Àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ ti àwọn oògùn anticoagulant

Àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ ti àwọn oògùn anticoagulant

Àwọn oògùn anticoagulant—tí a sábà máa ń pè ní “àwọn tí ń dín ẹ̀jẹ̀ kù”—jẹ́ ẹgbẹ́ àwọn oògùn tí a ń lò láti dènà àti láti tọ́jú àwọn ìdènà ẹ̀jẹ̀ tó léwu (thrombi). Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀rọ̀ náà “tín ẹ̀jẹ̀ kù” gbajúmọ̀, àwọn oògùn wọ̀nyí kì í dín ẹ̀jẹ̀ kù; dípò bẹ́ẹ̀, wọ́n ń dí ìlànà ìdè ẹ̀jẹ̀ lọ́wọ́, èyí sì ń mú kí ó ṣòro fún ẹ̀jẹ̀ láti di ìdè. Àwọn anticoagulant ṣe pàtàkì fún àwọn àìsàn bíi jìn pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ ìṣàn ẹ̀jẹ̀ (DVT), pulmonary embolism, atrial fibrillation, àti fún àwọn aláìsàn pẹ̀lú àwọn fáfà ọkàn àtọwọ́dá. Síbẹ̀síbẹ̀, gẹ́gẹ́ bí gbogbo oògùn, àwọn anticoagulant ní àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ tí ó yẹ kí a lóye fún lílò tí ó dára jùlọ àti tí ó dára jùlọ.

Àwọn oríṣi anticoagulants àti bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ ní ṣókí

Kí a tó jíròrò àwọn ipa ẹ̀gbẹ́, ó ṣe pàtàkì láti lóye àwọn oògùn anticoagulants tí a sábà máa ń lò. Àkọ́kọ́, a ti lo warfarin (alátakò Vitamin K) fún ìgbà pípẹ́, ó sì nílò àbójútó déédéé nípasẹ̀ ìdánwò INR. Èkejì, a sábà máa ń lo heparin àti heparin ìwọ̀n molecule kékeré (LMWH) bíi enoxaparin ní àwọn ilé ìwòsàn tàbí lábẹ́ àwọn ipò kan nítorí wọ́n ń ṣiṣẹ́ kíákíá. Ẹ̀kẹta, DOACs/NOACs (Taara Oral Anticoagulants) bíi apixaban, rivaroxaban, dabigatran, àti edoxaban jẹ́ àwọn àṣàyàn òde òní nítorí wọn kò nílò àbójútó INR déédéé. Láìka àwọn ọ̀nà tí wọ́n gbà ń ṣiṣẹ́ sí, àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ anticoagulants ní àwọn ìlànà kan náà, pàápàá jùlọ pẹ̀lú ewu ẹ̀jẹ̀.

Àbájáde ẹ̀gbẹ́ tó wọ́pọ̀ jùlọ: ìṣàn ẹ̀jẹ̀

Àkóbá pàtàkì ti àwọn oògùn ìdènà ẹ̀jẹ̀ ni ẹ̀jẹ̀, èyí tí ó lè jẹ́ láti kékeré sí ewu ẹ̀mí. Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé àwọn oògùn náà ń dènà ìdènà ẹ̀jẹ̀, èyí sì ń jẹ́ kí àwọn ọgbẹ́ kékeré pàápàá máa ṣẹ̀jẹ̀ fún ìgbà pípẹ́.

1) Ẹ̀jẹ̀ díẹ̀
Ìṣàn ẹ̀jẹ̀ díẹ̀ sábà máa ń jẹ́ irú àwọn wọ̀nyí:
– Ó rọrùn láti farapa tàbí láti farapa láìsí ipa kankan tó hàn gbangba
– Ẹ̀jẹ̀ imú tó máa ń wáyé nígbà gbogbo tàbí tó máa ń gba àkókò tó pọ̀ jù láti dáwọ́ dúró
- Ẹ̀jẹ̀ ìṣàn nígbà tí a bá ń fọ eyín
– Ẹ̀jẹ̀ díẹ̀ láti inú àwọn ọgbẹ́ kékeré tí ó ṣòro láti dá dúró
– Nínú àwọn obìnrin, oṣù oṣù máa ń wúwo tàbí kí ó gùn sí i (menorrhagia)

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè dàbí ohun tí kò ṣe pàtàkì, ó ṣì yẹ kí a ròyìn ìṣàn ẹ̀jẹ̀ díẹ̀díẹ̀ nítorí pé ó lè fi hàn pé a lo oògùn púpọ̀ jù tàbí pé ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀.

2) Ẹ̀jẹ̀ tó wọ́pọ̀ sí tó wúwo
Ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó le koko jù lè ní nínú:
– Ìtọ̀ pupa/dúdú (hematuria)
– Ìgbẹ́ dúdú, tí ó dàbí iyẹ̀fun tàbí ẹ̀jẹ̀ pupa tuntun (melena/hematochezia)
– Ikọ́ ẹ̀jẹ̀ tàbí ìgbẹ́ ẹ̀jẹ̀ (nígbà míìrán bíi kọfí)
– Orí fífó lójijì, ọ̀rọ̀ sísọ tí kò dáa, àìlera ní apá kan ara (ó lè fa ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ọpọlọ)
– Ìrora ikùn tó le gan-an, ìfọ́jú, àìlera tó le koko, tàbí dídákú (ó lè fa ìṣàn ẹ̀jẹ̀ inú)

Àwọn àmì wọ̀nyí nílò ìtọ́jú ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, pàápàá jùlọ tí aláìsàn náà bá ní ìrírí ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tàbí tí ó funfun.

Àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ pàtó ti àwọn oògùn kan

Yàtọ̀ sí ẹ̀jẹ̀ ríru, àwọn oògùn kan tí wọ́n ń tọ́jú ẹ̀jẹ̀ ríru ní àwọn àbájáde tí ó wọ́pọ̀.

Warfarin
1. Awọn ibaraenisepo ounjẹ ati oogun
Ìwọ̀n Vitamin K ní ipa pàtàkì lórí Warfarin (fún àpẹẹrẹ, láti inú àwọn ewébẹ̀ aláwọ̀ ewé bíi spinach, kale, àti broccoli). Èyí kò túmọ̀ sí pé ó yẹ kí o yẹra fún ewébẹ̀, ṣùgbọ́n ìwọ̀n Vitamin K déédéé ṣe pàtàkì fún INR tí ó dúró ṣinṣin. Warfarin tún ń bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ oògùn lò (fún àpẹẹrẹ, àwọn oògùn aporó kan, àwọn oògùn antifungal, àti àwọn oògùn ìrora kan), èyí tí ó lè fa ìyípadà INR.

2. Àrùn awọ ara
Àwọn àbájáde ẹ̀gbẹ́ tó ṣọ̀wọ́n ṣùgbọ́n tó le koko, tó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú, ní ìrora àti àwọ̀ ara tó yí padà, tó yípadà sí àwọ̀ pupa àti tó dúdú ní àwọn ibi kan. Àwọn wọ̀nyí nílò ìtọ́jú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

3. Ìrora (ó lè ṣe ìpalára fún ọmọ inú oyún)
Warfarin le fa awọn aisedeede ninu oyun, nitorinaa a ko gba ni niyanju ni igba oyun, paapaa ni oṣu mẹta akọkọ, ayafi ti dokita ba fun ni aṣẹ ni pato pẹlu akiyesi to muna.

Heparin àti LMWH
1. Ìfàjẹ̀sín thrombocytopenia tí Heparin ń fà (HIT)
Ìṣẹ̀dá àjẹ́sára yìí máa ń dínkù nínú àwọn platelets ṣùgbọ́n, lọ́nà ìyanu, ó máa ń mú kí ewu dídì ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i. HIT jẹ́ àìsàn tó le gan-an, tó sábà máa ń hàn ní ọjọ́ mélòó kan lẹ́yìn lílo heparin. Àwọn àmì náà lè ní ìdènà ẹ̀jẹ̀ tuntun, ìrora ẹsẹ̀/pípa, tàbí ìdínkù nínú platelets nígbà tí a bá ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀.

2. Osteoporosis (lilo fun igba pipẹ)
Pẹlu lilo heparin fun igba pipẹ, eewu idinku iwuwo egungun le pọ si.

3. Àwọn ìṣesí ibi tí a fi abẹ́rẹ́ sí
A maa n fun LMWH ni abẹrẹ abẹ isalẹ ara, nitorinaa o le fa irora, ọgbẹ́, tabi ikun kekere ni aaye abẹrẹ naa.

DOAC/NOAC (apiksaban, rivaroxaban, dabigatran, edoxaban)
1. Àwọn ìṣòro oúnjẹ
Àwọn aláìsàn kan, pàápàá jùlọ àwọn tí wọ́n ń lo dabigatran, lè ní ìrora ọkàn, ríru, tàbí ìrora inú.

2. Ewu ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ṣì wà
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìwádìí kan fi hàn pé àwọn DOACs lè dín ewu ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ọpọlọ kù ní ìfiwéra pẹ̀lú warfarin ní àwọn àmì kan, àwọn DOACs ṣì lè fa ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó le gan-an, títí kan inú ìfun.

3. Ipa lori iṣẹ kidinrin
Àwọn DOAC kan gbára lé ìtújáde kíndìnrín. Nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìṣòro kíndìnrín, ó lè pọndandan láti ṣe àtúnṣe ìwọ̀n oògùn náà tàbí kí a yí oògùn náà padà láti dènà ìkójọpọ̀, èyí tí ó lè mú kí ẹ̀jẹ̀ máa ṣàn.

Àwọn okùnfà tó máa ń mú kí ewu àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ pọ̀ sí i

Kìí ṣe gbogbo ènìyàn ló wà nínú ewu kan náà. Àwọn nǹkan kan tó ń mú kí ó ṣeé ṣe kí àwọn ìyọnu ìdènà ẹ̀jẹ̀ máa wáyé ni:
- Àwọn àgbàlagbà
– Ìtàn ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tẹ́lẹ̀ (fún àpẹẹrẹ ọgbẹ́ inú)
- Ẹjẹ titẹ ti ko ni iṣakoso
– Àrùn ẹ̀dọ̀ tàbí kíndìnrín
– Lilo ọtí líle pupọ
– Lilo awọn oogun miiran ti o mu eewu ẹjẹ pọ si, gẹgẹbi aspirin, clopidogrel, NSAIDs (ibuprofen, diclofenac), awọn sitẹriọdu, tabi awọn afikun afikun kan

Nítorí náà, ó ṣe pàtàkì láti sọ fún dókítà rẹ gbogbo oògùn, ewébẹ̀, àti àwọn afikún oògùn tí o ń lò lọ́wọ́lọ́wọ́.

Ìgbà wo ló yẹ kí o wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀?

Àwọn tó ń lo oògùn anticoagulant yẹ kí wọ́n lọ sí yàrá pajawiri lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tàbí kí wọ́n kàn sí àwọn òṣìṣẹ́ pajawiri tí wọ́n bá ní ìrírí:
– Ẹ̀jẹ̀ tí kì í dáwọ́ dúró lẹ́yìn títẹ fún ìṣẹ́jú 10 sí 15
– Ìgbẹ́ ẹ̀jẹ̀ tàbí ìgbẹ́ dúdú/ẹ̀jẹ̀
– Ìtọ̀ pupa
– Orí fífó líle, ìwárìrì, ìdàrúdàpọ̀, tàbí àwọn àmì àrùn ọpọlọ lójijì
– Ṣubú àti lu orí kódà bí kò bá sí àmì àrùn kankan (nítorí ewu ẹ̀jẹ̀ ọpọlọ)
– Ailagbara nla, dizziness, kukuru ẹmi, tabi didaku

Ó dára láti ṣe àyẹ̀wò ní kutukutu ju láti dúró títí àwọn àmì àrùn náà yóò fi burú sí i lọ.

Bii o ṣe le dinku eewu ti awọn ipa ẹgbẹ

Àwọn ìgbésẹ̀ tó wúlò mélòó kan wà láti dín ewu náà kù:
1. Mu oogun naa bi a ti fun ni aṣẹ ki o ma ṣe yi iwọn lilo pada laisi itọsọna dokita rẹ.
2. Àbójútó déédéé: warfarin nílò ìṣàkóso INR; pẹ̀lú DOACs, a lè dámọ̀ràn ìṣàkóso iṣẹ́ kíndìnrín/ẹ̀dọ̀ bí ó bá ṣe pàtàkì.
3. Yẹra fún àwọn oògùn ìtura kan láìsí ìwádìí lọ́dọ̀ dókítà. Fún ìrora díẹ̀, àwọn dókítà sábà máa ń fẹ́ràn paracetamol ju àwọn NSAIDs lọ.
4. Lo ààbò nígbà tí àwọn ìgbòkègbodò bá ní ewu ìṣubú tàbí ìpalára, kí o sì ṣọ́ra pẹ̀lú àwọn irinṣẹ́ gígún/gígún.
5. Máa jẹ oúnjẹ déédéé, pàápàá jùlọ pẹ̀lú Vitamin K tí ó níí ṣe pẹ̀lú warfarin.
6. Sọ fún olùtọ́jú ìlera rẹ pé o ń lo àwọn oògùn anticoagulant kí o tó ṣe ìtọ́jú ehín, iṣẹ́-abẹ, tàbí ìtọ́jú tó ń fa àrùn.
7. Pa káàdì ìṣègùn/ìdámọ̀ rẹ mọ́ tí ó sọ pé o ń lo àwọn oògùn anticoagulant, kí àwọn ọlọ́pàá lè yára gbé ìgbésẹ̀ nígbà tí pàjáwìrì bá ṣẹlẹ̀.

Penutup

Àwọn oògùn tí ń dènà ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ àwọn oògùn tí ń gbà ẹ̀mí là tí ó ń dènà ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀ tí ó lè fa ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀, àrùn ẹ̀dọ̀fóró, tàbí àwọn ìṣòro mìíràn tí ó le koko. Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n máa ń ní ewu ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀ àti àwọn àbájáde pàtó kan tí ó sinmi lórí oògùn náà. Pẹ̀lú òye tí ó dára, ìṣọ́ra tí ó yẹ, àti ìbánisọ̀rọ̀ déédéé pẹ̀lú dókítà rẹ, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aláìsàn lè lo àwọn oògùn tí ń pa ẹ̀jẹ̀ lára ​​láìléwu àti ní ọ̀nà tí ó gbéṣẹ́. Tí o bá ní àmì ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀ tàbí àwọn àmì àrùn tí kò wọ́pọ̀, má ṣe lọ́ tìkọ̀ láti wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn láti dín ewu àwọn ìṣòro kù ní kùtùkùtù bí ó ti ṣeé ṣe.