Ho Theha Litlaleho tsa Lichelete tsa Khoebo e Nyane
Ho laola kgwebo e nyane ha se feela taba ea ho rekisa lihlahisoa kapa lits'ebeletso; hape ke taba ea ho netefatsa tsamaiso ea lichelete. Beng ba bangata ba MSME ba fumana litlaleho tsa lichelete li le thata, empa ka mehato e bonolo le e tsitsitseng, u ka etsa litlaleho tsa lichelete tse u thusang ho etsa liqeto tsa khoebo tse nang le tsebo e batsi. Litlaleho tsa lichelete ha se feela "litlaleho tsa lekhetho," empa ke 'mapa oa tsela ea bophelo bo botle ba khoebo ea hau: hore na khoebo ea hau e hlile e etsa phaello, chelete ea hau e kena hokae, e tsoa hokae, le hore na bokhoni ba khoebo ea hau ba ho lefa litlamo tsa eona bo phetse hantle hakae.
Ke hobane'ng ha litlaleho tsa lichelete li le bohlokoa bakeng sa likhoebo tse nyane?
Litlaleho tsa lichelete li u thusa ho utloisisa ts'ebetso ea 'nete ea khoebo ea hau, eseng likhakanyo feela. Ka linako tse ling thekiso e bonahala e le matla, empa chelete e akhaonteng ea hau ha e hole hobane litšenyehelo tsa ts'ebetso, sekoloto, kapa thepa e bolokiloeng li tlama chelete. Ka tlaleho e nepahetseng, u ka:
1. Tseba phaello/tahlehelo ea 'nete bakeng sa nako ka 'ngoe.
2. Laola phallo ea chelete e le hore khoebo e se ke ea felloa ke chelete.
3. Arola chelete ea motho ka mong le chelete ea khoebo, e le hore tsamaiso e be ea litsebi haholoanyane.
4. E nolofalletsa ho etsa kopo ea likalimo kapa matsete, hobane libanka le batseteli ba hloka lintlha.
5. Eba motheo oa liqeto: eketsa litheko, fokotsa litšenyehelo, eketsa setoko, kapa makala a bulehileng.
Mefuta ea litlaleho tsa lichelete tse hlokang ho etsoa
Bakeng sa likhoebo tse nyane, ha ho hlokahale hore o ngole litlaleho tse rarahaneng hang-hang. Tsepamisa maikutlo litlalehong tsena tse tharo tse kholo:
1. Setatemente sa Lekeno
E bonts'a lekeno, litšenyehelo, le phaello (kapa tahlehelo) ka nako e itseng (mohlala, khoeli le khoeli).
2. Setatemente sa Phallo ea Chelete
E bontša phallo ea chelete e kenang le e tsoang. Sena se bohlokoa hobane khoebo e ka ba le phaello pampiring empa e haelloa ke chelete.
3. Leqephe la Tekanyo
E bonts'a boemo ba thepa (thepa), mekitlane (mokoloto), le motse-moholo ka letsatsi le itseng.
Haeba kgwebo ya hao e ntse e le nyane haholo, o ka qala ka phaello le tahlehelo le phallo ya tjhelete. Balance sheet e ka latela ka mora hore direkoto di hlophisehe haholoanyane.
Mohato oa 1: Arola lichelete tsa khoebo le tsa botho
Mohato oa motheo ka ho fetisisa, empa hangata o hlokomolohuoa, ke ho arola chelete ea khoebo le ea botho. Theha ak'haonte e inehetseng ea khoebo, kapa bonyane "sepache sa chelete sa khoebo" se arohaneng. Karohano ena e lumella tlaleho e hlakileng: hore na ke litšenyehelo life tse leng litšenyehelo tsa khoebo le hore na ke litšenyehelo life tsa lelapa.
Haeba o ntsha tjhelete bakeng sa ditlhoko tsa hao tsa botho, e tlalehe e le ya botho (ho ntsha tjhelete ho monga yona), e seng e le ditshenyehelo tsa kgwebo. Sena se boloka setatemente sa hao sa lekeno se nepahetse.
Mohato oa 2: Theha sistimi e bonolo ea ho boloka lirekoto
O ka sebedisa buka ya ho ngolla, spreadsheet (Excel/Google Sheets), kapa sesebelisoa sa ho bala diakhaonte. Senotlolo ke ho tsitsa. Lintlha tse fokolang tseo o hlokang ho di rekota letsatsi le letsatsi ke:
– Letsatsi la thekiso
– Lintlha tsa transaction
– Chelete e kenang (thekiso, liakhaonto tse lokelang ho lefshoa, jj.)
– Ho ntša chelete (ho reka thepa, litšenyehelo tsa ho romela thepa, rente, meputso, jj.)
– Mokhoa oa ho lefa (chelete/phetisetso/sepache sa elektroniki)
– Bopaki ba transaction (lengolo/invoice)
Itlwaetse ho boloka bopaki ba ditransekshene ka hara foldara kapa ka sebopeho sa dijithale e le hore ho be bonolo ho di fumana ha ho hlaha diphapang.
Mohato oa 3: Ngola chelete hantle
Lekeno ke chelete eohle e amohetsoeng ka thekiso ea lihlahisoa kapa litšebeletso. Ngola lekeno ka botlalo ka mohloli, mohlala:
– Thekiso ea chelete lebenkeleng
– Thekiso ea 'maraka oa inthanete
– Liodara tse ngata
– Litšebeletso tse ling (mohlala, litšenyehelo tsa ho romella bareki)
Haeba o rekisa ka mokitlane (bareki ba lefa hamorao), e ngole e le akhaonto e ka amoheloang. Sena se bohlokoa e le hore o se ke oa nka chelete eo o sa e sebeletsang e le chelete e fumanehang.
Mohato oa 4: Litšenyehelo tsa khoebo ea sehlopha
Hangata litšenyehelo ke "lesoba" le etsang hore khoebo e ikutloe eka ha e sa tsoela pele. Ho hlakisa, arola litšenyehelo ka lihlopha tse 'maloa:
1. Litšenyehelo tsa Thepa e Rekisitsoeng (COGS)
Litšenyehelo tse tobileng tsa ho hlahisa sehlahisoa, mohlala, thepa e tala, sephutheloana, litšenyehelo tsa tlhahiso.
2. Litšenyehelo tsa Ts'ebetso
Litšenyehelo tsa ho tsamaisa khoebo: rente, motlakase, inthanete, meputso ea basebetsi, lipalangoang, lisebelisoa tsa ho ngola, papatso.
3. Litšenyehelo tse ling
Litšenyehelo tse seng tsa kamehla, mohlala, tokiso ea lisebelisoa, likotlo, litefiso tsa tsamaiso ea banka.
Ka sehlopha sena, o ka hlahloba: hore na litšenyehelo tsa papatso li holimo haholo, hore na rente e boima, kapa hore na theko ea thekiso e koahetse COGS.
Mohato oa 5: Lokisa setatemente sa chelete e kenang
Setatemente se bonolo sa phaello le tahlehelo se ka lokisoa khoeli le khoeli. Sebopeho sa motheo ke:
Pendapatan
(-) HPP
= Phaello e Akaretsang
(-) Litšenyehelo tsa ts'ebetso
= Phaello e Nepahetseng
Mohlala o mokgutshwanyane:
Chelete e kenang ka Pherekhong: Rp20.000.000
Litšenyehelo tsa Thepa e Rekisitsoeng: Rp12.000.000
Phaello e felletseng: Rp8.000.000
Litšenyehelo tsa ts'ebetso (rente, motlakase, meputso, papatso): Rp. 5.500.000
Phaello ea letlooa: Rp2.500.000
Ho tsoa tlalehong ena, o ka lekola bokgoni. Haeba phaello e setseng e le tlase, o ka hlwaya lisosa: COGS e phahame haholo, ditheko ha di a lokela, kapa ditjeo tsa tshebetso di phahame.
Mohato oa 6: Theha setatemente sa phallo ea chelete
Phallo ea chelete e shebana le chelete e kenang le e tsoang. E e arola ka likarolo tse latelang:
– Chelete e kenang: thekiso ea chelete, ho lefa chelete e kenang, chelete e eketsehileng
– Chelete e tsoang: ho lefa thepa e tala, ho lefa rente, meputso, ho lefa ka mekhahlelo, ho reka lisebelisoa
Hlokomela hore chelete e kenang ka ho feletseng ha se kamehla e lekanang le chelete. Mohlala, haeba u tlaleha thekiso ea mokitlane ea Rp5.000.000, seo se eketsa chelete e kenang, empa chelete ha ea eketseha. Ka hona, phallo ea chelete e thusa ho netefatsa hore khoebo e na le chelete ea ho koahela mesebetsi ea letsatsi le letsatsi.
Mohato oa 7: Lokisetsa leqephe le bonolo la tekanyo
Balance sheet e tlaleha boemo ba lichelete ka letsatsi le itseng. Foromo ke:
Matlotlo = Melato + Tekatekano
Matlotlo a kenyeletsa tjhelete, tjhelete e setseng bankeng, diakhaonto tse ka amohelwang, thepa e rekwang, le disebediswa.
Melato e kenyeletsa mekitlane ea khoebo, mekitlane ea banka, le litefiso tse lefshoang ka mekhahlelo.
Motse-moholo o tsoa matsete a beng ba matlo le meputso e bolokiloeng.
Contoh:
Thepa: Tjhelete Rp3.000.000, Thepa e Rekiloeng Rp7.000.000, Thepa Rp5.000.000 → Kakaretso Rp15.000.000
Melato: Sekoloto sa mofani Rp. 4.000.000
Motsemoholo: Rp. 11.000.000
Kakaretso e leka-lekaneng: 15.000.000 = 4.000.000 + 11.000.000
Liphoso tse tloaelehileng tseo u lokelang ho li qoba
Liphoso tse ling tse atisang ho hlaha likhoebong tse nyane:
1. Ho se rekotoe ditransekshene tse nyane tse kang ho paka makoloi, ditefiso tsa tsamaiso, kapa dijo. Leha di etsahala hangata, di eketsa tjhelete e ngata.
2. Nka chelete eohle e kenang e le phaello ntle le ho bala COGS le litšenyehelo.
3. Ho se bale setoko e le hore COGS e se nepahale.
4. Ha o diehile ho rekota, qetellong o a lebala mme data e ke ke ya tshepuwa.
5. Ho kopanya chelete ea botho le ea khoebo ho ka senya litlaleho.
Qetello: Qala ka tsela e bonolo 'me u tsitse
Ho theha litlaleho tsa lichelete tsa likhoebo tse nyane ha ho hlokahale hore e be tse phethahetseng ho tloha letsatsing la pele. Qala ka litlaleho tsa letsatsi le letsatsi, ebe u li akaretsa ka litlaleho tsa khoeli le khoeli: phaello le tahlehelo le phallo ea chelete. Hang ha u se u phutholohile ka tsona, theha leqephe la tekanyo ho lekola bophelo bo botle ba khoebo ea hau ka kakaretso. Ka litlaleho tse hlophisitsoeng, u ka etsa liqeto tse potlakileng, ua qoba ho feta tekano ea litšenyehelo, 'me ua lokisetsa khoebo ea hau kholo.
Haeba o batla, nka o thusa ho theha template e bonolo ya tlaleho ya ditjhelete (Excel/Google Sheets) e loketseng mofuta wa kgwebo ya hao (ya dijo tsa ho pheha, lebenkele le lenyenyane, tshebeletso, kapa lebenkele la inthanete).
