Karolo ea Mokhatlo oa Lefatše oa Boemo ba Leholimo ho Tekanyetsong ea Lintlha
Nakong ena ea phetoho e potlakileng ea tlelaemete, likoluoa tsa hydrometeorological, le tlhoko ea tlhahisoleseling ea boemo ba leholimo ea nako ea sebele, boleng ba data ke motheo oa bohlokoa bakeng sa ho etsa liqeto. Lintlha tsa boemo ba leholimo le tsa metsi ha li hlokehe feela ke mekhatlo ea boemo ba leholimo ea naha empa hape le ke mafapha a lifofane, likepe, temo, matla, bophelo bo botle le a ho fokotsa likoluoa. Leha ho le joalo, lintlha tse ngata ha li bohlokoa ka bohona haeba li sa tšoane, li sa bapisoe, kapa li sa fapanyetsanoe lipakeng tsa linaha. Mona ke moo Mokhatlo oa Lefatše oa Boemo ba Leholimo (WMO) o bapalang karolo ea bohlokoa: ho netefatsa hore lintlha tsa boemo ba leholimo, boemo ba leholimo le metsi lefatšeng ka bophara li latela litekanyetso tse tšoanang e le hore li ka sebelisoa ka katleho, ka mokhoa o sireletsehileng le ka mokhoa o tšepahalang.
Kakaretso ea WMO le thomo ea eona
Mokhatlo oa Lefatše oa Boemo ba Leholimo ke mokhatlo o ikhethileng oa Machaba a Kopaneng (UN) o shebaneng le boemo ba leholimo (boemo ba leholimo le boemo ba leholimo), tsamaiso ea metsi (potoloho ea metsi, linoka, likhohola), le lits'ebeletso tse amanang le tikoloho. WMO e sebetsa e le foramo ea tšebelisano-'moho har'a linaha tseo e leng litho ho nts'etsapele litataiso tse tsitsitseng, mekhoa le mekhoa. E 'ngoe ea litaelo tsa eona tsa bohlokoa ka ho fetisisa ke ho lekanyetsa lintlha: ho theha "puo e tloaelehileng" e le hore litebello tse tsoang linaheng tse fapaneng le lisebelisoa li ka kopanngoa, tsa hlahlojoa, le ho sebelisoa bakeng sa lits'ebeletso tse betere tsa sechaba.
Ho leka-lekanya maemo ha se taba ea botekgeniki feela, empa ke mokhoa oa ho haha ts'epo. Ha naha e 'ngoe e fana ka lintlha mabapi le khatello ea moea, pula, kapa mocheso oa holim'a leoatle, linaha tse ling li tlameha ho kholiseha hore lintlha li lekanngoa ka mokhoa o tšepahalang, li ngotsoe ka mokhoa o ts'oanang, 'me li ka hlalosoa ntle le ho hlaka.
Ke hobane'ng ha ho le bohlokoa ho etsa hore lintlha tsa boemo ba leholimo li be maemong a tloaelehileng?
Lintlha tsa boemo ba leholimo le boemo ba leholimo li fetela ka mose ho meeli. Sistimi ea sepakapaka ha e ele hloko meeli ea tsamaiso. Ho nepahala ha likhakanyo naheng e 'ngoe hangata ho itšetlehile ka lintlha tse tsoang linaheng tse ling, haholo-holo libakeng tse nang le moea o fokang. Ntle le litekanyetso, mathata a kang:
1. Ho se tsitse ha diyuniti le ditlhaloso: mohlala, dipharologanyo tsa mokgwa wa ho bala pula ya letsatsi le letsatsi kapa lebelo le tloaelehileng la moya.
2. Phapang boleng ba disebediswa le mekgwa ya ho lekanya: disensara tse sa lekanngwang di ka hlahisa leeme le hlophisehileng.
3. Phapang ka sebopeho le metadata: data e se nang tlhahisoleseding mabapi le sebaka, nako ea ho shebella, bophahamo ba seteishene, kapa mofuta oa sesebelisoa e ba thata ho e sebelisa.
4. Litšitiso tsa phapanyetsano ea data: liforomo tse sa lumellaneng li etsa hore ho kopanngoa ha litsamaiso tsa lefats'e ho be thata.
Ka lebaka leo, ho nepahala ha mehlala ea boemo ba leholimo ba lipalo (NWPs), tlhahlobo ea boemo ba leholimo ba nako e telele, le litsamaiso tsa temoso ea pele ho nako li ka fokotseha. Ho leka-lekana ha WMO ho thusa ho koala likheo tsena.
Litekanyetso tsa tlhokomelo: ho tloha lisebelisoa ho ea mekhoeng ea ho lekanya
Karolo ea WMO ho tekatekanong ea data e qala mohatong oa pele: ho shebella. WMO e phatlalatsa litataiso le mekhoa e metle mabapi le ho beoa ha seteishene, bophahamo ba ho kenya sensor, linako tsa ho lekanya, le mekhoa ea taolo ea boleng. Mohlala, litekanyetso li bua ka mokhoa oa ho lekanya mocheso oa moea (tšireletso ea mahlaseli, moea o kenang), mokhoa oa ho beha li-anemometer ho fokotsa litšitiso, le mekhoa ea ho lekanya pula tlas'a maemo a fapaneng (ho kenyeletsoa le lehloa kapa pula e tsamaeang le meea e matla).
WMO e boetse e khothalletsa ho bapisoa. Sena se bolela hore lintlha tse tsoang libakeng tse peli tse fapaneng ha li "lekanngoe feela," empa li lekanngoa ho sebelisoa melao-motheo e tšoanang, e leng se lumellang hore li bapisoe bakeng sa tlhahlobo ea mekhoa. Sena se bohlokoa haholo lithutong tsa phetoho ea tlelaemete, moo liphapang tse nyane mekhoeng ea ho shebella li ka hlahisang leeme la nako e telele.
Ho leka-lekanya phapanyetsano ea data ka marang-rang a lefats'e
WMO e thusa phapanyetsano ea data ka moralo oa lefats'e o nolofalletsang phallo ea data ea boemo ba leholimo e haufi le nako ea sebele. Khopolo ea bohlokoa ke ho aha sistimi e netefatsang hore data e ka tloha liteisheneng tsa lehae ho ea litsing tsa naha, ebe e ea litsing tsa libaka le tsa lefats'e, ho sebelisoa mekhoa le liprothokholo tse tšoanang.
Ha e le hantle, WMO e hlahisa litataiso tsa hore na data e ngoloa joang, e khetholloa joang, 'me e fetisetsoa joang (likhokahano tsa mohala). Litekanyetso tsena li netefatsa hore melaetsa ea data e tsoang li-buoy tsa leoatle, li-radar tsa boemo ba leholimo, kapa liteishene tsa holim'a metsi e ka baloa ke litsamaiso tse ling ntle le tlhoko ea phetoho ea letsoho, e leng se ka hlahisang liphoso.
Ho feta moo, WMO e totobatsa ho sebelisana 'moho: data e tlameha ho sebelisoa ke mefuta e mengata ea lits'ebetso, ho tloha lits'ebeletsong tsa lifofane ho ea litemosong tsa likhohola. Ka litekanyetso tse tšoanang, data e ka fepeloa ka kotloloho ketane ea ts'ebetso le ho tšehetsa ho etsa liqeto ka potlako.
Metadata: "data e mabapi le data" e fumanang moelelo
E 'ngoe ea menehelo ea bohlokoa ea WMO ho etsiseng maemo ke ho khothaletsa ho ba le botlalo ba metadata. Saenseng ea data ea sejoale-joale, data e se nang metadata hangata ha e na thuso. Bakeng sa data ea boemo ba leholimo, metadata e kenyelletsa:
– libaka tsa jeokrafi, bophahamo ba seteishene, tikoloho e potolohileng (mohlala, litoropong/mahaeng),
– nako ea ho shebella le sebaka sa nako,
– mofuta oa sesebelisoa le mohlala, nalane ea tlhahlobo,
– phetoho ea sebaka sa seteishene kapa phetoho ea lisebelisoa,
– mekhoa ea ho sebetsana le taba (mohlala, ho lokisa leeme, ho sefa boleng).
WMO e hatisa hore metadata e tlameha ho latela sebopeho se tsitsitseng hore e ka latelwa ka mashome a lilemo. Sena se bohlokoa bakeng sa tlhahlobo-bocha ea tlelaemete le ho lemoha mekhoa ea nako e telele, kaha liphetoho tse nyane tsa lisebelisoa kapa sebaka li ka ama tlhaloso ea data.
Tsamaiso ea Boleng: ho netefatsa hore data e nepahetse ebile ea tšepahala
Ho leka-lekanya maemo ha se feela taba ea sebopeho; boleng ba data bo tlameha ho bolokoa. WMO e khothaletsa mokhoa oa Sistimi ea Tsamaiso ea Boleng (QMS) bakeng sa lits'ebeletso tsa boemo ba leholimo le tsa metsi. QMS e kenyelletsa mekhoa ea taolo ea boleng, li-audit, litokomane tsa ts'ebetso le koetliso ea basebetsi.
Mohlala, keketseho e tshohanyetso, e feteletseng ya data ya mocheso e lokela ho tshwauwa le ho netefatswa, ho ena le ho sebediswa ka ho toba mehlaleng. WMO e kgothaletsa mekgwa ya taolo ya boleng ka boiketsetso (diteko tsa meedi, ho tsitsana pakeng tsa diphetoho) le ka letsoho (netefatso ya mohlahlobi). Sephetho sa ho qetela ke data e tshepahalang haholoanyane bakeng sa ho bolela esale pele boemo ba lehodimo, ditemoso tsa pele le tlhahlobo ya boemo ba lehodimo.
Maemo a mefuta e fapaneng ea data: bokaholimo, ka holimo, radar, sathelaete, le hydrological
Lintlha tsa boemo ba leholimo ha li tsoe feela liteisheneng tsa bokaholimo. WMO e boetse e ameha ho hlophiseng lintlha tse tloaelehileng ho tsoa ho:
– Li-radiosondes le litebello tsa sepakapaka se ka holimo, tse bohlokoa bakeng sa ho etsa 'mapa oa mocheso, mongobo le liprofayili tsa moea.
– Radar ea boemo ba leholimo, ho kenyeletsoa le likarolo tsa ho lekanya le tlhaloso ea ho bonahatsa khanya bakeng sa khakanyo ea pula.
– Disathelaete, tse fanang ka kgaso ya lefatshe lohle mme di hloka maemo a kopanyo le ditebello tsa kahare ho sebaka seo.
– Tsamaiso ea metsi e sebetsang, joalo ka boemo ba metsi, phallo ea metsi nokeng, le matšoao a komello.
Ka moralo o felletseng oa maemo, data e tsoang lipolaneteng tse ngata e ka kopanngoa (ho kopanya data) bakeng sa kutloisiso e felletseng haholoanyane. Sena se ntlafatsa bokhoni ba ho lemoha lifefo, ho beha leihlo komello le ho bolela esale pele likhohola.
Tšusumetso e tobileng: ho tloha ho likhakanyo tsa pele ho ea ho leano la sechaba
Ho leka-lekana ha WMO ho bile le tšusumetso ea 'nete haholo. Ea pele, likhakanyo tsa boemo ba leholimo li se li nepahetse haholoanyane hobane mehlala ea lefats'e e fumana tlhaiso-leseling e tsitsitseng. Ea bobeli, litemoso tsa pele bakeng sa likoluoa -tse kang maholiotsoana a tropike, likhohola tse matla, maqhubu a mocheso le mello ea naha-li se li le nakong haholoanyane ebile li ka lekanngoa. Ea boraro, tlhahlobo ea boemo ba leholimo bakeng sa maano a ho ikamahanya le maemo le ho fokotsa maemo e se e le matla haholo hobane lintlha tsa nalane li ka bapisoa ho pholletsa le linaha le mashome a lilemo.
Lefapheng la moruo, ho lekanyetsa data ho tshehetsa bokgoni ba thepa, polokeho ya dipalangwang, le moralo wa matla a ntjhafatswang, o itshetlehileng haholo hodima data ya mahlasedi a moya le a letsatsi. Maemong a bophelo bo botle, data ya boemo ba lehodimo e lekanyetsang e thusa ho etsa mohlala wa kotsi ya mafu a amanang le boemo ba lehodimo le tshusumetso ya maqhubu a mocheso.
Liphephetso le litaelo tsa nakong e tlang
Leha WMO e hahile motheo bakeng sa maemo a lefats'e, liphephetso li ntse li le teng. Ea pele, likheo tsa bokhoni lipakeng tsa linaha li bolela hore ho kengoa tšebetsong ha maemo ha se kamehla ho leng tekano. Linaha tse ling li tobana le lithibelo meralong ea motheo ea tlhokomelo, lichelete tsa tlhokomelo ea li-sensor, kapa mehloli ea batho e koetlisitsoeng. Ea bobeli, ho phatloha ha data ho tsoa ho Internet of Things (IoT), li-sensor tse theko e tlase, le ho bokella data ea baahi ka bongata ho hlahisa potso: re ka netefatsa boleng ba tsona le ho lumellana ha tsona le maemo a WMO joang? Ea boraro, tlhoko ea data ea nako ea sebele le ea qeto e phahameng bakeng sa metse e meholo e hloka litsamaiso tsa phapanyetsano ea data tse potlakileng le tse sireletsehileng haholoanyane.
WMO e ntse e tsoela pele ho khothaletsa ntlafatso ea maemo a data ho tsamaisana le nts'etsopele ea theknoloji, ho kenyeletsoa le ts'ebelisano-'moho ea data e bulehileng, litsamaiso tsa dijithale tse tenyetsehang haholoanyane, le kopanyo ea mehloli e mengata. Sepheo se ntse se tšoana: ho netefatsa botšepehi ba data ea boemo ba leholimo le ea metsi le bokhoni ba ho e sebelisa ho pholletsa le meeli.
Qetello
Karolo ea Mokhatlo oa Lefatše oa Boemo ba Leholimo ho etsiseng lintlha ke motheo oa tšebelisano-'moho ea lefats'e ka bophara maemong a leholimo, a leholimo le a metsi. Ho tloha maemong a tekanyo le metadata ho ea ho phapanyetsano ea data le tsamaiso ea boleng, WMO e netefatsa hore tlhahisoleseling e hlahisoang ke linaha tse fapaneng e ka kopanngoa le ho sebelisoa ka mokhoa o ts'oanang. Qetellong, ho etsise lintlha ha ho ntlafatse feela ho nepahala ha saense le theknoloji ea ho bolela esale pele empa hape ho pholosa maphelo, ho sireletsa thepa, le ho thusa lefats'e ho ikamahanya le liphephetso tse rarahaneng tsa boemo ba leholimo.
Haeba o lakatsa, nka fetola sengoloa sena hore se lumellane le mokhoa o felletseng oa thuto ka litšupiso, kapa ka tsepamisa puisano ntlheng e le 'ngoe (mohlala, maemo a metadata, sistimi ea phapanyetsano ea data ea WMO, kapa QMS bakeng sa litsi tsa naha tsa boemo ba leholimo).
