Ìṣètò àti Iṣẹ́ Àwọn Ẹ̀dọ̀fóró Adrenal
Pendahuluan
Àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal, tí a tún mọ̀ sí àwọn sẹ́ẹ̀lì suprarenal, jẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì endocrine tí wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣàkóso onírúurú iṣẹ́ ara. Àwọn sẹ́ẹ̀lì wọ̀nyí wà lókè àwọn kíndìnrín, wọ́n ní àwọn apá pàtàkì méjì: adrenal cortex àti adrenal medulla. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí ní iṣẹ́ pàtó kan, wọ́n sì ń ṣe àwọn homonu ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó ṣe àwárí ìṣètò àti iṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal ní ìjìnlẹ̀.
Ìṣètò Ẹ̀dọ̀ Àrùn adrenal
Àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal ní àwọn ìpele pàtàkì méjì: adrenal cortex, èyí tí ó wà ní ìta, àti adrenal medulla, èyí tí ó wà ní inú.
1. Àrùn adrenal Cortex
Kotesi naa ni awọn fẹlẹfẹlẹ mẹta:
– Zona Glomerulosa: Ipele ti o wa ni ita ti o n mu awọn homonu mineralocorticoid jade, gẹgẹbi aldosterone. Homonu yii n ṣakoso iwọntunwọnsi omi ati iyọ ara, eyiti o ṣe pataki fun titẹ ẹjẹ ti o duro ṣinṣin.
– Zona Fasciculata: Apá àárín ni ó ń mú àwọn glucocorticoids jáde, bíi cortisol. Cortisol ni homonu wahala àkọ́kọ́ tí ó ń ran ara lọ́wọ́ láti dáhùn sí wahala àti láti ṣe àkóso ìṣiṣẹ́ amuaradagba, ọ̀rá, àti carbohydrate.
– Zona Reticularis: Ipele ti o jinlẹ julọ ti cortex ti o n ṣe awọn androgens, awọn homonu ibalopo ti o ṣe ipa ninu idagbasoke awọn abuda ibalopo keji.
2. Adrenal Medulla
Apá yìí nínú ìṣẹ́lẹ̀ adrenal máa ń mú àwọn catecholamines jáde, bíi adrenaline àti noradrenaline. A máa ń tú àwọn homonu wọ̀nyí jáde láti dáhùn sí wàhálà tàbí ìhalẹ̀ ara, èyí tí a mọ̀ sí ìdáhùn 'ìjà tàbí ìsáré'.
Iṣẹ́ ti Àwọn Ẹ̀dọ̀ Adrenal
Àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal máa ń mú onírúurú homonu jáde tí ó máa ń nípa lórí gbogbo ẹ̀yà ara àti àsopọ ara. Àwọn iṣẹ́ pàtàkì ti àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal tí ń ṣe ni:
1. Ìlànà Ìṣẹ̀dá-ara
Ẹ̀yà ara adrenal máa ń mú àwọn homonu glucocorticoid jáde, pàápàá jùlọ cortisol, èyí tí ó ń kó ipa pàtàkì nínú ìṣiṣẹ́ carbohydrate, protein, àti ọ̀rá. Cortisol máa ń ran lọ́wọ́ láti mú kí ìwọ̀n suga ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i nípa fífún ìṣẹ̀dá glucose nínú ẹ̀dọ̀ àti fífọ́ àwọn protein láti ṣe àwọn amino acids tí a lè lò fún agbára.
2. Ìlànà Ìfúnpá Ẹ̀jẹ̀
Aldosterone, tí zona glomerulosa ṣe, ń kó ipa nínú mímú ìwọ́ntúnwọ̀nsì sodium àti potassium nínú ara nípa ríran àwọn kíndìnrín lọ́wọ́ láti pa sodium àti potassium mọ́. Èyí ṣe pàtàkì nínú ṣíṣàkóso ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ àti ìfúnpá ẹ̀jẹ̀. Àìdọ́gba nínú ìwọ̀n aldosterone lè fa àwọn àìsàn bíi haipatensonu tàbí hypotension.
3. Ìdáhùn sí Wahala
Adrenaline àti noradrenaline, tí adrenal medulla ń ṣe, ni àwọn homonu pàtàkì méjì tí ó ní ipa nínú ìfèsì ìjà-tàbí-flight. Ní àwọn ipò àárẹ̀ tàbí ewu, àwọn homonu wọ̀nyí ń mú kí ìlù ọkàn, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, àti ìṣàn ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí àwọn iṣan ńlá, bákan náà wọ́n ń mú kí èémí yára kíákíá, wọ́n sì ń mú kí agbára láti inú àwọn ọ̀rá àti àwọn ilé ìtajà glycogen ṣiṣẹ́.
4. Ìlànà Iṣẹ́ Àjẹ́sára
Cortisol tun ni awọn ipa egboogi-iredodo ati idinku-ajẹsara, eyiti o jẹ ki o ṣe pataki ninu idahun ara si awọn rudurudu ati awọn rudurudu autoimmune. Cortisol le dinku iṣẹ-ṣiṣe ti awọn sẹẹli ajẹsara kan, ṣe iranlọwọ lati dinku igbona, ati ṣatunṣe idahun ajẹsara.
5. Ìlànà fún Ìbímọ àti Ìbálòpọ̀
Àwọn Androgen tí a ń ṣe láti inú agbègbè reticular ti adrenal cortex, bíi dehydroepiandrosterone (DHEA), ń kó ipa nínú ìdàgbàsókè àwọn ànímọ́ ìbálòpọ̀ kejì, wọ́n sì ń ní ipa lórí ìbálòpọ̀ nínú àwọn ọkùnrin àti obìnrin. Nígbà ìbàlágà, àwọn androgens ń ran lọ́wọ́ nínú ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀yà ara ìbímọ ọkùnrin àti ìdàgbàsókè sperm.
Àwọn Àrùn Ẹ̀dọ̀ Orín
Àìdọ́gba homonu tí àwọn adrenal glands ń ṣe lè fa onírúurú ìṣòro ìlera. Díẹ̀ lára àwọn àrùn wọ̀nyí ni:
1. Àrùn Addison
Àrùn Addison jẹ́ àrùn kan tí adrenal cortex kò ní mú àwọn homonu corticosteroid tó tó jáde. Àwọn àmì àrùn náà ni àìlera iṣan, pípadánù ìwọ̀n ara, ìfúnpá tí ó lọ sílẹ̀, àti pípa awọ ara tí ó pọ̀ sí i. Àrùn yìí sábà máa ń jẹ́ nítorí ìbàjẹ́ ara-ẹni sí àwọn adrenal glands.
2. Àrùn Cushing
Àrùn Cushing máa ń wáyé nítorí ìṣẹ̀dá cortisol tó pọ̀ jù. Ó lè jẹ́ àrùn pituitary (tí a ń pè ní àrùn Cushing) tàbí àrùn adrenal. Àwọn àmì àrùn náà ni ìṣànra àárín, ojú yípo, ìtẹ̀sí ẹsẹ̀, ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀, àti ìwọ̀n suga tó ga nínú ẹ̀jẹ̀.
3. Àrùn Àrùn Abẹ́rẹ́ tí a bí mọ́ni
Àìsàn yìí máa ń wáyé nítorí ìyípadà nínú ìṣẹ̀dá ara tó ń yọrí sí ìṣẹ̀dá púpọ̀ tàbí àìtó ìṣẹ̀dá homonu láti ọwọ́ àwọn adrenal glands, èyí tó lè fa àìṣiṣẹ́ àwọn homonu mìíràn. Fún àpẹẹrẹ, àìtó nínú enzyme tó yẹ fún ìṣẹ̀dá cortisol lè fa ìṣẹ̀dá androgen tó pọ̀ jù.
4. Pheochromocytoma
Pheochromocytoma jẹ́ àrùn jẹjẹrẹ nínú adrenal medulla tí ó ń mú kí adrenaline àti noradrenaline pọ̀ sí i. Ipò yìí máa ń fa ẹ̀jẹ̀ ríru líle koko àti àwọn àmì àrùn mìíràn bíi orí fífó, ìró fífó, àti òógùn púpọ̀.
Ipari
Àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal jẹ́ apá pàtàkì nínú ètò endocrine ènìyàn, wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú onírúurú iṣẹ́ ara, títí bí ṣíṣàkóso ìṣelọ́pọ́ ara, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, ìdáhùn sí wàhálà, àti iṣẹ́ àjẹ́sára. Ìbàjẹ́ tàbí àìṣiṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal lè ní àwọn àbájáde tó burú jáì fún ìlera ẹnìkọ̀ọ̀kan. Nítorí náà, òye ìṣètò àti iṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal ṣe pàtàkì ní ẹ̀ka ìṣègùn, pàápàá jùlọ nínú ṣíṣe àyẹ̀wò àti ìtọ́jú àwọn àrùn tó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn sẹ́ẹ̀lì wọ̀nyí.
