Ìlànà Ìṣẹ̀dá Ìtọ̀ láti ọwọ́ àwọn kíndìnrín
Àwọn kíndìnrín jẹ́ àwọn ẹ̀yà ara pàtàkì nínú ara ènìyàn tí wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú ètò ìyọkúrò ẹ̀jẹ̀. Gbogbo ènìyàn ní kíndìnrín méjì tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ẹ̀yìn ẹ̀yìn. Iṣẹ́ pàtàkì kíndìnrín ni láti sẹ́ ẹ̀jẹ̀, láti mú àwọn nǹkan tí kò pọndandan kúrò, àti láti máa ṣe ìtọ́jú ìwọ́ntúnwọ̀nsì omi àti electrolyte nínú ara. Ọ̀kan lára àwọn ohun tí ó ń mú kí iṣẹ́ kíndìnrín yìí ṣiṣẹ́ ni ìtọ̀.
A máa ń ṣe ìtọ̀ nípasẹ̀ ìlànà tó díjú tó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpele nínú. Ìṣẹ̀dá ìtọ̀ kíndìnrín ní àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta pàtàkì: ìṣàn glomerular, ìfàmọ́ra tubular, àti ìtújáde tubular.
Ìṣàlẹ̀ Glomerular
Ìṣẹ̀dá ìtọ̀ bẹ̀rẹ̀ ní glomerulus, tí ó wà ní ìbẹ̀rẹ̀ nephron kọ̀ọ̀kan. Nephron ni ẹ̀ka iṣẹ́ kíndìnrín, kíndìnrín kọ̀ọ̀kan sì ní nǹkan bí mílíọ̀nù kan nephron. Glomerulus jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn capillaries ẹ̀jẹ̀ tí a fi kápsù Bowman yíká. Ìṣẹ̀dá ìtọ̀ bẹ̀rẹ̀ ní glomerulus, tí ó ní nínú ìfọ́ ẹ̀jẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ògiri capillary tí ó lè wọ inú rẹ̀.
Ẹ̀jẹ̀ gíga nínú glomerulus máa ń fipá mú omi àti àwọn èròjà kéékèèké láti inú àwọn ògiri capillary wọ inú kapsulu Bowman, nígbà tí àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ àti àwọn èròjà ńláńlá kò lè kọjá kí wọ́n sì dúró sínú ẹ̀jẹ̀. Àbájáde iṣẹ́ ìfọ́mọ́ yìí ni omi tí a mọ̀ sí glomerular filtrate, èyí tí kò yàtọ̀ púpọ̀ sí plasma ẹ̀jẹ̀ ṣùgbọ́n kò ní protein àti cells ẹ̀jẹ̀.
Ìfàpadà Túbùlà
Ipele keji ninu dida ito ni atunse tubular, eyiti o waye nigbati filtrate glomerular ba n lọ nipasẹ awọn tubules kidney, eyiti o ni tubule proximal, loop ti Henle, tubule distal, ati ọna gbigba.
– Pọ́búlù Pọ́símílì:
Àtún-gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun tí ara nílò padà wà nínú tubule proximal. Nǹkan bí 65% omi, àwọn ion sodium, calcium, potassium, amino acids, àti glucose tí ó wà nínú glomerular filtrate ni a tún gbà padà nípasẹ̀ àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ àti àwọn iṣẹ́ tí kò ṣeé ṣe padà sínú ẹ̀jẹ̀ nípasẹ̀ àwọn capillaries peritubular.
– Àkójọpọ̀ Henle:
Lílo ìṣàn Henle kó ipa pàtàkì nínú ìṣàn ìtọ̀. Ẹ̀ka tí ó ń sọ̀kalẹ̀ ti Lílo ìṣàn Henle lè wọ inú omi púpọ̀, èyí tí ó ń jẹ́ kí omi kọjá láti inú fíltrate sínú hypertonic renal medulla. Ní ọ̀nà mìíràn, apá tí ó ń gòkè ti Lílo ìṣàn Henle kò lè wọ inú omi ṣùgbọ́n ó ń gbé àwọn ion sodium àti chloride jáde láti inú fíltrate.
– Tubule jijin ati Okun Gbigba:
Nínú ihò ìṣàn omi àti ọ̀nà ìkójọpọ̀, àwọn homonu bíi aldosterone àti àwọn homonu antidiuretic ń kó ipa nínú ṣíṣàkóso ìfàmọ́ra sodium àti omi síwájú sí i. Èyí ń jẹ́ kí ara lè ṣe déédé àwọn àìní rẹ̀, títí kan ṣíṣàkóso ìwọ̀n àti ìṣàn omi gbogbo ara.
Ìtúbúlà Ìtúbúlà
Ipele ikẹhin ninu dida ito ni itujade tubular. Ni akoko yii, awọn nkan ti a ko fẹ tabi ti o pọ ju ninu ẹjẹ lọ, gẹgẹbi awọn ion hydrogen, awọn ion potassium, creatinine, ati awọn oogun kan, ni a tu sinu awọn tubules nipasẹ awọn capillaries peritubular. Tujade yii ṣe pataki fun ṣiṣakoso iwọntunwọnsi ipilẹ acid ati fun gbigbe awọn nkan majele lati inu ẹjẹ si àlẹmọ fun yiyọ kuro ninu ara.
Ìlànà Ìwọ̀n Ìtọ̀ àti Ìṣẹ̀dá Rẹ̀
Kì í ṣe pé kíndìnrín ló ń kó ipa nínú ìṣẹ̀dá ìtọ̀ nìkan ni, ó tún ń ṣe àtúnṣe ìwọ̀n rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ara ṣe nílò rẹ̀. Èyí ni a ń ṣàkóso nípasẹ̀ onírúurú ọ̀nà ìṣiṣẹ́ homonu, bíi:
– Homonu Antidiuretic (ADH):
Hómónù yìí ń mú kí ọ̀nà tí a fi ń kó àwọn ohun èlò jọ pọ̀ sí omi pọ̀ sí i, èyí sì ń mú kí omi púpọ̀ padà sínú ẹ̀jẹ̀, kí ó sì dín ìwọ̀n ìtọ̀ kù.
– Aldosterone
Hómónù yìí máa ń mú kí ìfàmọ́ra sodium pọ̀ sí i nínú ihò ìsàlẹ̀ àti ọ̀nà ìkójọpọ̀, èyí tí ó máa ń fa ìfàmọ́ra omi tí kò ṣeé lò, tí ó máa ń mú kí ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i tí ó sì máa ń dín ìtọ́ kù.
– Atrial Natriuretic Peptide (ANP):
Hómónù yìí ni ọkàn máa ń tú jáde nígbà tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀ gan-an, ó sì máa ń dín ìfàmọ́ra sodium nínú kíndìnrín kù, èyí sì máa ń mú kí omi àti sodium pọ̀ sí i, èyí sì máa ń dín ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ kù, ó sì máa ń mú kí ìtọ̀ pọ̀ sí i.
Ìtújáde Ìtọ̀
Lẹ́yìn tí a bá ti ṣe àfọ̀mọ́, tí a tún fa omi ara mọ́, tí a sì ti yọ omi ara kúrò nínú àwọn ẹ̀rọ kíndìnrín, omi tó kù nínú ẹ̀rọ kíndìnrín yóò di ìtọ̀. Lẹ́yìn náà, ìtọ̀ náà yóò máa ṣàn láti inú àwọn ọ̀nà ìkójọpọ̀ sí ẹ̀rọ kíndìnrín, lẹ́yìn náà yóò máa ṣàn láti inú àwọn ọ̀nà ìṣàkójọpọ̀ sí ẹ̀rọ kíndìnrín, lẹ́yìn náà yóò máa ṣàn láti inú àwọn ọ̀nà ìṣàkójọpọ̀ sí inú ẹ̀rọ kíndìnrín. Nígbà tí ìtọ̀ bá kún, a ó máa fi àmì ránṣẹ́ sí ọpọlọ láti mú kí ìfẹ́ láti tú omi ara jáde, a ó sì máa yọ ìtọ̀ ara kúrò ní ara nípasẹ̀ ẹ̀rọ kíndìnrín.
Ipari
Àwọn kíndìnrín jẹ́ àwọn ẹ̀yà ara pàtàkì nínú ìtọ́jú ìlera ara nípasẹ̀ ìṣẹ̀dá ìtọ̀. Ìṣàn glomerular, ìfàmọ́ra tubular, àti ìtújáde tubular jẹ́ àwọn ìgbésẹ̀ pàtàkì mẹ́ta tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìlànà yìí. Nípasẹ̀ àwọn ìlànà wọ̀nyí, àwọn kíndìnrín ń rí i dájú pé a ti yọ àwọn ohun tí a kò fi ṣe ìṣẹ̀dá kúrò, wọ́n sì ń tọ́jú ìwọ́ntúnwọ̀nsì omi, electrolyte, àti acid-base ti ara. Lílóye àwọn ìlànà wọ̀nyí ń fúnni ní òye nípa pàtàkì ìlera kíndìnrín nínú mímú ìwọ́ntúnwọ̀nsì àti iṣẹ́ tó dára jùlọ ti àwọn ẹ̀yà ara mìíràn.
