Awọn adaṣe itọju ailera fun awọn alaisan Crohn's Arun
Àrùn Crohn jẹ́ irú àrùn ìgbóná inú (IBD) kan tí ó lè ní ipa lórí onírúurú apá inú ìjẹun, èyí tí ó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ní ìfun kékeré àti ìfun ńlá. Àwọn àmì àrùn náà yàtọ̀ síra, láti inú ìrora àti ìgbẹ́ gbuuru tí ó ń bá a lọ títí dé ìdínkù ìwọ̀n ara àti àárẹ̀ tí ó ń dí àwọn ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ lọ́wọ́. Yàtọ̀ sí ìtọ́jú ìṣègùn àti àtúnṣe oúnjẹ, ìtọ́jú ara lè jẹ́ apá pàtàkì nínú ìtọ́jú pípé láti ran àwọn ènìyàn tí wọ́n ní Crohn lọ́wọ́ láti ní ìlera tó dáa, dín ìrora kù, mú ipò ara sunwọ̀n sí i, àti láti mú kí ìgbésí ayé wọn sunwọ̀n sí i.
Sibẹsibẹ, adaṣe fun awọn ti o ni Crohn ko le jẹ afiwe pẹlu eto adaṣe gbogbogbo. Awọn ipo wiwu, ewu ti awọn ina, ẹjẹ, awọn aito ounjẹ, irora ori, ati awọn iṣoro egungun (bii osteopenia nitori lilo corticosteroid fun igba pipẹ) nilo awọn atunṣe ailewu ati diẹdiẹ.
Kí ló dé tí ìtọ́jú ara fi ṣe pàtàkì nínú àrùn Crohn?
Ìtọ́jú ara ni láti ran ara lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́ dáadáa. Fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn Crohn, àwọn àǹfààní rẹ̀ lè jẹ́:
1. Dín àárẹ̀ kù kí o sì mú kí agbára rẹ pọ̀ sí i nípasẹ̀ eré ìdárayá aerobic tó lágbára díẹ̀díẹ̀.
2. Máa tọ́jú ìwúwo iṣan ara tó lè dínkù nítorí àìjẹun tó dára tàbí àìsí ìṣiṣẹ́ nígbà tí ara bá padà sípò.
3. Ó dín ìrora oríkèé àti ẹ̀yìn kù, nítorí pé àwọn kan lára àwọn tó ní àrùn IBD máa ń ní ìrora egungun tàbí àrùn spondyloarthritis tó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbóná ara.
4. Mu ilera egungun dara si nipa adaṣe iwuwo fẹẹrẹ ati awọn adaṣe gbigbe iwuwo.
5. Ó ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìdààmú ọkàn, nítorí pé ìdààmú ọkàn lè mú kí àwọn àmì àrùn náà burú sí i.
6. Mu awọn iṣẹ ojoojumọ dara si bi lilọ siwaju, gigun àtẹ̀gùn, ati mimu iduro to dara.
Ìtọ́jú ara tún ṣe àǹfààní fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní àwọn ìṣòro lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ, bí àìlera iṣan inú, àìlègbésẹ̀ díẹ̀, tàbí ìdínkù ara nítorí àkókò ìlera gígùn.
Awọn ilana aabo ṣaaju ki o to bẹrẹ adaṣe
Kí àwọn tó ní àrùn Crohn tó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe eré ìdárayá, ó yẹ kí wọ́n gbé àwọn nǹkan wọ̀nyí yẹ̀ wò:
– Kan si dokita ati oniwosan ara, paapaa ti o ba n ni iriri ibọn, fistula, ikun, iba, ẹjẹ ti o lagbara, tabi ti o ti ṣe iṣẹ-abẹ laipẹ.
– Bẹ̀rẹ̀ díẹ̀díẹ̀ àti díẹ̀díẹ̀. Ète náà ni láti dúró ṣinṣin, kìí ṣe láti mú kí agbára rẹ pọ̀ sí i.
– San ifojusi si omi ati awọn elekitiroliti, paapaa ti gbuuru ba tun n waye nigbagbogbo.
– Mọ àwọn àmì ìkìlọ̀: ìrora inú tó ń pọ̀ sí i, ìgbẹ́ gbuuru tó ń burú sí i, ìfọ́jú tó le gan-an, ìlù ọkàn tó ń lọ déédéé, tàbí ẹ̀jẹ̀ tó ń ṣẹ̀jẹ̀. Tí èyí bá ṣẹlẹ̀, dáwọ́ eré ìdárayá dúró kí o sì wá ìtọ́jú ìṣègùn.
– Mu awọn adaṣe rẹ ba awọn ipo ojoojumọ rẹ mu. Awọn ti o ni Crohn nigbagbogbo ni iriri awọn iyipada agbara; eto adaṣe ti o rọrun yoo jẹ otitọ diẹ sii.
Awọn oriṣi adaṣe itọju ailera ti a ṣeduro
1. Adaṣe aerobic ti o lagbara si iwọn kekere
Adaṣe aerobic n ran lọwọ lati mu ilera ọkan ati ọkan dara si, mu iṣesi dara si, ati lati dinku rirẹ igba pipẹ. Diẹ ninu awọn apẹẹrẹ ailewu diẹ ni:
– Rìnrìn ní ìrọ̀rùn àti ní kíákíá
– Gigun kẹkẹ adaduro
– Ìtọ́jú omi tàbí omi (pàtápátá tí o bá ní ìrora oríkèé)
– Iwọn elliptical kekere
Ìtọ́sọ́nà tó wúlò: Ṣe èyí ní ìgbà mẹ́ta sí márùn-ún lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ fún ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sí ọgbọ̀n. Tí ó bá ṣòro fún ọ, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣẹ́jú márùn-ún sí mẹ́wàá kí o sì fi ìṣẹ́jú kan sí méjì kún àkókò kọ̀ọ̀kan. Lo "ìdánwò ọ̀rọ̀" gẹ́gẹ́ bí àmì ìdánwò láti yẹra fún ṣíṣe jù.
2. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ agbára
Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn Crohn lè pàdánù ìwúwo iṣan ara nítorí ìgbóná ara onígbà pípẹ́ tàbí àìjẹun tó dáa. Ìdánrawò agbára díẹ̀ sí ìwọ̀nba ń ran lọ́wọ́ láti mú kí iṣan ara dúró dáadáa, ó ń gbé ìdúró ró, ó sì ń dáàbò bo àwọn oríkèé.
Àpẹẹrẹ ìdánrawò tó rọrùn:
– Fífẹ́ẹ́ gùn sí àga (jókòó-sí-dúró)
– Titari-soke ogiri tabi titari-soke orokun
- Ẹnu pẹlu ẹgbẹ resistance
– Fìtílà ejika fẹẹrẹ
- Afara fun awọn iṣan ibadi ati ẹhin isalẹ
Ìtọ́sọ́nà tó wúlò: Ìgbà méjì sí mẹ́ta lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, ìpele kan sí mẹ́ta, àtúnṣe mẹ́jọ sí méjìlá fún ìdánrawò kọ̀ọ̀kan. Lo ìwọ̀n tó dà bíi pé ó ṣòro ṣùgbọ́n tó ṣeé ṣàkóso, láìsí dí ẹ̀mí rẹ mú.
3. Awọn adaṣe irọrun ati gbigbe
Ìrora ẹ̀yìn, ìgbóná ikùn, tàbí ìdúró tí ó rọ̀ sílẹ̀ lè ṣẹlẹ̀ sí àwọn ènìyàn tí wọ́n ní Crohn's, pàápàá jùlọ tí ìṣiṣẹ́ ara bá dínkù nígbà tí ara bá ń yára gbóná. Àwọn adaṣe ìrìn-àjò lè ran lọ́wọ́ láti dín ìfúnpá iṣan kù.
Kókó:
- Ìnà ẹran-ọmú àti ìnà ẹran-ọ̀mú
– Ìrìn-àjò ẹ̀yìn (ológbò-ràkúnmí)
– Ìfàgùn ìbàdí onírẹ̀lẹ̀
– Yiyi ara ina lakoko ti o joko
Di ìnà náà mú fún ìṣẹ́jú-àáyá 10–30, ní ìgbà 2–4 fún agbègbè kọ̀ọ̀kan, láìfipá mú un dé ibi tí ó ti ń ro ọ́.
4. Awọn adaṣe mimi ati isinmi
Wàhálà àti ìfúnpá iṣan sábà máa ń mú kí ìmọ̀lára ìrora àti àárẹ̀ pọ̀ sí i. Àwọn adaṣe mímí máa ń ran ètò iṣan ara lọ́wọ́ láti mú kí ara balẹ̀.
Awọn adaṣe lati gbiyanju:
– Ẹ̀mí ìmí diaphragm: mí sínú imú títí ikùn yóò fi fẹ̀ sí i, mí sínú jáde díẹ̀díẹ̀ láti ẹnu.
– Ẹ̀mí mímí kíákíá: fún àpẹẹrẹ, mímí mímí fún ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́rin, mímí mímí fún ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́fà.
– Isinmi ilọsiwaju: titẹ ati lẹhinna tu awọn ẹgbẹ iṣan silẹ ni ọna kan.
Ṣe èyí fún ìṣẹ́jú 5–10 lójoojúmọ́, pàápàá jùlọ nígbà tí àwọn àmì àrùn náà bá burú sí i tàbí kí o tó sùn.
5. Awọn adaṣe ilẹ ibadi
Àwọn ènìyàn kan tí wọ́n ní Crohn máa ń ní ìrírí ìkánjú, àìlègbé oúnjẹ, tàbí àìlèṣàkóso ìfun nítorí ìgbóná ara, iṣẹ́-abẹ, tàbí ìṣòro ní agbègbè anorectal. Ìtọ́jú ìlera ilẹ̀ ikùn lè ṣe ìrànlọ́wọ́, ṣùgbọ́n ìṣàyẹ̀wò ọ̀jọ̀gbọ́n ṣe pàtàkì láti rí i dájú pé àwọn adaṣe tó yẹ àti ààbò wà—pàápàá jùlọ tí fistula tàbí ìrora anorectal bá wà.
Awọn adaṣe ilẹ pelvic nigbagbogbo pẹlu:
– Ìfàsẹ́yìn àwọn iṣan ilẹ̀ ìbàdí (bíi dídí dídì mọ́ inú ìfọ́) fún ìgbà pípẹ́ tó tó ìṣẹ́jú-àáyá 3–5
- Awọn adaṣe iṣọkan pẹlu mimi
– Ikẹkọ ninu awọn iwa ifun ati awọn ọna titari ailewu
Onímọ̀ nípa ìlera ẹ̀gbẹ́ ni ó yẹ kí ó darí ètò yìí.
Àpẹẹrẹ ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọ̀sẹ̀ tó wọ́pọ̀
Àpẹẹrẹ kan nìyí fún ipò tí ó dúró ṣinṣin (kò sí ìgbóná ara líle tó le). Ṣe àtúnṣe gẹ́gẹ́ bí agbára rẹ àti ìmọ̀ràn olùtọ́jú ìlera rẹ:
– Ọjọ́ Ajé: Ìrìn ìṣẹ́jú ogún + ìnà ìṣẹ́jú mẹ́wàá
– Ọjọ́ Ìṣẹ́gun: Ìdánrawò agbára ara gbogbo (ìṣẹ́jú 20–30)
– Ọjọ́rú: Isinmi ti nṣiṣe lọwọ (iṣẹju 10 ti mimi diaphragmatic + gbigbe ina)
– Ọjọ́bọ̀: Gígun kẹ̀kẹ́ tí ó dúró ṣinṣin ní ìṣẹ́jú 20
– Ọjọ́ Ẹtì: Ìdánrawò agbára díẹ̀ + ìdánrawò ìdúróṣinṣin pàtàkì (bíbọ́ọ̀dì, tí a ṣe àtúnṣe deadlift)
– Ọjọ́ Àbámẹ́ta: Rìn ìṣẹ́jú 15–30 tàbí wẹ̀
– Ọjọ́ Àìkú: Ìsinmi àti ìgbádùn ara (nínà ara, ìsinmi)
Tí o bá wà ní ìpele ìfàsẹ́yìn, a lè yí àfiyèsí sí ìdánrawò tí kò ṣòro rárá: àwọn ìdánrawò mímí, ìṣíkiri díẹ̀, àti ìrìn ìṣẹ́jú díẹ̀ bí a bá ṣe gbà á láàyè.
Awọn atunṣe pataki lakoko gbigbona tabi lẹhin iṣẹ-abẹ
Nígbà tí ìjìnlẹ̀ bá bẹ̀rẹ̀
Àfojúsùn pàtàkì ni láti jẹ́ kí ara máa rìn láìsí pé ó ń fa àárẹ̀ púpọ̀:
- Din agbara ati akoko adaṣe ku
– Fi ìṣíkiri díẹ̀, nínà díẹ̀díẹ̀, àti àwọn ìdánrawò mímí sí ipò àkọ́kọ́.
– Yẹra fún àwọn adaṣe tó ní ipa gíga (ṣíṣẹ́, plyometrics) tí o bá ní ìgbẹ́ gbuuru àti àìlera.
Lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ
Ìwòsàn lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ Crohn yàtọ̀ síra da lórí irú iṣẹ́-abẹ náà. Lọ́pọ̀ ìgbà:
– Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìrìn àjò kúkúrú nígbàkúgbà tí ó bá ṣeé ṣe.
– A máa ń ṣe ìdánrawò agbára ikùn díẹ̀díẹ̀ gẹ́gẹ́ bí dókítà bá ti gbà á láyè.
– Ṣàkíyèsí ọgbẹ́ iṣẹ́-abẹ: yẹra fún gbígbé ẹrù ní kutukutu.
Àwọn onímọ̀ nípa ara yóò ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣètò àwọn ìpele ìtúnṣe láti rí i dájú pé wọ́n wà ní ààbò àti pé wọ́n gbéṣẹ́.
Àwọn ìmọ̀ràn láti jẹ́ kí eré ìdárayá rọrùn fún àwọn tó ní àrùn Crohn
– Yan àkókò láti ṣe eré ìdárayá nígbà tí agbára rẹ bá pọ̀jù (ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń gbádùn ara wọn ní òwúrọ̀ tàbí ní ọ̀sán).
– Wọ aṣọ ìrọ̀rùn àti wíwọlé sí ilé ìgbọ̀nsẹ̀ lọ́nà tó rọrùn.
– Ṣàkíyèsí ìdáhùn ara rẹ: àwọn adaṣe wo ló ń mú kí àwọn àmì àrùn rẹ dára síi tàbí burú síi.
– Fi oorun ati ounjẹ kun si ipo akọkọ, nitori awọn mejeeji ni ipa pataki lori imularada.
– Má ṣe fipá mú ẹni tí ara rẹ kò dúró dáadáa.
Ipari
Àwọn adaṣe ìtọ́jú ara lè jẹ́ ọ̀nà pàtàkì láti ran àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn Crohn lọ́wọ́, pàápàá jùlọ fún mímú ara wọn le, dín ìrora egungun ara kù, mímú agbára wọn pọ̀ sí i, àti dídá ara dúró. Kókó pàtàkì ni láti yan àwọn adaṣe tí ó dájú, kí o ṣe wọ́n díẹ̀díẹ̀, kí o sì ṣàtúnṣe agbára wọn láti bá àìní ojoojúmọ́ rẹ àti ìpele àrùn rẹ mu. Pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà dókítà àti onímọ̀ nípa ara, ètò ìdánrawò tó yẹ lè ran àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn Crohn lọ́wọ́ láti máa ṣiṣẹ́ kára, láti dúró ṣinṣin, kí wọ́n sì ní ìgbésí ayé tó dára jù.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣẹ̀dá ètò ìdánrawò ọ̀sẹ̀ mẹ́rin tí ó kún fún àlàyé (àkókò, àtúnṣe, àti àtúnṣe) tí ó da lórí ọjọ́ orí rẹ, ìpele ìlera rẹ, àti bóyá o wà nínú ìdánrawò tàbí ìdààmú ọkàn.
