Àwọn àpẹẹrẹ ìbéèrè àti ìjíròrò lórí ààbò ara tó ń ṣiṣẹ́ àti èyí tó ń parọ́rọ́
Ààbò ara ni agbára ara láti gbógun ti àwọn kòkòrò àrùn tàbí àwọn antigens àjèjì àti láti mú wọn kúrò. Ní gbogbogbòò, a pín ètò ààbò ara ènìyàn sí oríṣi méjì: ààbò ara (tí kò ní pàtó) àti ààbò ara (tí ó ní pàtó). A tún lè pín ààbò ara (tí ó ní agbára) sí oríṣi méjì: ààbò ara tí ó ń ṣiṣẹ́ àti ààbò ara tí kò ní agbára. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó jíròrò oríṣi ààbò ara méjèèjì, a ó fúnni ní àpẹẹrẹ, a ó sì jíròrò wọn láti mú kí òye wa nípa kókó yìí jinlẹ̀ sí i.
Àjẹ́sára tó ń ṣiṣẹ́
Ààbò ara tó ń ṣiṣẹ́ jẹ́ irú ààbò ààbò ara tó ń wá nígbà tí ara bá ń ṣe àbájáde ààbò ara sí àrùn kan. Ìlànà yìí ní í ṣe pẹ̀lú ṣíṣe àwọn èròjà àjẹ́mọ́ra àti ṣíṣiṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì T pàtó. A lè rí ààbò ara tó ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà méjì:
1. Àkóràn Àdánidá: Nígbà tí ènìyàn bá ní àkóràn àrùn kan, ara máa ń dáhùn padà nípa ṣíṣe àwọn èròjà àjẹsára láti gbógun ti rẹ̀. Àpẹẹrẹ pàtàkì kan ni pé àwọn ènìyàn tí wọ́n bá rí ìwòsàn láti inú àrùn ibà kìí sábà ní àrùn náà mọ́.
2. Àjẹ́sára: Àjẹ́sára máa ń mú kí ètò ààbò ara ṣiṣẹ́ láti mú àwọn èròjà ara jáde láìsí àrùn. Fún àpẹẹrẹ, àjẹ́sára àrùn measles máa ń dáàbò bo ara nípa mímú kí ara lè gba agbára láti gbógun ti kòkòrò àrùn measles.
Àjẹ́sára aláìlágbára
Ààbò ààbò ara ẹni tí a ń gbà láìsí àìní láti ṣe àbájáde ààbò ara. Nínú ọ̀ràn yìí, ara máa ń gba àwọn èròjà àjẹ́mọ́ra tí a ń ṣe níta ara. Ààbò ara yìí sábà máa ń jẹ́ fún ìgbà díẹ̀ nítorí pé ara kò ní àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí láti ṣe àbájáde àjẹ́mọ́ra lẹ́yìn tí àwọn èròjà àjẹ́mọ́ra tí a ti gbà bá ti dínkù.
Àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ lára àwọn àjẹ́sára aláìsàn tí a kò lè lò ni wọ̀nyí:
1. Ààbò Àdánidá: Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí a bá ń gbé àwọn èròjà àjẹsára láti ọ̀dọ̀ ìyá sí ọmọ nípasẹ̀ ìbímọ nígbà oyún tàbí nípasẹ̀ wàrà ọmú lẹ́yìn ìbímọ.
2. Ààbò ara tí a fi ń dènà àrùn: A lè ṣe èyí nípa lílo abẹ́rẹ́ àwọn èròjà tí a ń ṣe láti òde ara, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ń ṣe ìtọ́jú immunoglobulin fún àwọn aláìsàn tí wọ́n fara hàn sí àwọn àrùn bíi hepatitis B.
Àpẹẹrẹ Àwọn Ìbéèrè àti Ìjíròrò
Ìbéèrè 1: Àjẹ́sára tó ń ṣiṣẹ́
Ìbéèrè: Ọmọ kan gba àjẹsára polio, lẹ́yìn náà ó di aláìlera sí poliovirus. Ṣàlàyé bí àjẹsára ṣe ń fún ọmọ náà ní àjẹsára tó lágbára.
Ìjíròrò:
Àjẹsára polio ní poliovirus tó ti di aláìlera tàbí tó ti pa. Nígbà tí a bá fún ọmọ náà, poliovirus náà máa ń dá àwọn ẹ̀yà ara polio mọ̀ gẹ́gẹ́ bí antigens àjèjì. Ètò polio yóò wá dáhùn nípa ṣíṣiṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì B àti àwọn sẹ́ẹ̀lì T tí ó jẹ́ ti poliovirus.
Àwọn sẹ́ẹ̀lì B lẹ́yìn náà máa ń mú àwọn èròjà ara jáde tí ó máa ń so mọ́ ara wọn tí ó sì máa ń dín àrùn náà kù. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn sẹ́ẹ̀lì B kan máa ń di àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí tí ó máa ń wà nínú ara fún ìgbà pípẹ́. Tí ọmọ náà bá fara han sí àrùn poliovirus lọ́jọ́ iwájú, àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí wọ̀nyí lè mú kí agbára ààbò ara rẹ̀ lágbára, kí wọ́n sì pa kòkòrò àrùn náà run kí ó tó lè fa àrùn.
Ìbéèrè 2: Ààbò ara aláìlágbára
Ìbéèrè: Ṣàlàyé ìdí tí àwọn ọmọ tuntun fi ní ààbò gíga lòdì sí àwọn àkóràn kan, àti ìdí tí ààbò yìí fi jẹ́ fún ìgbà díẹ̀.
Ìjíròrò:
Àwọn ọmọ tuntun máa ń gba àwọn èròjà àjẹsára láti ọ̀dọ̀ àwọn ìyá wọn nípasẹ̀ ìbímọ nígbà tí wọ́n bá lóyún. Àwọn èròjà àjẹsára wọ̀nyí ní immunoglobulin G (IgG), èyí tí ó ń dáàbò bo àwọn àkóràn púpọ̀. Lẹ́yìn ìbímọ, àwọn ọmọ tuntun tún máa ń gba àwọn èròjà àjẹsára afikún láti inú wàrà ọmú ní ìrísí immunoglobulin A (IgA).
Àwọn èròjà ara yìí máa ń dáàbò bo ara ọmọ náà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ṣùgbọ́n fún ìgbà díẹ̀ nítorí pé ara ọmọ náà kò tíì ṣe é tàbí kò tíì ṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí. Bí àkókò ti ń lọ, àwọn èròjà ara ìyá yóò dínkù, ààbò aláìṣiṣẹ́ yóò sì dínkù. Nítorí náà, a máa ń bẹ̀rẹ̀ àjẹsára nípasẹ̀ àjẹsára ní ìgbà kékeré láti kọ́ àjẹsára tó ń ṣiṣẹ́ fún ìgbà pípẹ́.
Ìbéèrè 3: Àfiwé Ààbò Alágbára àti Aláìlèṣeéṣe
Ìbéèrè: Ṣe àfiwé àwọn àǹfààní àti àléébù ti àjẹ́sára tó ń ṣiṣẹ́ àti èyí tó ń parọ́.
Ìjíròrò:
Àjẹ́sára tó ń ṣiṣẹ́:
- Èrè:
– Ó máa pẹ́ títí, nígbà míìrán ó máa ń pẹ́ títí láé (fún àpẹẹrẹ, lẹ́yìn àjẹsára tàbí àkóràn àdánidá).
– Ó ń ṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí tí ó ń mú kí ìdáhùn kíákíá sí ìfarahàn sí àrùn kan náà.
- Pípàdánù:
– Ó gba àkókò (ọ̀jọ́ sí ọ̀sẹ̀) láti pèsè ààbò nítorí pé ara gbọ́dọ̀ ní ìdáhùn sí àrùn ara.
Ààbò ara aláìlágbára:
- Èrè:
– Ó ń pèsè ààbò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, èyí tí ó ṣe pàtàkì jùlọ ní àwọn ipò pàjáwìrì (fún àpẹẹrẹ, fífi ara hàn sí oró ejò tàbí ìbujẹ ẹranko onígbà díẹ̀).
- Pípàdánù:
– Ààbò jẹ́ fún ìgbà díẹ̀, ó sábà máa ń pẹ́ fún ọ̀sẹ̀ díẹ̀ tàbí oṣù díẹ̀.
– Kò ní í ṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì ìrántí, nítorí náà ara kò ní “kọ́” bí a ṣe lè dáàbò bo ara wa ní ọjọ́ iwájú.
Ibeere 4: Ohun elo Ile-iwosan
Ìbéèrè: Ní pàjáwìrì ìlera bíi fífi ara hàn sí àrùn rabies, kí ló dé tí aláìsàn náà fi lè gba àjẹsára rabies immunoglobulin àti abẹ́rẹ́ rabies?
Ìjíròrò:
Ní àwọn ọ̀ràn tí àrùn rabies bá ń fara hàn, àkókò ṣe pàtàkì nítorí pé kòkòrò àrùn rabies lè pa ènìyàn púpọ̀ tí ó bá fa àrùn. Nítorí náà, a máa ń lo ọ̀nà méjì:
1. Rabies Immunoglobulin (ajẹsara aláìlera): Èyí ni ajẹ́sára rabies tí a fún ní tààrà láti pa gbogbo kòkòrò àrùn tí ó bá wà nínú ara run. Ajẹ́sára aláìlera yìí ń pèsè ààbò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà tí ara bá ń gbé ètò ààbò tirẹ̀ kalẹ̀.
2. Àjẹ́sára Rabies (àjẹ́sára tó ń ṣiṣẹ́): Àjẹ́sára yìí máa ń mú kí ara ní agbára láti ní agbára láti ṣiṣẹ́ nípa mímú kí ara ní agbára láti ṣe àwọn èròjà antigen pàtó sí àrùn rabies. Ajẹ́sára yìí sábà máa ń fúnni ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwọ̀n, ó sì máa ń jẹ́ kí ó dáàbò bo fún ìgbà pípẹ́.
Lílo àwọn méjèèjì ni èrò láti pèsè ààbò pípéye: ààbò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nípasẹ̀ àwọn immunoglobulin àti ìyípadà ìgbà pípẹ́ nípasẹ̀ àjẹsára.
Nípa ṣíṣàyẹ̀wò jinlẹ̀ síi nínú àwọn àpẹẹrẹ àti ìjíròrò tí a gbé kalẹ̀ lókè yìí, a lè lóye bí ààbò ara ẹni tí ń ṣiṣẹ́ àti èyí tí kò ṣeé farapa ṣe ń ṣiṣẹ́, àti bí ó ṣe ṣe pàtàkì fún irú kọ̀ọ̀kan láti máa ṣe ìtọ́jú ìlera àti láti dènà àrùn. Ààbò ara jẹ́ ètò tí ó díjú, àti pé ètò tí a yàn sábà máa ń bá ipò ìlera tí ó wà lọ́wọ́ mu.
