Ipa ti Thymus gland ninu Eto Ajẹsara Ara
Ẹ̀dọ̀ thymus jẹ́ ẹ̀yà ara pàtàkì nínú ètò ààbò ara ènìyàn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í sábàá jẹ́ ohun tí a mọ̀ dáadáa bíi àwọn ẹ̀yà ara mìíràn bíi spleen tàbí egungun. Thymus ń kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè àti ìtọ́jú àwọn sẹ́ẹ̀lì ààbò ara, èyí tí ó ń jẹ́ kí wọ́n dáàbò bo ara wọn kúrò lọ́wọ́ àkóràn láìsí kíkọlù sí àwọn àsopọ̀ ara rẹ̀. Lílóye thymus ń ràn wá lọ́wọ́ láti lóye bí ààbò ara ṣe ń dàgbà láti ìgbà ọmọdé, ìdí tí ààbò ara fi ń yípadà bí ọjọ́ orí ṣe ń dàgbà, àti ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí iṣẹ́ thymus bá bàjẹ́.
Ipo ati awọn abuda ti ẹṣẹ thymus
Thymus wà ní apá òkè àyà, lẹ́yìn egungun ọmú (sternum) àti níwájú ọkàn. Nínú àwọn ọmọdé, ó tóbi díẹ̀, ó sì ń ṣiṣẹ́. Ṣùgbọ́n, bí ọjọ́ orí bá ti ń gorí ọjọ́, thymus máa ń ṣe iṣẹ́ kan tí a ń pè ní involution, èyí tí ó ní nínú kíkó ara rẹ̀ kúrú àti fífi ọ̀rá rọ́pò díẹ̀ lára àwọn àsopọ̀ ara rẹ̀ tí ń ṣiṣẹ́. Láìka bí ó ṣe ń dínkù sí, thymus máa ń pa ipa ìdènà àrùn rẹ̀ mọ́, ní pàtàkì nípasẹ̀ ogún àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí a ṣe ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé.
Ní ti ara, thymus ní àwọn lobes méjì, a sì pín sí àwọn agbègbè pàtàkì méjì: cortex (apá òde) àti medulla (apá inú). Cortex ní àwọn sẹ́ẹ̀lì T kékeré tí ń dàgbàsókè (thymocytes), nígbà tí medulla ní àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ó dàgbàsókè àti àwọn ètò tí a ń pè ní Hassall's corpuscles, tí a gbàgbọ́ pé wọ́n ní ipa nínú ìdàgbàsókè àti ìṣàkóso àwọn ìdáhùn ààbò ara.
Thymus gẹ́gẹ́ bí “ilé-ẹ̀kọ́” àwọn sẹ́ẹ̀lì T
Iṣẹ́ pàtàkì ti thymus ni láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi tí àwọn sẹ́ẹ̀lì T lymphocytes (T cells) ti máa ń dàgbà, ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà pàtàkì jùlọ ti ètò ààbò ara-ẹni. Àwọn sẹ́ẹ̀lì T bẹ̀rẹ̀ láti inú àwọn sẹ́ẹ̀lì ìpìlẹ̀ nínú ọrá inú egungun, lẹ́yìn náà wọ́n á lọ sí thymus láti dàgbà. Nínú thymus, àwọn sẹ́ẹ̀lì wọ̀nyí máa ń ṣe àwọn ìlànà yíyàn tó lágbára láti rí i dájú pé wọ́n ní agbára láti:
1. Da awọn antigen ajeji mọ (fun apẹẹrẹ awọn ọlọjẹ ati awọn kokoro arun) ni deede.
2. Kò kọlu àwọn àsopọ ara (ó ń dènà àwọn àrùn ara tí ń ṣe àkóbá ara).
A sábà máa ń fi ìlànà yìí wé ẹ̀kọ́ àti àṣàyàn tó lágbára, bíi ilé-ẹ̀kọ́ ológun tàbí ilé-ẹ̀kọ́ pàtàkì, nítorí pé àwọn sẹ́ẹ̀lì tí ó bá àwọn ìlànà mu nìkan ni yóò “kẹ́ẹ̀kọ́” tí a ó sì fi ránṣẹ́ sí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ àti àwọn ẹ̀yà ara lymphoid mìíràn.
Yiyan rere: rii daju pe awọn sẹẹli T le ṣiṣẹ
Igbesẹ pataki akọkọ ni yiyan rere. Ni igbesẹ yii, thymus n danwo boya olugba T-cell (TCR) le mọ awọn molikula MHC (major histocompatibility complex), awọn "ipilẹ" lori oju awọn sẹẹli ara ti a lo lati ṣe afihan awọn ege antigen. Ti sẹẹli T kan ko ba le mọ MHC rara, a ka pe ko wulo fun aabo ara ati pe a yọ kuro.
Àwọn àbájáde yíyàn rere tún ń ran lọ́wọ́ láti mọ “iṣẹ́” àwọn sẹ́ẹ̀lì T: bóyá wọ́n di sẹ́ẹ̀lì T CD4 (àwọn sẹ́ẹ̀lì T olùrànlọ́wọ́) tí ó ń kó ipa nínú ṣíṣàkóso àwọn ìdáhùn ààbò ara, tàbí àwọn sẹ́ẹ̀lì T CD8 (àwọn sẹ́ẹ̀lì T cytotoxic) tí ó ń kó ipa nínú pípa àwọn sẹ́ẹ̀lì tí ó ní àkóràn fáírọ́ọ̀sì àti àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ.
Àṣàyàn odi: ìdènà àjẹ́sára
Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti kọjá àyànfẹ́ rere, àwọn sẹ́ẹ̀lì T yóò gba àyànfẹ́ òdì. Ìpele yìí ni láti pa àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí wọ́n mọ àwọn antigen ara wọn mọ́ra gidigidi. Tí àwọn sẹ́ẹ̀lì T bá so pọ̀ mọ́ àwọn antigen ara wọn, wọ́n lè kọlu àwọn ẹ̀yà ara kí wọ́n sì fa àwọn àrùn autoimmune. Thymus yóò fa ikú tí a ti ṣètò (apoptosis) fún àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ó léwu wọ̀nyí.
Ọ̀nà pàtàkì kan tí a fi ń yan àwọn èròjà tí kò dára ni protein AIRE (autoimmune regulator). AIRE gba àwọn sẹ́ẹ̀lì kan nínú thymus láàyè láti fi onírúurú èròjà antigen hàn tí ó sábà máa ń wà nínú àwọn ẹ̀yà ara pàtó kan (fún àpẹẹrẹ, àwọn èròjà antigen láti inú thyroid gland, pancreas, tàbí awọ ara). Ní ọ̀nà yìí, thymus lè “mú” onírúurú èròjà antigen ara-ẹni wá sí àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ń dàgbàsókè, nípa bẹ́ẹ̀ ó máa ń mú àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí wọ́n ń ṣe àtúnṣe sí àwọn èròjà antigen wọ̀nyí kúrò ní ìbẹ̀rẹ̀.
Ìṣẹ̀dá ìfaradà àjẹsára àti ipa àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ó ń ṣàkóso
Ní àfikún sí pípa àwọn sẹ́ẹ̀lì tó léwu run, thymus tún ń ran lọ́wọ́ láti fi ìfaradà ààbò ara múlẹ̀, agbára ètò ààbò ara láti fara da àwọn àsopọ̀ ara rẹ̀. Ohun pàtàkì kan tí thymus ń mú jáde ni àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ń ṣe àkóso (Tregs). Àwọn sẹ́ẹ̀lì Treg ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí "ìdènà" lórí ètò ààbò ara láti dènà ìfàsẹ́yìn púpọ̀ àti ìparun ara ẹni. Tregs ń ran lọ́wọ́ láti pa ìwọ́ntúnwọ́nsí mọ́, dín ìgbóná ara tí kò pọndandan kù, àti láti dènà àwọn àrùn autoimmune.
Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, thymus kìí ṣe pé ó ń mú àwọn sẹ́ẹ̀lì jagunjagun jáde nìkan, ó tún ń mú àwọn sẹ́ẹ̀lì àlàáfíà jáde tí ó ń dènà ètò ààbò ara láti má ṣe hùwà líle láìsí ìdarí.
Ìbáṣepọ̀ thymus pẹ̀lú àjẹsára ní ìgbà èwe
Nígbà ọmọdé àti nígbà èwe, thymus máa ń ṣiṣẹ́ gidigidi nínú ṣíṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì T tuntun. Èyí ṣe pàtàkì nítorí pé àwọn ọmọdé nílò àkójọpọ̀ àwọn sẹ́ẹ̀lì T láti mọ onírúurú àwọn kòkòrò àrùn tí wọ́n ń bá pàdé fún ìgbà àkọ́kọ́. Ààbò ara-ẹni máa ń dàgbàsókè kíákíá ní àkókò yìí, bí ara ṣe “ń kó ìrírí jọ” pẹ̀lú onírúurú àwọn antigens àyíká, nípasẹ̀ àwọn àkóràn àdánidá àti àjẹsára.
Ìṣiṣẹ́ thymus gíga nígbà ọ̀dọ́langba tún ṣàlàyé ìdí tí àwọn ètò ààbò ara àwọn ọmọdé fi lè máa ní onírúurú sẹ́ẹ̀lì T. Ìyàtọ̀ yìí ń pèsè èrè pàtàkì fún kíkojú ewu àkóràn nígbà tí ó bá yá.
Ìyípadà thymic àti àwọn àyípadà nínú àjẹsára nígbà ogbó
Bí ìgbà ọ̀dọ́ àti ìgbà àgbàlagbà ṣe ń sún mọ́lé, thymus bẹ̀rẹ̀ sí í dínkù, ìṣẹ̀dá sẹ́ẹ̀lì T tuntun sì ń dínkù. Ìlànà ìyípadà yìí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó ń fa kí ètò ààbò ara àwọn àgbàlagbà má ṣe dáhùn sí àwọn àkóràn tuntun. Àwọn àgbàlagbà sábà máa ń gbẹ́kẹ̀lé àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí tí wọ́n ti ṣe tẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n agbára wọn láti ṣẹ̀dá sẹ́ẹ̀lì T tuntun, “tútù” máa ń dínkù.
Nítorí èyí, àwọn àgbàlagbà máa ń ní ìṣòro sí àwọn àrùn kan, ìdáhùn wọn sí àwọn àjẹsára lè dínkù, àti pé ìtọ́jú wọn lè lọ́ra. Síbẹ̀síbẹ̀, ètò ààbò ara kò dáwọ́ dúró; ó kàn ń yípadà, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí àti ìdínkù nínú onírúurú sẹ́ẹ̀lì T.
Ipa ti iṣẹ ṣiṣe ti thymus
Tí thymus kò bá dàgbà dáadáa tàbí tí ó bá bàjẹ́, àbájáde rẹ̀ lè burú gan-an. Àwọn àìsàn kan tí ó níí ṣe pẹ̀lú thymus ni:
1. Àrùn DiGeorge: àrùn ìbímọ tí ó lè fa kí thymus má ṣe dàgbà dáadáa, kí ọmọ náà lè ní àìtó sẹ́ẹ̀lì T tí ó sì lè kó àkóràn.
2. Myasthenia gravis: àrùn autoimmune tí ó sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú thymus tí ó gbòòrò (hyperplasia) tàbí tumor thymic (thymoma). Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìlànà náà díjú, a gbàgbọ́ pé thymus ń kó ipa nínú ìdàgbàsókè ìdáhùn àjẹ́sí tí kò tọ́.
3. Thymoma: èèmọ́ kan nínú thymus tí ó lè ní ipa lórí ìṣètò ààbò ara, tí ó sì máa ń ní í ṣe pẹ̀lú àjẹ́sára ara tàbí àwọn àrùn àjẹ́sára mìíràn nígbà míì.
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, yíyọ thymus (thymectomy) kúrò ní àwọn ipò kan lè wúlò, fún àpẹẹrẹ ní àwọn ọ̀ràn myasthenia gravis kan, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ipa rẹ̀ sinmi lórí ọjọ́ orí àti ipò ìṣègùn aláìsàn náà.
Thymus ní àyíká òde òní: ìwádìí àti àwọn ìtumọ̀ ìlera
Ìwádìí òde òní dá lórí bí a ṣe lè máa tọ́jú tàbí mú iṣẹ́ thymus padà bọ̀ sípò, pàápàá jùlọ ní ìbámu pẹ̀lú ọjọ́ ogbó àti ìlera àjẹ́sára lẹ́yìn ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ bíi chemotherapy. Ọ̀pọ̀ ọ̀nà tí a ń kẹ́kọ̀ọ́ ni àwọn ohun tó ń fa homonu, cytokines, àti àwọn ìtọ́jú àtúnṣe. Ète rẹ̀ ni láti mú kí ara lágbára láti ṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì T tuntun fún ìdáhùn àjẹ́sára tó lágbára àti tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì.
Síwájú sí i, òye yíyan sẹ́ẹ̀lì T nínú thymus tún ń ran lọ́wọ́ láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìtọ́jú àrùn autoimmune àti àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ immunotherapy, títí kan àwọn ìsapá láti ṣe ẹ̀rọ àwọn sẹ́ẹ̀lì ajẹsara láti gbógun ti àrùn jẹjẹrẹ. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ ìwádìí ṣì ń lọ lọ́wọ́, thymus ṣì jẹ́ ibi tí a ń fiyèsí nítorí iṣẹ́ pàtàkì rẹ̀: ṣíṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì T tó gbéṣẹ́ àti tó ní ààbò.
Ipari
Ẹsẹ̀ thymus ń kó ipa pàtàkì nínú ètò ààbò ara, ní pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ibi tí àwọn sẹ́ẹ̀lì T ti ń dàgbà àti yíyan. Nípasẹ̀ yíyan rere àti odi, thymus ń rí i dájú pé àwọn sẹ́ẹ̀lì T lè gbógun ti àwọn kòkòrò àrùn ṣùgbọ́n wọn kò lè kọlu àwọn sẹ́ẹ̀lì ara wọn. Thymus tún ń ṣe àfikún sí ìfaradà ààbò ara nípasẹ̀ ìṣẹ̀dá àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ó ń ṣàkóso. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ń dínkù bí ọjọ́ orí ṣe ń lọ, “àfikún ìbẹ̀rẹ̀” thymus nínú kíkọ́ àkójọpọ̀ sẹ́ẹ̀lì T ní àwọn ipa pípẹ́ fún ìlera ààbò ara ènìyàn. Nípa lílóye ipa ti thymus, a túbọ̀ ń mọ̀ pé ààbò ara kì í ṣe nípa gbígbógun ti àrùn nìkan, ṣùgbọ́n nípa mímú ìwọ́ntúnwọ̀nsì dúró kí ààbò ara lè ṣiṣẹ́ dáadáa.
