ריזיקע פאַקטאָרן פֿאַר גומע קרענק
גומען קרענק איז א זייער געוויינטלעכע מויל געזונט פראבלעם, אבער עס ווערט אפט איבערגעקוקט. אבער, גומען קרענק קען זיך אנטוויקלען שטייטליך אן קלארע סימפטאמען און עווענטועל שאטן דאס געוועב וואס שטיצט די ציין. בכלל, גומען קרענק איז צעטיילט אין צוויי הויפט שטאפלען: גינגיוויטיס (פריע גומען אנטצינדונג) און פעריאדאנטיטיס (א פארגעשריטענע שטאפל וואס קען פירן צו פרייע ציין און צאן פארלוסט). די גוטע נייעס איז אז אסאך ריזיקע פאקטארן פאר גומען קרענק קענען קאנטראלירט ווערן. פארשטיין די פאקטארן איז וויכטיג כדי מיר זאלן קענען נעמען פריע פארהיטנדע מיטלען.
1. שלעכטע מויל היגיענע
דער גרעסטער און מערסט פארשפרייטער ריזיקע פאקטאר איז שלעכטע מויל היגיענע. ווען ציין ווערן נישט רעגולער גערייניקט, שאפן עסן רעשטלעך און באקטעריעס פלאק. אויב נישט באהאנדלט, ווערט פלאק הארט אין טארטאר (קאלקולוס), וואס איז שווער צו באזייטיגן מיט נאר א ציינבערשטל. די גראָבע ייבערפלאַך פון טארטאר ווערט א ברידינג ערד פאר באקטעריעס, וואס פירט צו גומען אנטצינדונג, בלוטיקע גומען, און שלעכטן אָטעם.
שלעכטע בירשטן געוואוינהייטן שפילן אויך א ראלע, ווי בירשטן צו שנעל, נישט דערגרייכן די גומען ליניע, אדער זעלטן רייניקן צווישן די ציין. אן אינטערדענטאַל רייניקונג (פלאָסינג אדער אן אינטערדענטאַל בירשטל), קען פלאַק זיך אָנצאַמלען אין שווער-צו-דערגרייכן געביטן.
2. רויכערן און טאַבאַק נוצן
רויכערן איז א שטארקער ריזיקע-פאקטאר וואס פארגרעסערט די מעגלעכקייט אז גומען-פיי קראנקהייטן זאלן ווערן ערגער און שווערער צו באהאנדלען. ניקאטין און אנדערע כעמיקאלן אין ציגארעטן רעדוצירן בלוט-פלוס צום גומען געוועב, וואס שטערט דעם היילונגס-פראצעס. דערצו קען רויכערן באהאלטן פריע סימפטאמען, ווי בלוטיגע גומען, און פארלענגערן די דיאגנאז.
נישט נאָר קאַנווענשאַנעלע ציגאַרעטן, נאָר אַנדערע פֿאָרמען פֿון טאַבאַק נוצן קענען אויך נעגאַטיוו אַפֿעקטירן מויל געוועבן. רויכערער טענד צו האָבן אַ שנעלערע טאַרטאַר אויפֿבוי און אַ שוואַכערע רעאַקציע צו פּעריאָדאָנטאַל באַהאַנדלונג.
3. האָרמאָנאַלע ענדערונגען
האָרמאָנאַלע ענדערונגען קענען מאַכן די גומען מער סענסיטיוו צו פּלאַק און באַקטעריע. דאָס פּאַסירט אָפט אין:
– פּובערטי, ווען כאָרמאָנאַל ענדערונגען קענען פֿאַרגרעסערן די אָנצינדונג־רעאַקציע פֿון די גומען.
– שוואַנגערשאַפט, וואָס קען אַרויסרופן "שוואַנגערשאַפט גינגיוויטיס" רעכט צו געוואקסענע לעוועלס פון די האָרמאָנען פּראָגעסטעראָן און עסטראָגען.
– מענאָפּאַוזע, וואָס ביי עטלעכע מענטשן מאַכט דאָס מויל טרוקענער און די גומען מער אויסגעשטעלט צו יריטאַציע.
האָרמאָנאַלע ענדערונגען "פאַראורזאַכן" נישט גומע קרענק גלייך, אָבער זיי קענען פֿאַרערגערן די אָנצינדונג רעאַקציע אויב מויל היגיענע איז שלעכט.
4. צוקערקרענק און מעטאַבאַלישע דיסאָרדערס
צוקערקרענק (דיאבעטעס), ספעציעל אומקאנטראלירטע צוקערקרענק, איז ענג פארבונדן מיט גומען קראנקהייט. הויכע בלוט צוקער לעוועלס קענען אפעקטירן דעם אימונעם סיסטעם און פארגרעסערן דעם ריזיקע פון אינפעקציע, אריינגערעכנט אין די גומען. פארקערט, פעריאדאנטיטיס קען אויך מאכן בלוט צוקער קאנטראל שווערער ווייל כראנישע אנטצינדונג אפעקטירט דעם קערפער'ס מעטאבאליזם.
מענטשן מיט צוקערקרענק דארפן זיין מער דיסציפלינירט אין אויפהאלטן מויל היגיענע און האבן רעגולערע קאנטראל-אפס ביים ציינדאקטאר, ווייל גומען אינפעקציעס קענען זיך שנעלער אנטוויקלען און ווערן ערנסטער.
5. גענעטישע פאַקטאָרן און משפּחה געשיכטע
עטלעכע מענטשן זענען מער סאַסעפּטאַבאַל צו גומען קרענק רעכט צו גענעטישע סיבות. אויב אַ משפּחה מיטגליד האט אַ געשיכטע פון שווערע פּעריאָדאָנטיטיס, דיין ריזיקירן פון אַנטוויקלען די זעלבע פּראָבלעם קען זיין העכער, אפילו מיט גוט מויל היגיענע. גענעס השפּעה ווי דער גוף רעאַגירט צו באַקטעריע און רעגולירט אָנצינדונג.
כאָטש גענעטישע פאַקטאָרן קענען נישט געענדערט ווערן, קען מען רעדוצירן דעם ריזיקאָ מיט קאָנסיסטענטער פאַרהיטונג: פּלאַק באַזייַטיקונג, אַ געזונטן לייפסטייל און רעגולערע קאָנטראָלן.
6. סטרעס און שלעכטע שלאף קוואַליטעט
כראָנישער סטרעס קען שוואַכן דאָס אימונע סיסטעם און ענדערן טעגלעכע געוווינהייטן, ווי למשל אויסלאָזן ציינבערשטן, רויכערן מער, אָדער עסן הויך-צוקער עסנוואַרג. סטרעס איז אויך פֿאַרבונדן מיט געוואקסענע קאָרטיסאָל לעוועלס, וואָס קען האָבן אַן השפּעה אויף דאָס אימונע סיסטעם און אָנצינדונג.
מאַנגל אין שלאָף האט אַ ענלעכן ווירקונג: דער קערפּער איז מער סאַסעפּטאַבאַל צו אָנצינדונג און געוועב רעפּאַראַציע איז פאַרלאַנגזאַמט. די קאָמבינאַציע פון דרוק, שלעכטן שלאָף און אַנכעלטיגע לייפסטייל געוווינהייטן קען פאַרגרעסערן דעם ריזיקירן פון גומען ינפעקשאַנז.
7. שלעכטע דערנערונג און הויך צוקער דיעטע
דערנערונג אַפעקטירט די געזונט פון גומען געוועב און די קערפּער'ס פיייקייט צו קעמפן קעגן אינפעקציע. מאַנגל אין געוויסע וויטאַמינס און מינעראַלס - אַזאַ ווי וויטאַמין C, וויטאַמין D, און פּראָטעין - קענען שאַטן געוועב פאַרריכטן און פאַרגרעסערן די ריזיקירן פון אָנצינדונג.
דערווייל, א דיעטע רייך אין צוקער און פּשוטע קאַרבאָוכיידרייטן פארשטארקט דעם וואוקס פון פּלאַק-פאראורזאכנדיקע באַקטעריע. אָפטער קאָנסומירן פון זיסע געטראַנקען איבערן טאָג פארגרעסערט אויך צוקער-אויסשטעל, וואָס באַשנעלערט פּלאַק-פאָרמאַציע.
8. טרוקענער מויל (קסעראָסטאָמיע)
שפּייַעכץ שפּילט אַ וויכטיקע ראָלע אין אויפהאַלטן באַקטיריעלע וואָג, העלפֿן אַוועקוואַשן עסן רעשטלעך, און באַשיצן מויל געוועבן. ווען שפּייַעכץ פּראָדוקציע פאַרקלענערט זיך, ווערט דער מויל טרוקן און באַקטיריעס בליען גרינגער.
טרוקענער מויל קען זיין געפֿירט דורך אויסטריקעניש, מויל-אָטעמען, אַלט ווערן, אדער אַ זייַט-עפֿעקט פֿון געוויסע מעדיקאַמענטן ווי אַנטי-היסטאַמינען, אַנטידעפּרעסאַנטן, און עטלעכע בלוטדרוק מעדיקאַמענטן. דער צושטאַנד קען פֿאַרגרעסערן דעם ריזיקאָ פֿון גומען-אָנצינדונג, שלעכטן אָטעם, און אַנדערע מויל פּראָבלעמען.
9. געוויסע מעדיקאַמענטן
חוץ דעם וואָס זיי קענען שאַפן טרוקענע מויל, קענען עטלעכע מעדיקאַמענטן גלייך אַפעקטירן די גומען. למשל, עטלעכע מעדיקאַמענטן קענען פאַראורזאַכן איבערוואַקסונג פון די גומען, וואָס מאַכט פּלאַק מער מסתּמא. ווען די גומען ווערן גרעסער, ווערן די פּלעצער צווישן די ציין שווערער צו רייניקן.
אויב איר באַמערקט ענדערונגען אין אייערע גומען נאָך נעמען געוויסע מעדיקאַמענטן, קאָנסולטירט זיך מיט אייער דאָקטער אָדער ציינדאָקטער. שטעלט נישט אויף צו נעמען די מעדיקאַמענטן אַליין, נאָר זוכט אַ לייזונג צו האַלטן אָפּטימאַלע מויל היגיענע.
10. שלעכטע געוואוינהייטן און לאקאלע באדינגונגען אין מויל
עטלעכע לאקאלע פאקטארן פארגרעסערן אויך דעם ריזיקע פון גומען קראנקהייט, למשל:
– צו שטארק בירשטן די ציין אדער ניצן די אומרעכטע בירשטן טעכניק קען שאטן די גומען.
– צוזאַמענגעפֿילטע ציין וואָס מאַכט רייניקונג שווערער.
– דענטאַל פילונגען אדער קרוינען וואָס פּאַסן נישט ריכטיק קענען פאַראורזאַכן פּלאַק צו אָנצאַמלען.
– די געוואוינהייט פון ציין קנייטשן (ברוקסיזם) קען פארערגערן די שאדן צום צאן-שטיצנדיקן געוועב אויב עס קומט מיט אָנצינדונג.
די פאַקטאָרן גייען אָפט נישט באַמערקט, אָבער קענען פאַרגיכערן דעם פּראָגרעס פון גומען פּראָבלעמען אויב זיי ווערן נישט באַהאַנדלט.
11. עלטער און פארמינערטע זעלבסט-זארג מעגלעכקייטן
דער ריזיקע פון גומען קראנקהייטן וואקסט מיט עלטער צוליב לאנג-טערמין פלאק אקומולאציע און די מעגלעכע אנוועזנהייט פון סיסטעמישע קראנקהייטן. ביי עלטערע דערוואקסענע וואקסט דער ריזיקע אויך אויב זעלבסט-זארג סקילז גייען אראפ - למשל, צוליב שלאָס ווייטיק, מאָטאָרישע באַגרענעצונגען, אדער פארמינערטע זעאונג - וואס רעזולטירט אין שלעכטע מויל היגיענע.
משפּחה שטיצע, נוצן פון הילפס-דעווייסעס (עלעקטרישע ציינבערשטלעך, אינטערדענטאַלע באַרשטלעך), און רעגולערע קאָנטראָלן זענען זייער נוציק פֿאַר דער גרופּע.
ווארענונג סימנים צו באַצאָלן ופמערקזאַמקייט צו
כאָטש דער פאָקוס פון דעם אַרטיקל איז אויף ריזיקאָ פאַקטאָרן, איז וויכטיק צו וויסן די פריע וואונדער פון גומע קרענק צו פאַרמייַדן עס פון זיין צו שפּעט, אַזאַ ווי:
– די גומען בליט גרינג ווען מען בירשטט די ציין אדער פלאָסט די ציין.
– שטענדיק שלעכטער אָטעם
– געשוואָלענע, רויטע, אָדער ווייטיקדיקע גומען
– צוריקגייענדיקע גומען כדי די ציין זאלן אויסזען לענגער
– ציין פילן זיך פריי אדער ציין טוישן פאזיציע
אויב די סימפּטאָמען דערשייַנען, זאָלט איר גלייך קאָנטראָלירן מיט אַ ציינדאָקטער.
מסקנא: רעדוצירן ריזיקע מיט פשוטע טריט
גומען קראנקהייט איז נישט נאר וועגן ציין און גומען, נאר איז פארבונדן מיט דער אלגעמיינער קערפער געזונטהייט. אסאך ריזיקע פאקטארן קענען קאנטראלירט ווערן - ספעציעל מויל היגיענע, אויפהערן רויכערן, בלוט צוקער קאנטראל פאר דיאבעטיקער, און א געזונטע דיעטע און סטרעס מענעדזשמענט. דורך בירשטן די ציין צוויי מאל טעגלעך מיט די ריכטיגע טעכניק, ניצן פלאסן טעגלעך, און האבן רעגולערע קאנטראל און רייניקונגען, קען דער ריזיקע פון גומען קראנקהייט באדייטנד פארקלענערט ווערן. פארמיידונג איז שטענדיג גרינגער און ביליגער ווי פארגעשריטענע באהאנדלונג.
אויב איר ווילט, קען איך צופּאַסן דעם אַרטיקל צו אַ ספּעציפֿישן ציל (למשל, שול־סטודענטן, געזונט־בלאָגן, צי בראשורן פֿון דענטאַלע קליניקן) צי צולייגן אַ רשימה פֿון מעדיצינישע רעפֿערענצן.
