Bertrand Russell àti Ìmọ̀ Ìṣirò: Àwọn Àfikún Rẹ̀ àti Àfojúsùn Rẹ̀
Bertrand Arthur William Russell, tí a mọ̀ sí Bertrand Russell dáadáa, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa jùlọ ní ọ̀rúndún ogún. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àfikún rẹ̀ sí ọgbọ́n èrò orí, ìmọ̀ ọgbọ́n orí, àti ìmọ̀ ìṣirò ló ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ìdàgbàsókè ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èrò àti àbá nínú àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ wọ̀nyẹn. Ní pàtàkì, àwọn àfikún rẹ̀ sí ìmọ̀ ìṣirò pèsè ìpìlẹ̀ tó lágbára fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádìí àti àwárí lẹ́yìn náà.
Ìgbésí Ayé àti Ẹ̀kọ́
A bí Bertrand Russell ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1872, ní Trellech, Monmouthshire, Wales. Ó wá láti ìdílé àwọn ọlọ́lá ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan tó gbajúmọ̀. Bàbá rẹ̀ ni Viscount Amberley, ìyá rẹ̀ sì ni Katherine Louisa Stanley. Ikú àwọn òbí rẹ̀ nígbà tó wà ní kékeré ló mú kí àwọn òbí àgbà rẹ̀ tọ́ Russell dàgbà.
Russell fi ọgbọ́n tó tayọ hàn láti ìgbà èwe rẹ̀. Àwọn olùkọ́ àdáni ló kọ́ ọ nílé kí ó tó wọ ilé ẹ̀kọ́ gíga Trinity College, Cambridge, níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ọgbọ́n orí àti ọgbọ́n orí. Ní Cambridge, Russell pàdé Alfred North Whitehead, ẹni tí yóò di alábáṣiṣẹpọ̀ pàtàkì nínú onírúurú iṣẹ́ ọgbọ́n orí rẹ̀.
Àwọn Àfikún sí Ìmọ̀ Ìṣirò
Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ Russell tó lókìkí jùlọ nínú ìmọ̀ ìṣirò ni “Principia Mathematica,” èyí tí ó kọ pẹ̀lú Alfred North Whitehead. “Principia Mathematica,” tí a sábà máa ń ké sí PM, ni a tẹ̀ jáde ní ìdìpọ̀ mẹ́ta ní ọdún 1910, 1912, àti 1913. Ìwé náà ní ète ńlá láti fi ìpìlẹ̀ ìṣirò tó lágbára lélẹ̀ fún gbogbo ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, tó jọ iṣẹ́ Euclid nínú ìmọ̀ ìṣirò.
Nínú PM, Russell àti Whitehead gbìyànjú láti ṣàlàyé gbogbo ìpìlẹ̀ ìṣirò nípa lílo àwọn èrò ọgbọ́n. Wọ́n gbìyànjú láti fihàn pé gbogbo èrò ìṣirò ni a lè dínkù sí àwọn èrò ọgbọ́n àti àwọn àmì ìṣètò.
Síbẹ̀síbẹ̀, ìsapá yìí kò ní àwọn ìpèníjà. Ìṣòro pàtàkì kan tí a rí nínú ìlànà yìí ni àríyànjiyàn kan tí ó yọjú nínú ìlànà àríyànjiyàn, èyí tí a wá mọ̀ sí “Àríyànjiyàn Russell” lẹ́yìn náà. Àríyànjiyàn Russell ṣàfihàn ìforígbárí nínú ìlànà àríyànjiyàn nígbà tí a bá gbìyànjú láti ṣàlàyé ètò kan tí ó ní ara rẹ̀ nínú.
Àròyé Russell
Ìrònú Russell bẹ̀rẹ̀ nígbà tí Bertrand Russell ronú nípa àkójọ gbogbo àwọn set tí kò ní ara wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn partners. Tí a bá túmọ̀ set R gẹ́gẹ́ bí set gbogbo set tí kò ní ara wọn nínú, nígbà náà ìbéèrè yóò dìde bóyá R ní ara rẹ̀ tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.
Tí R bá ní ara rẹ̀ nínú, nígbà náà ní ìtumọ̀, R kò lè ní ara rẹ̀ nínú. Ṣùgbọ́n, tí R kò bá ní ara rẹ̀ nínú, nígbà náà ní ìtumọ̀, R gbọ́dọ̀ ní ara rẹ̀ nínú. Àròpọ̀ yìí fi ìṣòro pàtàkì hàn pẹ̀lú ẹ̀kọ́ tí kò ṣe kedere tí ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ ìṣirò ń lò nígbà náà.
Láti yanjú ìṣòro yìí, Russell ṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀kọ́ nípa àwọn irú, èyí tí ó pín onírúurú ẹ̀dá sí oríṣiríṣi láti dènà irú àwọn àríyànjiyàn bẹ́ẹ̀ láti má ṣe dìde.
Àwọn ìtumọ̀ fún Ìṣirò àti Ìmọ̀ Ọgbọ́n-orí
Ipa tí Russell ní lórí ọgbọ́n ìṣirò gbooro gan-an. Ìgbìyànjú rẹ̀ láti ṣàlàyé ìmọ̀ ìṣirò nípa lílo ọgbọ́n ìṣirò ló mú kí ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ ìṣirò àti àwọn onímọ̀ ọgbọ́n ìmọ̀ láti túbọ̀ ṣe àwárí ìpìlẹ̀ ìmọ̀ ìṣirò àti ọgbọ́n ìṣirò. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìfẹ́ ọkàn wọn láti kọ́ gbogbo ìmọ̀ ìṣirò láti inú àwọn ìlànà ọgbọ́n ìṣirò kò yọrí sí rere pátápátá, àwọn àfikún wọn ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ọgbọ́n ìṣirò, ìmọ̀ ìṣirò tó wà, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀ka ìmọ̀ ìṣirò òde òní.
Ọ̀kan lára àwọn ipa pàtàkì jùlọ tí iṣẹ́ Russell ní ni ìmísí rẹ̀ fún Gertrude Beinecke, Kurt Gödel, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé mìíràn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ lórí ìpìlẹ̀ ìṣirò. Àwọn ìlànà àìpéye ti Gödel, lára àwọn nǹkan mìíràn, fihàn pé nínú ètò ìṣirò èyíkéyìí tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àkópọ̀ ọ̀rọ̀, àwọn àbá máa ń wà nígbà gbogbo tí a kò lè fihàn pé ó jẹ́ òótọ́ tàbí èké nínú ètò náà fúnra rẹ̀. Èyí jẹ́ ìyípadà ìfẹ́-ọkàn àkọ́kọ́ ti Russell àti Whitehead, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì mọrírì pàtàkì ìsapá wọn láti pèsè ìpìlẹ̀ tó lágbára fún ìṣirò.
Àjogúnbá nínú ẹ̀kọ́ àti àwọn ẹ̀ka míràn
Yàtọ̀ sí ìmọ̀ ìṣirò, wọ́n tún mọ Bertrand Russell gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé, aláròjinlẹ̀ àwùjọ, àti aṣáájú ẹ̀kọ́. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé tí ó ń ṣàyẹ̀wò àwọn ọ̀ràn ìwà rere, ìṣèlú, àti ẹ̀kọ́. Ó ṣe pàtàkì láti kíyèsí pé Russell jẹ́ onímọ̀ ọgbọ́n ìwà rere tí ó ń gbé èrò ọkàn lárugẹ, ó sì sábà máa ń tako àwọn ìlànà ìsìn àti ti àwùjọ tí ó le koko. Fún èyí, ó sábà máa ń dojúkọ àríyànjiyàn àti àríyànjiyàn.
Nínú ẹ̀kọ́, Russell jẹ́ ẹni tí a mọ̀ fún àwọn èrò rẹ̀ tó ń tẹ̀síwájú. Nínú ìwé rẹ̀ "On Education," ó tẹnu mọ́ pàtàkì láti dá ọkàn àwọn ọmọdé sílẹ̀ kúrò nínú ẹ̀tanú àti ẹ̀kọ́ ìgbàgbọ́, kí ó sì fún wọn ní agbára láti ronú jinlẹ̀ àti láti dá dúró. Russell dá ilé-ẹ̀kọ́ onítẹ̀síwájú sílẹ̀ ní ọdún 1927, èyí tí, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó pẹ́ fún ọdún díẹ̀, ó fún wọn ní òye nípa àwọn ọ̀nà tuntun sí ẹ̀kọ́ ọmọdé.
Nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí, Russell jẹ́ olùgbèjà tó lágbára fún ẹ̀tọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan àti aṣáájú nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ìwà rere kárí ayé. Ọ̀nà tó gbà ń lo ọ̀rọ̀ ìwà rere sábà máa ń jẹ́ èyí tó ṣeé gbé kalẹ̀, ó ń gbé àlàáfíà àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ kárí ayé lárugẹ. Wọ́n fún un ní ẹ̀bùn Nobel fún Lítíréṣọ̀ ní ọdún 1950, nítorí àwọn ìwé rẹ̀ tó ń gbé àwọn èrò ìfẹ́ ènìyàn àti òmìnira ọgbọ́n orí lárugẹ.
Kata Penutup
Bertrand Russell jẹ́ onírònú tó yanilẹ́nu, tí ipa rẹ̀ ṣì ń pọ̀ sí i lónìí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀ka ìmọ̀. Nínú ìmọ̀ ìṣirò, iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú Alfred North Whitehead lórí "Principia Mathematica" jẹ́ àmì pàtàkì nínú ìtàn ìmọ̀ ìṣirò àti ìmọ̀ ìṣirò. Ọ̀nà tó gbà ń wo àwọn ìṣòro ìmọ̀ ìṣirò pàtàkì, bíi Paradox ti Russell, ti ní ipa pàtàkì àti pípẹ́.
Yàtọ̀ sí ìmọ̀ ìṣirò àti ọgbọ́n ìrònú, a mọ̀ Russell sí onímọ̀ ọgbọ́n ìwà rere, aláròjinlẹ̀ àwùjọ, àti olùkọ́ni onígboyà. Iṣẹ́ rẹ̀ fi ẹ̀mí òmìnira àti ìfẹ́ ọkàn láti béèrè ìbéèrè nípa àwọn èrò tí a kò dán wò hàn, ó ń fún gbogbo wa níṣìírí láti máa wá òtítọ́ nígbà gbogbo àti láti gbé òmìnira ọgbọ́n lárugẹ. Nítorí náà, Bertrand Russell ti fi ogún ìmọ̀ ọgbọ́n tí ó ṣeyebíye sílẹ̀ fún gbogbo ayé.
