Papiso pakeng tsa Karolelano le Palo
Lipalong le bophelong ba letsatsi le letsatsi, hangata re bapisa lintho tse peli: theko khahlanong le bongata, sebaka khahlanong le nako, kapa palo ea baithuti ba banna khahlanong le basali. Mehopolo e 'meli e atisang ho sebelisoa ho buisana ka lipapiso tse joalo ke karolelano le tekanyo. Le hoja li ka bonahala li tšoana, 'me hangata li fosahetse ka ntho e le' ngoe, ha e le hantle li na le mesebetsi le lits'ebeliso tse fapaneng. Sengoloa sena se bua ka ho hlaka ka papiso pakeng tsa karolelano le tekanyo, ka mehlala bakeng sa kutloisiso e bonolo.
Karolelano ea Kutloisiso
Karolelano ke papiso pakeng tsa bongata bo le bong bo tšoanang kapa bo tšoanang. E bontša hore na boleng bo le bong bo bapisoa le bo bong ka makhetlo a makae. Likarolelano li ka ngoloa ka mefuta e 'maloa, mohlala:
– a : b (bala “a bapisa b”)
– a/b
– ka sebopeho sa mantsoe, mohlala “a ha e bapiswa le b”
Mohlala, haeba ka tlelaseng ho na le baithuti ba banna ba 12 le baithuti ba basali ba 18, joale karolelano ea banna ho basali ke:
– 12: 18
Karolelano ena e ka nolofalloa ka ho arola ka bobeli ka 6:
– 2: 3
Sena se bolela hore ho baithuti ba babeli ba banna, ho na le baithuti ba bararo ba basali.
Litšobotsi tsa Litekanyetso
1. Bapisa bongata bo peli (kapa ho feta, empa ka kakaretso tse peli).
2. E ka nolofatswa jwalo ka karoloana.
3. Hase kamehla e bontšang "tekano"; karolelano e bontša papiso feela.
Ho utloisisa Tekanyo
Tekanyo ke tekano ea likarohano tse peli. Haeba karolelano ea A ho ea ho B e tšoana le karolelano ea C ho ea ho D, joale kamano e bitsoa tekanyo. Hangata ho ngoloa:
– a : b = c : d
kapa
– a/b = c/d
Contoh:
Haeba 2/3 = 4/6, joale ena ke karolo hobane dikarolelano tse pedi di a lekana.
Bophelong ba sebele, ditekanyo hangata di sebediswa ho rarolla mathata a amanang le sekala, diresepe, lebelo, ditheko tsa yuniti, jj.
Litšobotsi tsa Tekanyo
1. Kamehla ho bapiswa dikarolelano tse pedi.
2. E bonts'a tekano (boleng ba papiso boa tšoana).
3. Hangata e sebelisoa ho fumana boleng bo sa tsejoeng (li-variable).
Phapang ea Bohlokoa Pakeng tsa Karolelano le Palo
Leha li amana, karolelano le tekanyo li na le phapang ea motheo tlhalosong le mosebetsing. Papiso ea bohlokoa ke ena:
1. Tlhaloso ea Khopolo
– Karolelano: papiso ea bongata bo peli.
– Tekanyo: tekano ea likarolelano tse peli.
Karolelano e tšoana le "ho bapisa", ha tekanyo e tšoana le "ho bapisa likarolelano tse peli".
2. Sebopeho sa Polelo
– Karolelano e ngolwa feela e le : b .
– Karolo e ngotswe e le : b = c : d kapa a/b = c/d .
3. Tujuan Penggunaan
– Likarolelano li sebelisoa ho hlalosa maemo kapa sebopeho.
– Litekanyo li sebelisoa ho rarolla mathata a hlokang tekano e bapisoang.
4. Hore na ho na le tekano kapa tjhe
– Karolelano ha e hloke tekano le dikarolelano tse ding.
– Karolelano e lula e bontša tekano ea likarolelano tse peli.
Mehlala ea Litekanyetso Bophelong ba Letsatsi le Letsatsi
Mohlala oa 1: Motsoako oa Motsoako
Seno se etsoa ka sirapo le metsi ka karolelano ea 1:5. Sena se bolela:
– karolo e le 'ngoe ea sirapo e kopantsoeng le likarolo tse 5 tsa metsi.
Ke karolelano hobane e bontša feela papiso ea metsoako.
Mohlala oa 2: Papiso ea Sebaka le Nako
Motho o tsamaea lik'hilomithara tse 120 ka lihora tse 2. Karolelano ea sebaka le nako ke:
– 120 : 2 = 60 : 1
Hangata e amahanngoa le lebelo, empa ntlha ea pele ke karolelano.
Mehlala ea Likarolo Bophelong ba Letsatsi le Letsatsi
Mohlala oa 1: Sekala sa 'Mapa
Sekala sa 'mapa 1:100.000 se bolela 1 cm 'mapeng = 100.000 cm bophelong ba sebele.
Haeba sebaka se 'mapeng e le 3 cm, sebaka sa sebele ke sefe?
Re etsa karolo:
– 1/100.000 = 3/x
Kahoo:
– x = 3 × 100.000 = 300.000 cm = 3 km
Ena ke tekanyo hobane e kenyelletsa tekano ea likarolelano tse peli 'me e sebelisoa ho fumana boleng ba x.
Mohlala oa 2: Risepe ea ho Pheha
Risepe ea batho ba 4 e hloka ligrama tse 200 tsa phofo. Ho hlokahala ligrama tse kae bakeng sa batho ba 10?
Re etsa karolo:
– 200/4 = x/10
x = (200 × 10) / 4 = 500 dikgerama
Ena ke mohlala o tloaelehileng oa tekanyo papisong e fapaneng kapa e lekanang.
Kamano pakeng tsa Karolelano le Palo
Karolelano le tekanyo ha lia lekana. Tekanyo e hlile e hahiloe holim'a mohopolo oa karolelano. Ntle le ho utloisisa karolelano, ho tla ba thata ho utloisisa tekanyo. Leha ho le joalo, ho ba le karolelano feela ha hoa lekana ho theha tekanyo; re hloka karolelano e 'ngoe, e lekanang.
Karolelano ke "motsoako oa motheo", tekanyo ke "kamano ea tekano" lipakeng tsa lipapiso tse peli.
Misalnya:
– Karolelano ea 2: 3 ke karolelano.
– Ha re bolela 2: 3 = 4: 6, e ba karolo.
Mokhoa oa ho Hlahloba Hore na Karolo e Nepahetse
Ho hlahloba hore na a/b = c/d ke karolo e nepahetseng, re ka sebelisa katiso e tšelang:
– a × d = b × c
Contoh:
– 2/3 = 4/6
Tlhahlobo:
– 2 × 6 = 12
– 3 × 4 = 12
Kaha lia tšoana, tekanyo e nepahetse.
Haeba liphetho li sa tšoane, ho bolela hore likarolelano tse peli ha li bapisoe 'me ha se tekanyo e nepahetseng.
Liphoso tse Tloaelehileng tsa ho Utloisisa Litekanyetso le Likarolo
1. Nka hore dikarolelano tsohle tse iketsang ke ditekanyetso.
Karolelano e ncha e fetoha karolo ha e bapisoa le dikarolelano tse ling tse lekanang.
2. U se ke ua nolofatsa karolelano pele.
Likarolelano tsa 12: 18 le 2: 3 li hlile lia tšoana, empa haeba li sa nolofatsoe, li ka ferekanya.
3. Ho beha bongata ka phoso.
Ka tekanyo, tatellano e bohlokwa. Haeba tatellano e fosahetse, diphetho tsa palo le tsona di tla fosahala.
Qetello
Karolelano le tekanyo ka bobeli li buisana ka lipapiso, empa li fapana ka sebopeho le ts'ebetso. Karolelano ke papiso pakeng tsa bongata bo peli, ha tekanyo e le polelo ea hore bongata bo peli bo lekana. Litekanyetso li sebelisoa hangata ho hlalosa sebopeho kapa lipapiso tse tobileng, ha tekanyo e sebelisoa ho rarolla mathata a amanang le tekanyo le ho fumana boleng bo sa tsejoeng.
Ho utloisisa phapang pakeng tsa tsena tse peli ho tla thusa maemong a mangata, ho tloha lipalo tsa sekolo le ho bala 'mapa ho isa ho baleng diresepe le ho theha merero ea litšenyehelo le sekala. Ka mehopolo e nepahetseng, re ka sebelisa likarolelano le litekanyo ka nepo le ka katleho.
