, tàbí àwọn ibi kan tí ó wà ní ilẹ̀ ayé. Àwọn irin líle léwu kódà ní ìwọ̀n tí ó kéré àti pé àwọn ipa wọn máa ń pẹ́ títí.
A gbọ́dọ̀ ṣe ìdánwò kẹ́míkà ní yàrá ìwádìí tí a fọwọ́ sí kí a lè gbẹ́kẹ̀lé àwọn èsì náà.
5. Àwọn ìdánwò oní-ẹ̀mí-ara-ẹni: E. coli àti bakitéríà coliform
Àwọn kókó pàtàkì jùlọ nípa ohun alumọ́ọ́nì ni ohun tí a lè fi omi inú ilẹ̀ mu. Kànga tí ó bá hàn gbangba kò ní bakitéríà kankan. Ìbàjẹ́ àwọn ohun alumọ́ọ́nì sábà máa ń wá láti inú ìgbẹ́ ènìyàn tàbí ẹranko.
– Àkópọ̀ àrùn coliform: Àmì gbogbogbòò ti ìbàjẹ́ àyíká.
– E. coli: Àmì pàtó kan tó fi hàn pé ìgbẹ́ kò dára, àti wíwà rẹ̀ fi hàn pé omi náà kò léwu láti mu láìsí ìtọ́jú.
Tí àbájáde ìdánwò bá rí E. coli, a gbọ́dọ̀ pa omi náà run, kí a sì rí orísun ìbàjẹ́ náà, fún àpẹẹrẹ, kànga náà sún mọ́ ibi tí a ti ń kó omi sí tàbí kí a má ṣe kànga náà dáadáa.
6. Ṣe àyẹ̀wò ìkọ́lé kànga àti ìmọ́tótó
Pípín dídára omi inú ilẹ̀ níí ṣe pẹ̀lú ju dídán omi wò fúnra rẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n ṣíṣàyẹ̀wò ipò kànga náà pẹ̀lú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ìbàjẹ́ ló máa ń wáyé nítorí pé kò bá àwọn ìpele ìmọ́tótó mu.
Àwọn nǹkan láti kíyèsí:
– Etí kànga náà gbọ́dọ̀ ga ju ilẹ̀ tó yí i ká lọ kí omi tó ń ṣàn jáde má baà wọlé.
– Kànga náà gbọ́dọ̀ ní ilẹ̀ tí omi kò lè gbà, àti ibi tí omi tí a ti lò kò ní dúró kí omi tí a ti lò má baà dúró.
– Àwọn ògiri kànga tàbí páìpù ìbòrí gbọ́dọ̀ jẹ́ kí omi má baà yọ́.
– Ijinna ailewu lati awọn tanki septic, awọn pen, tabi awọn agolo idọti gbọdọ to gẹgẹbi awọn iṣeduro agbegbe (ni gbogbogbo ti o ba jina si ibi ti o ti wa nibe, o dara julọ).
Kànga tó dára yóò dáàbò bo omi inú ilẹ̀ kúrò lọ́wọ́ ìbàjẹ́ tààrà.
7. Báwo ni a ṣe le mu àyẹ̀wò omi ní ọ̀nà tó tọ́?
Ọ̀nà ìṣàyẹ̀wò ni a fi ń pinnu ìpéye àwọn àbájáde ìdánwò. Fún àwọn ìdánwò yàrá, lo ìgò aláìlábàwọ́n láti inú yàrá ìwádìí kí o sì tẹ̀lé àwọn ìlànà wọ̀nyí:
1. Jẹ́ kí omi náà máa ṣàn fún ìṣẹ́jú díẹ̀ kí o tó mú un (pàápàá jùlọ tí ó bá jẹ́ láti inú ẹ̀rọ ìtútù).
2. Má ṣe fọwọ́ kan inú ìbòrí náà tàbí ẹnu ìgò náà.
3. Kún igo naa gege bi ilana naa se wi, paapaa fun awon ayẹwo microbiological.
4. Tọ́jú àwọn àpẹẹrẹ náà sí ibi tí òtútù bá ti ń mú kí o sì fi wọ́n ránṣẹ́ sí yàrá ìwádìí kíákíá, nítorí pé iye bakitéríà lè yípadà nígbà tí àkókò bá ń lọ.
Tí a bá ya àwọn àyẹ̀wò láìbìkítà, àwọn àbájáde náà lè jẹ́ ẹ̀tanú àti ẹ̀tàn.
8. Fi wé àwọn ìlànà dídára omi
Lẹ́yìn gbígbà àwọn àbájáde ìdánwò náà, fi wọ́n wé àwọn ìlànà tó bá yẹ, bíi omi mímọ́ àti ìwọ̀n dídára omi mímu láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ ìlera tàbí àwọn ìlànà orílẹ̀-èdè. Àwọn ìṣàyẹ̀wò dídára kọjá "àṣeyọrí" tàbí "àṣeyọrí," ṣùgbọ́n tún ṣàyẹ̀wò àwọn ìlànà tó ju ààlà àti ìwọ̀n ewu lọ. Fún wíwẹ̀ àti fífọ, àwọn ìlànà kan lè ṣeé fara dà, ṣùgbọ́n fún omi mímu, àwọn ohun tí a béèrè fún túbọ̀ le koko jù.
9. Àwọn ìdáhùn tí dídára omi inú ilẹ̀ kò bá dára
Tí àwọn àbájáde náà bá fi hàn pé ìṣòro kan wà, àwọn ìgbésẹ̀ àtúnṣe náà sinmi lórí irú eléèérí náà:
– Dídì omi gíga: lo àlẹ̀mọ́ ìfọ́lẹ̀.
– Irin/manganese: afẹ́fẹ́ àti àwọn àlẹ̀mọ́ pàtàkì (iyanrìn máńganese, erogba kan tí a ti mú ṣiṣẹ́).
– Líle: ohun èlò ìrọ̀rùn omi (resini paṣipaarọ ion).
– Òórùn àti ìtọ́wò: erogba tí a ti ṣiṣẹ́ tàbí aeration.
– Àìlera bakitéríà: ìfàmọ́ra chlorine, ohun èlò ìpara UV, tàbí sísè, pẹ̀lú àtúnṣe sí ìmọ́tótó kànga.
– Nitrates/irin líle: sábà máa ń nílò ìmọ̀-ẹ̀rọ pàtàkì bíi reverse osmosis tàbí wíwá àwọn orísun omi mìíràn.
Ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú onímọ̀ nípa àyíká tàbí olùtọ́jú omi lè ran ọ́ lọ́wọ́ láti yan ọ̀nà tó yẹ jùlọ.
Penutup
Pípín dídára omi inú ilẹ̀ kìí ṣe nípa wíwo omi tí ó mọ́ nìkan. Ó nílò àpapọ̀ àkíyèsí ara, àwọn ìwọ̀n tí ó rọrùn, àyẹ̀wò ìmọ́tótó kànga, àti ìdánwò yàrá fún àwọn èròjà kẹ́míkà àti àwọn ohun alààyè onímọ̀ nípa kòkòrò àrùn. Pẹ̀lú àyẹ̀wò déédéé, o lè rí i dájú pé omi inú ilẹ̀ jẹ́ ibi ààbò láti lò àti láti dènà àwọn ewu ìlera ìgbà pípẹ́. Omi jẹ́ ohun pàtàkì, nítorí náà rírí i dájú pé ó dára jẹ́ ohun pàtàkì nínú ìlera ìdílé àti àyíká.
