Mokhoa oa ho laola bakuli ba nang le mathata a kelello le a kelello

Mokhoa oa ho Laola Bakuli ba nang le Mathata a Kelello le Sechaba

Mathata a kelello le sechaba ke maemo ao ho 'ona motho a bang le mathata mosebetsing oa kelello le oa sechaba. Tšusumetso e ka bonoa monahanong, maikutlong, boitšoarong, likamanong tsa batho, tlhahisong, esita le bokhoning ba ho itlhokomela. Ts'ebetsong ea tlhokomelo ea bophelo—ebang ke litsing tsa bophelo bo botle tsa sechaba, litleliniking, lipetleleng, kapa libakeng tsa sechaba—basebetsi ba tlhokomelo ea bophelo hangata ba kopana le bakuli ba nang le litletlebo tse kang ho tšoenyeha ho feteletseng, maikutlo a tlaase, ho teneha, ho ikhula, likhohlano tsa lelapa, mathata a mosebetsi, kapa bothata ba ho ikamahanya le maemo kamora ketsahalo ea bohlokoa ea bophelo. Ho laola bakuli ba nang le mathata a kelello le kelello ho hloka mokhoa o hlophisitsoeng, o nang le kutloelo-bohloko, o shebaneng le ho hlaphoheloa, le tšebelisano-'moho mesebetsing le malapeng.

1. Utloisisa mohopolo oa mathata a kelello le kelello

Poleloana "psychosocial" e hatisa hore boemo ba mokuli bo susumetsoa ke tšebelisano-'moho ea mabaka a kelello (mohlala, ho sithabela maikutlong, monahano, bokhoni ba ho sebetsana le maemo, botho) le mabaka a sechaba (mohlala, tšehetso ea lelapa, boemo ba moruo, tikoloho ea mosebetsi, sekhobo le setso). Ka hona, kalafo e hloka ho feta meriana kapa keletso e khutšoanyane; e lokela ho kenyelletsa ho ntlafatsa ts'ebetso ea letsatsi le letsatsi le tšehetso ea sechaba. Mehlala ea mathata a atisang ho ba le karolo e matla ea kelello e kenyelletsa mathata a ho tšoenyeha, khatello ea maikutlo, mathata a ho fetola maemo, mathata a tšebeliso ea lithethefatsi, mathata a khatello ea maikutlo a kamora ho sithabela maikutlo, le mathata a boitšoaro a bakoang ke likhohlano tsa sechaba.

2. Theha kamano ea phekolo ho tloha qalong

Mohato oa pele oa bohlokoa ke ho theha kamano ea phekolo. Bakuli ba nang le mathata a kelello le maikutlo hangata ba ikutloa ba sa utloisisoe hantle, ba tšaba kahlolo, kapa ba hlajoa ke lihlong ho bua ka hona. Bafani ba tlhokomelo ea bophelo ba hloka ho bontša boikutlo ba ho se ahlole, bo mofuthu le bo hlomphang mabapi le boinotši. Sebelisa lipotso tse bulehileng tse kang, "Ke eng e u tšoenyang morao tjena?" 'me u fe mokuli sebaka sa ho hlalosa ka lebelo la hae. Ho netefatsa maikutlo a mokuli ("Ho tloaelehile ho ikutloa u khathetse ka mor'a ketsahalo eo") ho thusa ho fokotsa tsitsipano le ho holisa tšepo.

Puisano e atlehang e kenyelletsa ho mamela ka mafolofolo, ho shebana mahlong ka nepo, molumo o khutsitseng oa lentsoe, le ho beha tletlebo hape ho netefatsa kutloisiso. Qoba ho fana ka keletso kapele haholo, haholo-holo ho beha molato. Haeba mokuli a thatafalloa ke ho bua, qala ka lintho tse bonahalang haholoanyane joalo ka mekhoa ea ho robala, takatso ea lijo, kapa mesebetsi ea letsatsi le letsatsi.

BALA  Mekhoa e nepahetseng ea ho fana ka meriana ho booki

3. Tlhahlobo e felletseng: bio-psycho-social

Tsamaiso e ntle e qala ka tlhahlobo e felletseng. Ha e le hantle, tlhahlobo e kenyeletsa:

– Likarolo tsa baeloji: nalane ea bokuli ba 'mele, tšebeliso ea meriana, mathata a boroko, bohloko bo sa foleng, tšebeliso ea joala/lithethefatsi, maemo a lihormone, kapa litla-morao tsa meriana.
– Likarolo tsa kelello: matšoao a ho tšoenyeha/ho tepella maikutlong, maikutlo, lits'ebetso tsa monahano, maemo a khatello ea maikutlo, kotsi, mekhoa ea ho sebetsana le mathata, le nalane ea mathata a kelello a fetileng.
– Mahlakore a kahisano: tšehetso ea lelapa, likamano tsa balekane, mathata a mosebetsi, maemo a moruo, phihlello ea lits'ebeletso, mesebetsi ea kahisano, le ho pepesehela pefo kapa bompoli.

Sebelisa lisebelisoa tsa tlhahlobo haeba li fumaneha, tse kang sekala sa khatello ea maikutlo/matšoenyeho, 'me u etse tlhahlobo e bonolo ea boemo ba kelello: ponahalo, boitšoaro, puo, maikutlo/tšusumetso, litaba tsa menahano, temoho, tataiso le temohisiso.

4. Lekola kotsi: polokeho ke ntho ea bohlokoa

Tlas'a maemo a itseng a kelello le maikutlo, likotsi tsa polokeho li ka eketseha. Etsa tlhahlobo e hlakileng empa e le ea kutloelo-bohloko ea likotsi, haholo-holo haeba matšoao a latelang a le teng: ho hloka tšepo, ho khaotsa ho sebelisa lithethefatsi ka ho feteletseng, tšebeliso e eketsehileng ea lithethefatsi, boitšoaro bo sa reroang, kapa mehopolo ea ho ipolaea. Botsa ka kotloloho ka menahano ea ho ipolaea, merero, phihlello ea lisebelisoa, le lintlha tse sireletsang (lelapa, bolumeli, boikarabello ba bana, tšepo ea bokamoso). Hoa tšoana le ka kotsi ea pefo khahlanong le ba bang, pefo ea lapeng, kapa ho itlhokomoloha.

Haeba kotsi e le holimo, nka mehato ea ho itšireletsa: u se ke ua tlohela mokuli a le mong, kenyelletsa litho tsa lelapa tse tšepahalang, fetisetsa lits'ebeletso tsa mafu a kelello/ER ha ho hlokahala, 'me u thehe moralo o sebetsang oa polokeho.

5. Theha lipheo tsa tlhahlobo ea lefu le ho hlaphoheloa tse sebetsang

Hase maemo ohle a hlokang tlhahlobo ea semmuso hang-hang. Leha ho le joalo, litsebi tsa tlhokomelo ea bophelo bo botle li hloka ho hlahisa tlhahlobo e sebetsang kapa bonyane ho utloisisa bothata ba mantlha: mohlala, ketsahalo e itekanetseng ea khatello ea maikutlo, bothata ba ho tšoenyeha ka kakaretso, karabelo e matla ea khatello ea maikutlo, kapa mathata a ho fetola lintho ka lebaka la likhohlano tsa lelapa. Kamora moo, lumellana ka lipakane le mokuli. Lipakane li lokela ho ba tse tobileng le tsa sebele, tse kang: ho ntlafatsa boroko, ho khutlela mesebetsing, ho fokotsa litlhaselo tsa tšabo, puisano e ntlafetseng ea lelapa, kapa ho khutlela mosebetsing butle-butle.

BALA  Mokhoa oa ho sebetsana le maemo a mathata mosebetsing oa booki

Tsela ea ho hlaphoheloa e hatisa hore bakuli ha ba "felise matšoao feela," empa ho e-na le hoo ba tsosolosa mosebetsi le moelelo bophelong.

6. Mekhoa e seng ea meriana: motheo o ka sehloohong

Mafung a mangata a kelello le maikutlo, mekhoa e seng ea meriana ke ea bohlokoa. Mehato e meng ea bohlokoa:

1. Thuto ea kelello: Hlalosa kamano ea kelello le 'mele le khatello ea maikutlo, etsa hore matšoao a itseng a be boemong bo tloaelehileng, matšoao a temoso, le bohlokoa ba mekhoa e phetseng hantle. Thuto e ntle e fokotsa sekhobo le ho ntlafatsa ho khomarela phekolo.
2. Bokgoni ba ho sebetsana le boemo: ruta mekhoa ea ho hema ka botebo, ho phomola mesifa, ho thusa ho tšoenyeha/ho tšoha, le ho laola nako.
3. Kalafo ea kelello e hlophisitsoeng: ho fetisetsa kapa ho etsa ho latela bokhoni, mohlala, kalafo ea boitšoaro ba kelello (CBT), phekolo ea likamano tsa batho, keletso ea ho rarolla mathata, kapa phekolo ea likotsi e thehiloeng bopaking.
4. Tšehetso ea mesebetsi ea letsatsi le letsatsi: thusa bakuli ho theha kemiso e bonolo, boroko bo tloaelehileng, boikoetliso bo bobebe ba 'mele, le lipakane tsa beke le beke.
5. Ho kenella ha lelapa: haeba khohlano ea lelapa e le matla, liboka tsa lelapa li ka thusa ho lumellana ka mesebetsi, meeli le litsela tse phetseng hantle tsa puisano.

7. Ts'ebetso ea meriana: e khethileng le e hlokometsoeng

Meriana e ka hlokahala, haholo-holo haeba matšoao a le matla, a sitisa ts'ebetso, kapa ho na le mathata a mang a amanang le meriana. Leha ho le joalo, tšebeliso ea meriana e lokela ho ipapisa le matšoao, e behoe leihlo bakeng sa litla-morao, 'me ha ea lokela ho nkela mekhoa ea ho sebetsana le maikutlo le batho sebaka. Meriana e itseng ea ho tepella maikutlo kapa ea ho tšoenyeha e ka ba molemo ha e laetsoe ke ngaka kamora tlhahlobo e nepahetseng. Hape ho bohlokoa ho nahana ka tšebelisano ea lithethefatsi, nalane ea tšebeliso ea lithethefatsi, le maemo a mang a bongaka.

Senotlolo sa phekolo ea meriana e atlehileng ke thuto: nako ea ho qala ho sebetsa, litla-morao tse ka bang teng tsa pele, nako ea phekolo, le bohlokoa ba ho se emise meriana ka tšohanyetso ntle le ho buisana le ngaka.

8. Kenya tšebetsong tšehetso ea sechaba le mehloli ea sechaba

Kaha mabaka a kahisano a bapala karolo ea bohlokoa, tšehetso ea sechaba hangata ke "moriana" oa bohlokoa ka ho lekana. Thusa bakuli ho fumana lits'ebeletso tse amehang: lihlopha tsa tšehetso, baeletsi, basebetsi ba kahisano, mananeo a tsosoloso, koetliso ea mosebetsi, esita le thuso ea molao maemong a pefo. Bakeng sa bakuli ba nang le bofokoli ba moruo, ho ikopanya le mananeo a thuso ea sechaba ho ka fokotsa khatello ea maikutlo e bakang matšoao.

BALA  Mekhoa ea booki bakeng sa bakuli ba nang le khatello e phahameng ea mali

Tšebelisano-'moho mafapheng 'ohle—bophelo bo botle, kahisano, thuto le mesebetsi—hangata ke phapang pakeng tsa bakuli ba ntlafalang le ba khutlelang boemong ba bona ba ho kula hape.

9. Ho laola sekhobo le ho aha litebello tse utloahalang

Sekhobo se ka etsa hore bakuli ba tsilatsile ho batla kalafo, sa etsa hore ba itšehle thajana, kapa sa etsa hore ba ikutloe ba "fokola." Bafani ba tlhokomelo ea bophelo ba hloka ho hatisa hore mathata a kelello le maikutlo ke maemo a ka phekolehang, eseng a lihlong. Sebelisa puo e sa ahloleng ("ho ba le khatello ea maikutlo" ha se "bohlanya") 'me u khothalletse bakuli ho arolelana le motho ea sireletsehileng le ea tšehetsang.

Litebello tsa sebele le tsona li bohlokoa: ho hlaphoheloa hangata ho etsahala butle-butle, ka ho nyoloha le ho theoha, 'me litšitiso ha li bolele ho hloleha. Ho beha leihlo khafetsa ho thusa ho lekola tsoelo-pele le ho lokisa merero.

10. Ho latela, tlhahlobo le litšupiso

Taolo ea bakuli ba nang le mathata a kelello le kelello ha e phetheloe ketelong e le 'ngoe. Rera likopano tsa ho latela: bekeng e tlang kapa tse peli, ho latela boima ba tsona. Lekola ntlafatso ea matšoao, ts'ebetso ea letsatsi le letsatsi, ho khomarela kalafo, litla-morao tsa meriana, le liphetoho maemong a sechaba.

Bolella ngaka ea mafu a kelello kapa setsebi sa kelello haeba: matšoao a le matla kapa a sa khaotse, kotsi ea ho ipolaea, bothata ba kelello bo ka bang teng, tšebeliso ea lithethefatsi tse amanang le tsona, kotsi e rarahaneng, kapa mokuli a sa ntlafale ka thuso ea pele. Litokomane tse ntle li thusa ho hokahanya lits'ebeletso.

Ho koala

Ho laola bakuli ba nang le mathata a kelello le kelello ho hloka tsebo ea bongaka le kutloisiso ea batho. Mokhoa o motle ka ho fetisisa ke oa bio-psycho-social: ho theha kamano ea phekolo, ho etsa tlhahlobo e felletseng, ho netefatsa polokeho, ho fana ka mekhoa ea kelello le tšehetso ea sechaba, le ho sebelisa meriana ka bohlale ha ho hlokahala. Ka tlhahlobo e tsitsitseng le tšebelisano-'moho ea lelapa le sechaba, bakuli ba bangata ba ka fumana tšebetso hape, ba fumana tšepo hape, 'me ba phela bophelo bo nang le morero haholoanyane.

Siea maikutlo