Lipalopalo tsa Lipatlisiso tsa Boleng
Patlisiso ea boleng hangata e utloisisoa e le mokhoa o shebaneng le moelelo, phihlelo, moelelo le lits'ebetso tsa sechaba. Ka lebaka lena, batho ba bang ba nka lipalo-palo li sa amane le lipatlisiso tsa boleng, kapa li bile li le khahlanong le moea oa boleng, o hatisang botebo ho feta lipalo. Leha ho le joalo, ts'ebetsong, lipalo-palo li ka bapala karolo ea bohlokoa lipatlisisong tsa boleng—eseng ho "fetola" boleng hore e be bongata, empa ho e-na le hoo ho thusa bafuputsi ho akaretsa lintlha, ho hlakisa mekhoa, ho matlafatsa mabaka le ho eketsa pepeneneng ea tlhahlobo.
Sengoloa sena se tšohla kamoo lipalo-palo li ka sebelisoang ka nepo lipatlisisong tsa boleng, mefuta ea lipalo-palo tse sebelisoang hangata, le meeli le boitšoaro ba tšebeliso ea tsona ho netefatsa hore li lula li tsamaisana le lipheo tsa lipatlisiso tsa boleng.
1. Utloisisa boemo ba lipalo-palo lipatlisisong tsa boleng
Patlisiso ea boleng e ikemiseditse ho fumana kutloisiso e tebileng ea liketsahalo ka lintlha tse kang lipuisano, lintho tse hlokometsoeng, litokomane, lintlha tsa tšimo, kapa mesebetsi ea matsoho ea setso. Lintlha tsa boleng hangata li nka sebopeho sa lipale, eseng lipalo. Leha ho le joalo, lipalo-palo tse hlalosang li ka ba molemo ha bafuputsi ba ngola khoutu, ba beha lihlooho ka lihlopha, kapa ba bala makhetlo a ho hlaha ha lihlopha.
Tšebeliso ea lipalo-palo lipatlisisong tsa boleng ha e hloke hore bafuputsi ba leke ka thata likhopolo-taba joalo ka lipatlisisong tsa bongata. Sepheo se ho tšehetsa tlhaloso: ho bontša mekhoa, litekanyo, kapa liphetoho tse hlahang ho tsoa ho data, ha ka nako e ts'oanang ho boloka liqotso, moelelo le litlhaloso e le motheo oa puisano.
2. Lipalopalo tse hlalosang: sebopeho se tloaelehileng haholo
Lipalopalo tse atisang ho hlaha lipatlisisong tsa boleng ke lipalo-palo tse hlalosang, mohlala:
– Palo ea barupeluoa ho latela litšobotsi tse itseng (lilemo, mosebetsi, bolelele ba tšebeletso).
– Khafetsa ha dihlooho kapa dikhoutu di hlaha ka hara sengolwa.
– Peresente ea ba arabelitseng ba boletseng taba e itseng.
– Kabo ea libaka tsa tlhokomelo kapa mefuta ea litokomane tse hlahlobiloeng.
Mohlala o bonolo: thutong ea boleng ba liphihlelo tsa mosebetsi o hole, mofuputsi a ka 'na a re "ho barupeluoa ba 20, ba 14 ba totobalitse taba ea meeli pakeng tsa mosebetsi le bophelo ba botho"; ebe mofuputsi o latela ka mantsoe a qotsitsoeng le litlhaloso tsa hore na ke hobane'ng ha taba eo e ne e le ea bohlokoa le hore na moelelo o fapane joang ho pholletsa le lihlopha.
Lipalopalo tse hlalosang li thusa babali ho utloisisa "'mapa" oa data: hore na lihlooho li hlaha ka bongata hakae, hore na lihlooho life li tšohloa khafetsa, le hore na ho na le liphapang tsa mekhoa ho barupeluoa.
3. Ho lekanya lintlha tsa boleng: ho thusa neng?
Tlhahlobong ea boleng, ho lekanya ho ka ba molemo ha:
1. Eketsa pepeneneng ea tlhahlobo
Babali ba ka bona hore liphuputso ha lia thehoa liqotsong tse 'maloa feela, empa li tsoa mokhoeng o tsitsitseng hantle.
2. Bapisa lihlopha ka mokhoa oa ho hlahloba
Mohlala, ho bapisa dihlooho tse hlahileng dipuisanong pakeng tsa ba qalang le matichere a nang le boiphihlelo. Sena ha se bakeng sa kakaretso ya dipalopalo, empa ho ena le hoo ke ho hlahisa dipotso le ditlhaloso tse nang le dintlha tse ngata.
3. E tšehetsa mekhoa e tsoakiloeng
Meralong e tsoakiloeng, lintlha tsa boleng li ka sebetsoa ka lihlopha tse tla hlahlojoa ka bokhutšoanyane ka lipalo, kapa ka lehlakoreng le leng liphetho tsa bongata li ka tebisoa ka lipuisano.
Leha ho le jwalo, ho lekanya ha hoa lokela ho nkela botebo sebaka. Dihlooho tse sa fumaneheng hangata di ka ba bohlokwa haholo—mohlala, diphihlelo tsa kgethollo tse utlwisisetswang ke batho ba mmalwa feela, empa di na le tshusumetso e kgolo.
4. Mekhoa ea lipalo-palo e ka sebelisoang
Leha dipatlisiso tsa boleng di sa shebane le ho nahana ka dipalopalo, mekgwa e meng e bonolo e ka sebediswa ka hloko:
– Makgetlo le peresente: bala ho hlaha ha dikhoutu kapa dihlooho.
– Ho bala ka tatellano e bonolo: mohlala, sehlooho se reng "khatello ea mosebetsi" se hlahile haholo ho barupeluoa ba neng ba sebetsa lihora tse fetang 10 ka letsatsi.
– Karolelano kapa bohareng: bakeng sa lintlha tsa demografi kapa litšobotsi tsa bankakarolo tse nang le lipalo, joalo ka bolelele ba phihlelo.
– Pono: lichate tsa mehala, litafole tsa kakaretso, kapa limmapa tsa sehlooho tse hlahisang kakaretso ea lipaterone.
Haeba bafuputsi ba sebelisa software e kang NVivo, ATLAS.ti, MAXQDA, kapa esita le li-spreadsheet, palo ea maqhubu a khoutu le likarolo tsa matrix ea papiso ea lihlopha li thusa haholo. Leha ho le joalo, lipalo tsena li lokela ho baloa e le "lipontšo tsa lipaterone datang e sekasekiloeng," eseng bopaki ba lipalo-palo bakeng sa baahi.
5. Lipalopalo le tlhahlobo ea litaba
E 'ngoe ea libaka tse "amohelang lipalo-palo" haholo tsa mekhoa ea boleng ke tlhahlobo ea litaba, haholo-holo ea boleng le bongata. Bafuputsi ba ka ngola litokomane (mohlala, lipale tsa litaba, lingoliloeng tsa mecha ea litaba ea sechaba, maano a mekhatlo) ebe ba bala makhetlo a hlahang ka har'a lihlopha tse itseng.
Mohlala: thuto ea litaba tsa bophelo bo botle ba kelello mecheng ea litaba ea inthanete. Bafuputsi ba ka 'na ba khetholla lihlopha tse kang "sekhobo," "tšehetso ea litsebi," "lipale tsa pholiso," kapa "sensationalism." Kamora ho ngola khoutu, bafuputsi ba ka hlahisa karolo ea lihlopha ka nako e mahareng kapa ea nako. Kamora moo, bafuputsi ba ntse ba hlokoa ho fana ka 'malo o tebileng oa puo, moralo le moelelo oa motheo oa sechaba le lipolotiki.
6. Ho boloka boleng ba lipatlisiso: ho tšepahala le ho nepahala ha mofuta oa boleng
Phuputsong ea boleng, boleng bo atisa ho tšohloa ka likhopolo tse kang botšepehi, phetiso, botšepehi le netefatso. Lipalo-palo li ka thusa ka lintlha tse ling, haholo-holo ts'ebetso ea ho ngola khoutu:
– Tumellano ea ho kopanya likhoutu
Haeba bafuputsi ba fetang a le mong ba ngola lintlha, lipalo tsa tumellano (mohlala, tumellano ea peresente kapa coefficient e itseng) li ka bontša ho tsitsa. Sena se molemo, haholo-holo tlhahlobong ea litaba kapa lipatlisisong tsa sehlopha.
Leha ho le jwalo, bafuputsi ba lokela ho ba hlokolosi: tumellano e phahameng ha e bolele tlhaloso e "nepahetseng" ka bohona. E mpa e bontsha ho tsitsa ha tshebediso ya ditlhaloso tsa khoutu. Ka hona, dipuisano tsa ba ngolang khoutu, ditsela tsa tlhahlobo, le ho nahana ka tsela e iketsahallang di ntse di le bohlokwa.
7. Meeli le likotsi tsa ho sebelisa lipalo-palo
Ho na le likotsi tse 'maloa haeba lipalo-palo li sebelisoa ntle le ho nahana ka mokhoa oa ho sebelisa:
1. Phokotso
Lintlha tsa boleng li ruile moelelong; ho tsepamisa maikutlo haholo lipalong ho ka lahleheloa ke lintlha tse hlakileng, likhanyetsano le matla a tsona.
2. Khopolo-taba ea kakaretso
Ho ba le kgafetsa ho hoholo sampoleng e nyane ha ho bolele hore ho sebetsa ho baahi ba bangata. Diphuputso tsa boleng ka kakaretso ha di a etsetswa ho akaretsa dipalopalo.
3. Ho hlokomoloha dihlooho tse nyane empa di na le moelelo
Dihlooho tse sa hlahellang ka seoelo di ka bontsha diphihlelo tsa dihlopha tse kotsing, dintwa tse patilweng, kapa diketsahalo tse thata ho di senola.
4. Tlhaloso e fosahetseng ea 'mali
Babali ba ka lekeha ho toloka dipalo e le tekanyo ya bonnete. Ka hona, bafuputsi ba hloka ho hlalosa hore dipalo di akaretsa feela dipaterone tse hlahlobilweng.
8. Mokhoa o motle: ho kopanya lipalo le pale
E le hore lipalo-palo li tsamaisane le lipatlisiso tsa boleng, mekhoa e metle e latelang e ka sebelisoa:
– Hlalosa morero oa ho sebelisa linomoro: ebang ke bakeng sa ho etsa 'mapa oa sehlooho, ho bapisa ka ho hlahloba, kapa ho pepeneneng.
– Kenyelletsa mokhoa oa ho ngola khoutu: litlhaloso tsa khoutu, mehlala ea mantsoe a qotsitsoeng, le mehato ea tlhahlobo.
– Sebelisa linomoro ka ho lekana: litafole tse khutšoanyane li lokile, empa pale e hlalosang e ntse e le eona ea bohlokoa.
– Etsa bonnete ba hore moelelo o lula o le teng: linomoro li lateloa ke litlhaloso tsa “hobaneng” le “joang”.
– Kenya mantsoe a emelang: eseng feela a “thahasellisang”, empa a bontšang mekhoa le mefuta e fapaneng.
Qetello
Lipalopalo lipatlisisong tsa boleng ha se sera, empa ke sesebelisoa se tšehetsang se ka ntlafatsang tlhahlobo ha e sebelisoa ka nepo. Ka lipalo-palo tse hlalosang, ho lekanya ho bonolo, le pono, bafuputsi ba ka akaretsa lintlha ka ho hlaka le ho eketsa pepeneneng ea liphuputso. Leha ho le joalo, lipatlisiso tsa boleng li lula li thehiloe moelelong, moelelong le tlhalosong e tebileng. Ka hona, lipalo li lokela ho nkoa e le tlatsetso—ho thusa ho hlakisa mekhoa ntle le ho fokotsa mantsoe a barupeluoa le ho rarahana ha liketsahalo tsa sechaba tse ithutoang.
Ha di sebediswa ka bohlale, dipalopalo e ka ba borokho: ho hokahanya matla a pale a dipatlisiso tsa boleng le mokgwa o hlophisehileng, o utlwisisehang, le o ikarabellang haholoanyane wa ho hlahisa diphetho.
