Iyatọ Laarin Ẹjẹ Arun Inu ati Ẹjẹ Arun Inu
Nínú ètò ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ènìyàn, àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ àti àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ jẹ́ oríṣi méjì pàtàkì nínú àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ tí wọ́n ń kó ipa pàtàkì. Wọ́n ń ṣiṣẹ́ papọ̀ láti rí i dájú pé gbogbo sẹ́ẹ̀lì nínú ara gba atẹ́gùn àti oúnjẹ, nígbàtí wọ́n tún ń ran àwọn ohun ìdọ̀tí ìṣẹ̀dá ara lọ́wọ́ láti mú àwọn ohun ìdọ̀tí bíi carbon dioxide kúrò. Síbẹ̀síbẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn méjèèjì ní ẹ̀jẹ̀, àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ àti àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ ní ìyàtọ̀ pàtàkì ní ti ìtọ́sọ́nà ìṣàn, ìwọ̀n atẹ́gùn, ìṣètò ògiri iṣan ẹ̀jẹ̀, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, àti iṣẹ́ wọn nínú mímú ìdúróṣinṣin ara dúró. Àpilẹ̀kọ yìí ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàárín ẹ̀jẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ àti ẹ̀jẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ ní kedere àti ní kíkún.
Oye ẹjẹ iṣan ati ẹjẹ iṣan
Ni gbogbogbo, ọrọ naa "ẹ̀jẹ̀ iṣan" n tọka si ẹ̀jẹ̀ ti n ṣàn ninu awọn iṣan, lakoko ti "ẹ̀jẹ̀ iṣan" n tọka si ẹ̀jẹ̀ ti n ṣàn ninu awọn iṣan. Sibẹsibẹ, ọrọ naa "ẹ̀jẹ̀ iṣan" ni a maa n sopọ mọ ẹ̀jẹ̀ ti o ni atẹ́gùn pupọ, ati "ẹ̀jẹ̀ iṣan" pẹlu ẹ̀jẹ̀ ti ko ni atẹ́gùn. Ibasepo yii jẹ otitọ ni gbogbogbo ninu iṣan ẹjẹ eto (iṣan ẹjẹ nla), ṣugbọn iyatọ pataki kan wa ninu iṣan ẹjẹ ẹdọforo (iṣan ẹjẹ kekere), eyiti a yoo ṣalaye nigbamii.
Ìtọ́sọ́nà ìṣàn: láti ọkàn sí ọkàn sí ọkàn
Iyatọ ipilẹ julọ laarin awọn iṣọn-alọ ati awọn iṣọn-alọ ni itọsọna ti sisan ẹjẹ:
– Àwọn iṣan ara máa ń gbé ẹ̀jẹ̀ kúrò nínú ọkàn lọ sí ara tàbí àwọn ẹ̀yà ara.
– Àwọn iṣan ara máa ń gbé ẹ̀jẹ̀ padà sí ọkàn lẹ́yìn tí àwọn àsopọ̀ ara bá ti “lo” ẹ̀jẹ̀ náà.
Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ ni “àwọn ipa ọ̀nà ìpínkiri,” nígbà tí àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ ni “àwọn ipa ọ̀nà ìpadàbọ̀.” Ìtọ́sọ́nà ìṣàn yìí máa ń dúró ṣinṣin nígbà gbogbo, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọ̀n atẹ́gùn lè yàtọ̀ síra nínú ìṣàn ẹ̀jẹ̀ kan.
Iye atẹgun ati erogba oloro
Nínú ìṣàn ẹ̀jẹ̀ sí ara, ìwọ̀n gaasi nínú ẹ̀jẹ̀ ìṣàn ẹ̀jẹ̀ àti ẹ̀jẹ̀ ìṣàn ẹ̀jẹ̀ yàtọ̀ pátápátá:
– Ẹ̀jẹ̀ iṣan ara (tó jẹ́ ti ètò ara): ó ní atẹ́gùn (O₂) àti pé ó ní atẹ́gùn carbon dioxide (CO₂) díẹ̀. Ẹ̀jẹ̀ yìí ṣẹ̀ṣẹ̀ jáde kúrò nínú ọkàn (ventricle òsì) nípasẹ̀ aorta, a sì ń gbé e káàkiri ara.
– Ẹ̀jẹ̀ onínú ẹ̀jẹ̀ (tó jẹ́ ti ètò ara): atẹ́gùn díẹ̀, ó sì ní èròjà carbon dioxide. Ẹ̀jẹ̀ yìí máa ń gbé atẹ́gùn lọ sí àwọn àsopọ ara, ó sì máa ń dá CO₂ padà sí ọkàn (nípasẹ̀ vena cava).
Sibẹsibẹ, o ṣe pataki lati mọ pe ninu sisan ẹjẹ ẹdọforo idakeji waye:
– Iṣan ẹ̀dọ̀fóró (akàn ẹ̀dọ̀fóró) ń gbé ẹ̀jẹ̀ tí kò ní atẹ́gùn láti ọkàn sí ẹ̀dọ̀fóró.
– Àwọn iṣan ẹ̀dọ̀fóró (àwọn iṣan ẹ̀dọ̀fóró) máa ń gbé ẹ̀jẹ̀ tó ní atẹ́gùn láti inú ẹ̀dọ̀fóró padà sí ọkàn.
Nítorí náà, ìtumọ̀ àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ àti àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ kìí ṣe nípa “oníwọ̀n atẹ́gùn tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́”, bí kò ṣe nípa ìtọ́sọ́nà ìṣàn ẹ̀jẹ̀ sí ọkàn.
Àwọ̀ ẹ̀jẹ̀: pupa dídán tàbí pupa dúdú
Awọn iyatọ ninu awọn ipele atẹgun ni ipa lori irisi awọ:
– Ẹ̀jẹ̀ àwọn iṣan ara sábà máa ń yọ pupa sí i nítorí pé hemoglobin máa ń so atẹ́gùn (oxyhemoglobin) pọ̀ mọ́ ara wọn.
– Ẹ̀jẹ̀ oníhò ara máa ń dúdú bíi pé ó ní oxyhemoglobin tó kéré sí i àti deoxyhemoglobin tó pọ̀ sí i.
Ó ṣe pàtàkì láti ṣàlàyé: àwọn iṣan ara sábà máa ń farahàn bí aláwọ̀ búlúù lábẹ́ awọ ara, ṣùgbọ́n èyí jẹ́ nítorí bí ìmọ́lẹ̀ ṣe ń gba inú awọ ara kọjá tí ó sì ń hàn kedere, kì í ṣe nítorí pé ẹ̀jẹ̀ náà jẹ́ aláwọ̀ búlúù.
Iwọn titẹ ẹjẹ ati oṣuwọn sisan ẹjẹ
Awọn iṣan ati awọn iṣan ara ṣiṣẹ labẹ awọn ipo titẹ oriṣiriṣi:
– Àwọn iṣan ara máa ń gba ẹ̀jẹ̀ tààrà láti inú “pọ́ọ̀ǹpù ọkàn,” nítorí náà, ìfúnpọ̀ náà ga jù. Nítorí náà, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nínú àwọn iṣan ara máa ń yára sí i, a sì máa ń rí i bí ìlù nínú àwọn iṣan ara kan (fún àpẹẹrẹ, nínú ọwọ́).
– Àwọn iṣan ara ní ìfúnpọ̀ díẹ̀. Ìfúnpọ̀ iṣan ara (fún àpẹẹrẹ, nígbà tí a bá ń rìn), ìyàtọ̀ nínú ìfúnpọ̀ nígbà tí a bá ń mí ẹ̀mí, àti wíwà àwọn fọ́ọ̀fù oníṣan ẹ̀jẹ̀.
Nínú àwọn ìpalára, ìyàtọ̀ ìfúnpá yìí hàn gbangba: ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nínú ẹ̀jẹ̀ sábà máa ń tú jáde, ó sì ṣòro láti dá dúró, nígbà tí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ inú ẹ̀jẹ̀ máa ń ṣàn díẹ̀díẹ̀.
Ìṣètò àwọn ògiri ìṣàn ẹ̀jẹ̀: nínípọn tàbí tín-ínrín
Iyatọ laarin ẹjẹ iṣan ati ẹjẹ iṣan tun ni ibatan si awọn abuda ti awọn iṣan ara:
– Àwọn ògiri iṣan ẹ̀jẹ̀ nípọn, wọ́n ní ìrọ̀rùn, wọ́n sì ní iṣan dídán. Ètò yìí ń ran àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ lọ́wọ́ láti kojú ìfúnpá gíga àti láti máa ṣàn dáadáa.
– Àwọn ògiri iṣan ara jẹ́ tinrin ati pe wọn ko ni rirọ pupọ. Awọn iṣan ara maa n di iwọn ẹjẹ ti o tobi ju ni titẹ kekere nitorinaa wọn ko nilo awọn ogiri ti o nipọn bi awọn iṣan ara.
Nítorí pé àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ lè fẹ̀ sí i láti gba ẹ̀jẹ̀, a sábà máa ń pè wọ́n ní “àwọn ibi ìpamọ́ ẹ̀jẹ̀” tàbí àwọn ibi ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ nínú ara.
Wíwà àwọn fáfà: àpẹẹrẹ àwọn ìṣàn ẹ̀jẹ̀
Ọkan ninu awọn ẹya pataki julọ lati ṣe iyatọ:
– Àwọn iṣan ara kìí sábà ní àwọn fáfà ní gígùn wọn (àyàfi fáfà ní ìsàlẹ̀ ibi tí ọkàn ń jáde tí ó jẹ́ ara ètò ọkàn, bíi fáfà aortic).
– Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ ní àwọn fọ́ọ̀fù ọ̀nà kan, pàápàá jùlọ nínú àwọn iṣan ẹsẹ̀ àti apá, láti dènà ẹ̀jẹ̀ láti máa ṣàn sẹ́yìn nítorí agbára òòfà.
Àwọn fáfà yìí ṣe pàtàkì gan-an fún àwọn ènìyàn tí wọ́n dúró fún ìgbà pípẹ́. Nígbà tí àwọn fáfà bá di aláìlera, ẹ̀jẹ̀ lè kó jọ sínú àwọn fáfà ẹsẹ̀, èyí tí yóò sì fa àwọn fáfà tí ó ń fa varicose.
Iṣẹ akọkọ ninu pinpin ẹjẹ ati ipadabọ
Tí a bá ṣe àkópọ̀ rẹ̀ dá lórí iṣẹ́:
– Awọn iṣan ara n ṣiṣẹ lati pese atẹgun, awọn ounjẹ, ati awọn homonu si awọn ara ati awọn ara (paapaa ninu sisan ara eto).
– Àwọn iṣan ara ń ṣiṣẹ́ láti dá ẹ̀jẹ̀ padà sí ọkàn, láti gbé ìdọ̀tí ìṣẹ̀dá ara, àti láti ran lọ́wọ́ láti mú kí ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ dúró ṣinṣin nínú ìṣàn ẹ̀jẹ̀.
Àwọn méjèèjì kò lè yà sọ́tọ̀. Àwọn iṣan tí kò ní iṣan ara yóò mú kí ẹ̀jẹ̀ di “ìdènà” nínú àwọn iṣan ara; àwọn iṣan tí kò ní iṣan ara yóò gba àwọn iṣan ara lọ́wọ́ atẹ́gùn.
Ipò àti ààbò ara
Ni Gbogbogbo:
– Àwọn iṣan ara sábà máa ń wà ní ìsàlẹ̀, wọ́n sì máa ń dáàbò bò wọ́n, nítorí pé bí wọ́n bá farapa, wọ́n lè fa ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ nítorí ìfúnpá gíga.
– Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ ló sún mọ́ ojú awọ ara (fún àpẹẹrẹ, àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ ní apá), nítorí náà wọ́n rọrùn láti rí, wọ́n sì sábà máa ń jẹ́ ibi tí a ti ń fa ẹ̀jẹ̀ tàbí ìfàmọ́ra ẹ̀jẹ̀.
Sibẹsibẹ, eyi kii ṣe pipe; awọn iṣan ẹjẹ kekere ati awọn iṣan ẹjẹ jinna tun wa, da lori agbegbe ara.
Àpẹẹrẹ àwọn iṣan ara ńlá àti àwọn iṣan ara
Láti ràn ọ́ lọ́wọ́ láti lóye, àwọn àpẹẹrẹ àwọn ohun èlò ńlá nìyí:
Awọn iṣan ara akọkọ:
- Aorta (okun iṣan ti o tobi julọ)
- iṣan carotid (si ọpọlọ)
- iṣan ara femoral (si ẹsẹ)
Awọn iṣan ara akọkọ:
– Vena cava tó ga jùlọ àti èyí tó kéré jù (padà sí ọkàn)
– Iṣan Jugular (lati ori/ọrùn)
- Iṣan saphenous (iṣan nla kan ninu ẹsẹ ti o ni nkan ṣe pẹlu awọn iṣọn varicose)
Ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àyẹ̀wò ìṣègùn
Nínú iṣẹ́ ìṣègùn, ìyàtọ̀ láàárín àwọn méjèèjì tún wúlò:
– A sábà máa ń lo àwọn àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ oníhò fún àyẹ̀wò yàrá déédéé nítorí pé wọ́n rọrùn láti lò, wọ́n sì ní ìwọ̀n titẹ díẹ̀.
– A máa ń gba àwọn àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ iṣan fún àwọn àyẹ̀wò pàtàkì bíi ìwádìí gáàsì ẹ̀jẹ̀ (ABG), fún àpẹẹrẹ láti ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n atẹ́gùn, carbon dioxide, àti ìwọ̀n ìwọ́ntúnwọ́nsí acid nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìṣòro èémí.
Ìfàjẹ̀ ẹ̀jẹ̀ sí iṣan ara sábà máa ń dunni jù nítorí pé àwọn iṣan ara jinlẹ̀ sí i, wọ́n sì ní àwọn okùn iṣan ara tó pọ̀ sí i ní àyíká wọn.
Ipari
Ìyàtọ̀ láàárín ẹ̀jẹ̀ iṣan ara àti ẹ̀jẹ̀ iṣan ara kọjá ẹ̀jẹ̀ “tí ó ní atẹ́gùn” tàbí ẹ̀jẹ̀ “tí kò ní atẹ́gùn”, ṣùgbọ́n ó tún ní ìtọ́sọ́nà ìṣàn lọ sí ọkàn, ìfúnpá, àwọ̀, ìṣètò iṣan ara, wíwà àwọn fóófù, àti ipa wọn nínú ara. Àwọn iṣan ara ń gbé ẹ̀jẹ̀ kúrò nínú ọkàn lábẹ́ ìfúnpá gíga àti pẹ̀lú àwọn ògiri tí ó nípọn, nígbà tí àwọn iṣan ara ń dá ẹ̀jẹ̀ padà sí ọkàn lábẹ́ ìfúnpá kékeré, pẹ̀lú àwọn ògiri tín-ín-rín, àti pẹ̀lú àwọn fóófù láti dènà ìṣàn padà. Lílóye àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí ń ràn wá lọ́wọ́ láti lóye bí ara ṣe ń ṣe ìtọ́jú ìwàláàyè—ní fífúnni ní atẹ́gùn àti àwọn èròjà oúnjẹ dáadáa nígbàtí ó ń mú àwọn ìdọ̀tí ìṣẹ̀dá kúrò lọ́nà tí ó tọ́.
Tí o bá fẹ́, mo lè fi àtẹ ìfiwéra kúkúrú (àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ àti àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀) tàbí àtúnṣe ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ti àpilẹ̀kọ náà fún iṣẹ́ ilé-ẹ̀kọ́/kẹ̀ẹ̀jì.
