Bawo ni Awọn Hormones Thyroid Ṣiṣẹ Ni Iṣelọpọ
Àwọn homonu tairodu ni a mọ̀ sí àwọn olùṣàkóso pàtàkì fún onírúurú ìlànà ìṣiṣẹ́ ara nínú ara ènìyàn. Àwọn homonu wọ̀nyí ń kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣàkóso ìṣiṣẹ́ ara, ìlànà tí ó ń rí i dájú pé ara rẹ ń gba agbára tí ó nílò láti ṣe àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́. Lílóye bí àwọn homonu tairodu ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ìṣiṣẹ́ ara lè fúnni ní òye jíjinlẹ̀ nípa ìṣòro ara àti bí àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara ṣe ń ṣiṣẹ́.
Ifihan si awọn homonu tairodu
Tọ́rọ́ìdì jẹ́ ẹ̀yà ara tí ó rí bí labalábá tí ó wà ní ọrùn, ní ìsàlẹ̀ ápù Adam. Ó ń mú àwọn hómónù pàtàkì méjì jáde: thyroxine (T4) àti triiodothyronine (T3). Àwọn hómónù méjèèjì ní iodine, èyí tí ó ṣe pàtàkì fún ìṣẹ̀dá hómónù tairodu àti iṣẹ́ rẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ hómónù tí hómónù tairodu ń tú jáde ni T4, èyí tí a lè yípadà sí T3 nínú àwọn àsopọ̀ ara, nítorí pé T3 ni ìrísí tí ó ń ṣiṣẹ́ jù tí ó sì ń kó ipa pàtàkì nínú àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara.
Ọ̀nà Ìṣiṣẹ́ Hormone Thyroid
Ìṣàkóso Ìṣẹ̀dá Hómónì Túrọ́dì
Apá hypothalamic-pituitary-thyroid axis ló ń darí ìṣẹ̀dá homonu thyroid. Hypothalamus náà ń ṣe Thyrotropin-Releasing Hormone (TRH), èyí tó ń mú kí gland pituitary ṣe Thyroid-Stimulating Hormone (TSH). Lẹ́yìn náà, TSH ń mú kí gland thyroid ṣe T4 àti T3 àti ìtújáde wọn. Ọ̀nà ìfèsì búburú kan ń rí i dájú pé ìwọ̀n homonu wà láàárín ìwọ̀n tó dára jùlọ.
Ipa ti Awọn homonu tairodu ninu ara
Àwọn homonu tairodu ní ipa lórí gbogbo sẹ́ẹ̀lì nínú ara rẹ. Wọ́n máa ń wọ inú sẹ́ẹ̀lì wọ́n sì máa ń so mọ́ àwọn olugba nínú nucleus sẹ́ẹ̀lì náà, èyí tí ó lè nípa lórí ìfìhàn jínì. Àwọn ipa wọ̀nyí lè gbòòrò, láti ìṣẹ̀dá amuaradagba àti lílo agbára títí dé ìyípadà àti ìyàtọ̀ sẹ́ẹ̀lì.
Iṣelọpọ ipilẹ
Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ pàtàkì ti homonu tairodu ni láti mú kí ìwọ̀n ìṣiṣẹ́ ara (BMR) pọ̀ sí i. BMR ni iye agbára tí ara nílò ní ìsinmi láti ṣe àwọn iṣẹ́ pàtàkì bíi mímí, ìṣàn ẹ̀jẹ̀, àti ìtọ́jú àwọn sẹ́ẹ̀lì ara. Nípa mímú BMR pọ̀ sí i, homonu tairodu ń ran ara lọ́wọ́ láti jó àwọn kalori dáadáa, kódà nígbà tí kò bá ṣiṣẹ́ dáadáa.
Thermogenesis
Yàtọ̀ sí bí BMR ṣe ń pọ̀ sí i, àwọn homonu tairodu tún ń kó ipa nínú thermogenesis, tàbí ìṣẹ̀dá ooru nínú ara. Wọ́n ń mú kí iṣẹ́ àwọn enzymes tó ní ipa nínú ìfọ́mọ́ oúnjẹ pọ̀ sí i láti mú ooru jáde. Èyí ṣe pàtàkì fún mímú kí ooru ara dúró ṣinṣin, pàápàá jùlọ ní àyíká tí ó tutù.
Ìṣẹ̀dá Kaboháídéréètì àti Ọ̀rá
Àwọn homonu tairodu ní ipa pàtàkì lórí bí ara ṣe ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn carbohydrates àti ọ̀rá. Ìwọ̀n homonu tairodu tó dára jùlọ ń ran àwọn sẹ́ẹ̀lì lọ́wọ́ láti mú kí glucose gba àwọn sẹ́ẹ̀lì pọ̀ sí i, ó sì ń mú kí glycolysis àti gluconeogenesis yára sí i—àwọn ìlànà pàtàkì méjì nínú ìṣiṣẹ́ carbohydrate. Nínú ìṣiṣẹ́ sanra, àwọn homonu tairodu ń ru lipolysis sókè, ìfọ́ ọ̀rá sí àwọn ọ̀rá ọ̀rá ọ̀fẹ́ tí a lè lò gẹ́gẹ́ bí orísun agbára.
Ìṣẹ̀dá Púrọ́tínì
Ní ti ìṣiṣẹ́ amuaradagba, àwọn homonu thyroid ní ipa anabolic àti catabolic. Ìwọ̀n homonu thyroid tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ń ṣètìlẹ́yìn fún ìṣẹ̀dá amuaradagba—tó ń ran ìdàgbàsókè àti àtúnṣe àsopọ lọ́wọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, ìwọ̀n homonu thyroid tó pọ̀ jù lè fa ìbàjẹ́ amuaradagba, èyí tó ń yọrí sí pípadánù iṣan àti àìlera.
Awọn ipo iṣoogun ti o ni ibatan si awọn homonu tairodu ati iṣelọpọ agbara
Àìsàn Túróọ̀dì
Àìsàn hyperthyroidism jẹ́ àìsàn kan tí ó ń mú kí sẹ́ẹ̀lì thyroid jáde ju bó ṣe yẹ lọ. Àìsàn yìí lè mú kí iṣẹ́-abẹ yára kánkán, kí ó sì fa onírúurú àmì àrùn bíi pípadánù ìwọ̀n ara, ìlù kíákíá, àìbalẹ̀ ọkàn, àti lílágbára púpọ̀. Nígbà míì, hyperthyroidism lè fa ìbàjẹ́ sí àwọn iṣan ara àti àwọn ẹ̀yà ara mìíràn nítorí iṣẹ́-abẹ tí ó yára jù.
Àìsàn Túróọ̀dì
Ní ìyàtọ̀ sí èyí, àìsàn hypothyroidism jẹ́ àìsàn tí iṣẹ́ thyroid kò ní mú homonu thyroid jáde tó. Èyí máa ń fa ìdínkù nínú iṣẹ́-ara, èyí sì máa ń fa àwọn àmì àrùn bí ìwúwo, àárẹ̀, ìlù ọkàn díẹ̀díẹ̀, àti àìfaradà sí otútù. Àìsàn hypothyroidism tún lè mú kí cholesterol kó jọ sínú ẹ̀jẹ̀, èyí sì máa ń mú kí ewu àrùn ọkàn àti ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i.
Ipa ti Ounjẹ lori Iṣẹ Thyroid
Jíjẹ iodine ṣe pàtàkì fún ìṣẹ̀dá homonu tairodu. Àìtó iodine lè fa kí thyroid gland pọ̀ sí i (goiter) àti hypothyroidism. Ní ọ̀nà mìíràn, jíjẹ iodine púpọ̀ tún lè fa ìṣòro thyroid. Nítorí náà, jíjẹ iodine tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ṣe pàtàkì fún mímú kí thyroid ṣiṣẹ́ dáadáa.
Yàtọ̀ sí iodine, àwọn èròjà míràn bíi selenium, iron, àti zinc tún ṣe pàtàkì fún iṣẹ́ thyroid. Selenium ṣe pàtàkì fún ìyípadà T4 sí T3, iron ní ipa nínú iṣẹ́ T4, àti zinc ń ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso iṣẹ́ àwọn olugba thyroid nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì.
Ipa ti awọn homonu tairodu lori awọn eto ara miiran
Ètò Ọkàn àti Ẹ̀dọ̀fóró
Àwọn homonu tairodu ní ipa pàtàkì lórí iṣẹ́ ọkàn àti ẹ̀jẹ̀. Wọ́n ní ipa lórí ìlù ọkàn àti agbára ìdènà ọkàn. Àwọn homonu tairodu tí ó ga jùlọ lè fa tachycardia (ìlù ọkàn kíákíá), nígbà tí ìwọ̀n ìlù tí ó lọ sílẹ̀ lè fa bradycardia (ìlù ọkàn tí ó lọ́ra).
Ètò Àrùn Ọpọlọ
Àwọn homonu tairodu tún ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè àti iṣẹ́ ètò ọpọlọ. Nínú àwọn ọmọ ọwọ́ àti àwọn ọmọdé, àwọn homonu wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè ọpọlọ. Àìtó homonu tairodu nígbà ìdàgbàsókè lè fa ìdúróṣinṣin ọpọlọ àti ti ara tó ṣe pàtàkì. Nínú àwọn àgbàlagbà, àwọn homonu tairodu ń ran lọ́wọ́ láti máa ṣọ́ ìfọkànsí, ìmọ̀lára àti iṣẹ́ òye.
Ètò ìjẹun
Nínú ètò ìjẹun, àwọn homonu tairodu máa ń ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìṣíṣẹ́ ìfun. Ìwọ̀n homonu tairodu tí ó lọ sílẹ̀ lè fa ìgbẹ́ gbuuru, nígbà tí ìwọ̀n gíga lè fa ìgbẹ́ gbuuru.
Ètò Ìbímọ
Àwọn homonu tairodu tún ní ipa lórí ètò ìbímọ. Àìlera tairodu le fa àìdọ́gba oṣù nínú àwọn obìnrin àti láti ní ipa lórí ìbímọ. Nínú àwọn ọkùnrin, àwọn homonu wọ̀nyí tún le ní ipa lórí ìṣẹ̀dá sperm àti iṣẹ́ ìbálòpọ̀.
Ipari
Àwọn homonu tairodu ń kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣàkóso onírúurú apá ti ìṣiṣẹ́ ara, títí bí ìṣiṣẹ́ basal, thermogenesis, àti ìṣiṣẹ́ ara àwọn carbohydrates, ọ̀rá, àti protein. Wọ́n tún ní ipa lórí onírúurú ètò ara mìíràn, láti ètò ọkàn àti ẹ̀jẹ̀ sí ètò ọpọlọ. Nítorí náà, mímú ìwọ́ntúnwọ̀nsì homonu tairodu jẹ́ pàtàkì sí ìlera gbogbogbò. Lílóye bí àwọn homonu tairodu ṣe ń ṣiṣẹ́ lè ràn wá lọ́wọ́ láti lóye pàtàkì ìtọ́jú ìlera tairodu nípa oúnjẹ tó dára àti ìṣàkóso wàhálà tó dára.
Nípa gbígbé ìgbésí ayé tó dára àti ṣíṣe àyẹ̀wò ìlera déédéé, a lè rí i dájú pé iṣẹ́ káàdì thyroid ń ṣiṣẹ́ dáadáa, kí ara lè máa wà ní ìlera tó dára, kí ó sì ní agbára tó láti ṣe àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́.
