Phapang pakeng tsa Leoatle le Leoatle
Metsi a lefatše a koahela libaka tse kholo 'me a tla ka libopeho le boholo bo fapaneng. Mantsoe a mabeli a atisang ho sebelisoa ho hlalosa metsi a maholo ke "leoatle" le "leoatle." Leha a mabeli a atisa ho bonahala a tšoana ebile a hokahane, a na le liphapang tsa bohlokoa tsa motheo. Sehloohong sena, re tla hlahloba liphapang pakeng tsa maoatle le maoatle ho tsoa maikutlong a fapaneng, ho kenyeletsoa litlhaloso tsa 'ona, boholo, botebo, mesebetsi ea tikoloho le tse ling.
1. Tlhaloso
Maoatle ke libaka tse kholo tsa metsi a letsoai tse koahelang libaka tse kholo tsa lefatše. Ho na le maoatle a maholo a mahlano lefatšeng: Leoatle la Pacific, Leoatle la Atlantic, Leoatle la India, Leoatle la Boroa le Leoatle la Arctic. Maoatle a koahela hoo e ka bang 71% ea lefatše 'me a tšoara hoo e ka bang 97% ea metsi 'ohle a polanete.
Leoatle ke metsi a manyane ho feta leoatle 'me hangata a hokahane le leoatle le leng. Maoatle hangata a lutse moeling oa k'honthinente 'me a pota-potiloe ke naha. Mehlala ea maoatle e kenyelletsa Leoatle la Mediterranean, Leoatle la Caspian, le Leoatle la Caribbean. Maoatle a ka boela a aroloa e le karolo ea leoatle, empa ho ea ka libaka, a manyane.
2. Boholo
Boholo ke e 'ngoe ea liphapang tse hlahelletseng ka ho fetisisa lipakeng tsa maoatle le maoatle. Maoatle a maholo haholo ho feta maoatle. Mohlala, Leoatle la Pacific ke leoatle le leholo ka ho fetisisa lefatšeng, le akaretsang hoo e ka bang lisekoere-k'hilomithara tse 168.723.000, ha Leoatle la Mediterranean le akaretsa hoo e ka bang lisekoere-k'hilomithara tse 2.500.000. Ka hona, maoatle a atisa ho ba manyane le ho koaleha ho feta maoatle.
3. Botebo
Botebo ke phapang e 'ngoe ea bohlokoa. Maoatle ka kakaretso a tebile ho feta maoatle. Botebo ba leoatle bo tloaelehileng ke limithara tse ka bang 3.688, 'me ntlha e tebileng ka ho fetisisa, e leng Mariana Trench Leoatleng la Pacific, e fihla botebong ba limithara tse ka bang 10.994. Maoatle, ka lehlakoreng le leng, a atisa ho ba a sa tebang. Mohlala, botebo bo tloaelehileng ba Leoatle la Mediterranean ke limithara tse ka bang 1.500.
4. Tikoloho le Mefuta-futa ea Liphedi
Maoatle le maoatle a tšehetsa mefuta e fapaneng ea lintho tse phelang. Ka sebaka le botebo ba tsona bo boholo, maoatle a fana ka mefuta e mengata ea tikoloho, ho tloha holim'a khanya ea letsatsi ho ea botebong bo lefifi haholo le bo nang le khatello. Mefuta-futa ea lintho tse phelang leoatleng e ruile haholo, ho kenyeletsoa mefuta e mengata ea litlhapi, liphoofolo tse anyesang tsa leoatleng, plankton le lintho tse phelang tse nyenyane haholo.
Leoatle le boetse le tšehetsa mefuta e mengata ea lintho tse phelang, empa tikoloho ea lona hangata e ruile metsing a sa tebang haufi le lebōpo. Lebaka ke hobane khanya ea letsatsi e ka kenella habonolo botebong bo sa tebang, e tšehetsa ts'ebetso ea photosynthesis ea bohlokoa bakeng sa limela tsa leoatleng le plankton. Mafika a likorale, ao hangata a fumanoang leoatleng, ke a mang a tikoloho e fapaneng ka ho fetisisa Lefatšeng.
5. Mocheso le Letswai
Mocheso oa metsi le letsoai le tsona lia fapana lipakeng tsa maoatle le maoatle. Maoatle a na le liphapang tse kholo tsa mocheso ho latela sebaka sa 'ona sa jeokrafi. Metsi a haufi le equator a futhumetse, ha metsi a haufi le lintlheng tsa lefatše a bata haholo. Letsoai la leoatle le lona lea fapana empa ka kakaretso ke karolelano ea likarolo tse ka bang 35 ka sekete (ppt).
Maoatle, ka lebaka la ho ba haufi le naha le phallo ea linoka, a ka ba le liphetoho tse kholo mochesong le letsoai. Mohlala, Leoatle la Baltic le na le letsoai le tlaase haholo ho feta leoatle le tloaelehileng ka lebaka la metsi a mangata a hloekileng a phallang ho lona.
6. Molapo le Hona Joale
Metsi a leoatle ke metsi a maholo a tsamayang ka dipaterone tse tsitsitseng mme a susumetsa tlelaemete ya lefatshe. Mohlala o tsebahalang haholo ke Gulf Stream e North Atlantic, e tsamaisang metsi a futhumetseng ho tloha dibakeng tse chesang ho ya leboya, e susumetsa tlelaemete ya Europe Bophirima. Mawatle a boetse a na le current e tebileng e tsejwang e le thermohaline circulation, e leng "lebanta la conveyor la lefatshe" mme e le ya bohlokwa bakeng sa circulation ya mocheso wa lefatshe.
Maoatle le ona a na le maqhubu a metsi, empa hangata a manyane ebile ha a tsitsane ho feta a maoatleng. Maqhubu a leoatleng hangata a susumetsoa ke moea, sebopeho sa lefatše ka tlas'a metsi le maqhubu a leoatle. Mekhoa ea hona joale leoatleng e atisa ho ba ea libaka tse ling 'me e ka fapana haholo ho latela jeokrafi ea sebaka seo.
7. Tšusumetso ea Batho
Maoatle le maoatle ka bobeli a angoa ke mesebetsi ea batho, leha e le ka litsela tse fapaneng. Maoatle hangata a nkoa e le "matšoafo a polanete" ka lebaka la bokhoni ba 'ona ba ho monya carbon dioxide le ho hlahisa oksijene ka photosynthesis ka phytoplankton. Leha ho le joalo, litaba tse kang tšilafalo ea polasetiki, ho futhumala ha lefatše le ho tšoasa litlhapi ho feta tekano li ama bophelo bo botle ba leoatle haholo.
Maoatle, ka lebaka la ho ba haufi le batho, hangata a angoa haholo ke tšilafalo e tobileng, joalo ka phallo ea temo, tšilafalo ea indasteri le litšila tsa litoropo. Maoatle a haufi le litsi tsa baahi ba batho le 'ona a ka angoa haholo ke mesebetsi ea khoebo e kang ho tšoasa litlhapi, bohahlauli le nts'etsopele ea lebopong.
8. Karolo Moruong
Maoatle le maoatle ka bobeli li bohlokoa moruong oa lefats'e le oa lehae. Maoatle a fana ka litsela tsa bohlokoa bakeng sa khoebo ea machaba, 'me boholo ba thepa ea lefats'e e tsamaisoa ka leoatle. Lisebelisoa tsa tlhaho tse kang oli le khase le tsona li ntšoa botebong ba leoatle. Ho feta moo, maoatle a bohlokoa bakeng sa liindasteri tse kholo tsa ho tšoasa litlhapi le bohahlauli ba likepe lefatšeng ka bophara.
Lewatle, le hoja le le lenyenyane, le lona le bapala karolo ea bohlokoa moruong oa lehae. Ho tšoasa litlhapi, bohahlauli le boikhathollo ba leoatle ke mehlala e 'maloa feela ea kamoo leoatle le tšehetsang moruo libakeng tse fapaneng. Liindasteri tse kang tsa temo ea litlhapi le tsona li itšetlehile ka leoatle ho fana ka lihlahisoa tsa lijo tsa leoatleng.
9. Jeoloji le Tikoloho ea Naha
Phapang ea jeoloji le eona e khetholla maoatle ho maoatle. Hangata fatše la leoatle le na le liforo tse tebileng tsa leoatle, mafika a bohareng ba leoatle, le lithota tse kholo tse tebileng. Katoloso ea fatše la leoatle le ts'ebetso ea seretse se chesang ka tlas'a metsi ke tse ling tsa lits'ebetso tsa jeoloji tse amanang le maoatle.
Ka lehlakoreng le leng, maoatle a na le litšobotsi tsa jeoloji tse kang likou, mabōpo a leoatle le maoatle a sa tebang. Hape hangata a angoa ke khoholeho ea mobu le ho putlama ha mobu ho bakoang ke phallo ea linoka le mesebetsi ea batho ba potolohileng. Kahoo, litšobotsi tsa jeoloji ea leoatle li amana haufi-ufi le mesebetsi ea naha e potolohileng.
10. Tšusumetso ea Tlelaemete
Qetellong, maoatle le maoatle a susumetsa boemo ba leholimo ba Lefatše ka litsela tse fapaneng. Maoatle a sebetsa e le sekoting se seholo sa mocheso le carbon dioxide sepakapakeng, a susumetsa mocheso, mekhoa ea boemo ba leholimo le boemo ba leholimo ba lefats'e. Mekhoa e kang ho nyoloha le ho theoha ha metsi maoatleng e susumetsa kabo ea limatlafatsi le tlhahiso ea baeloji libakeng tsohle.
Leoatle le boetse le ama maemo a leholimo a lehae le a libaka. Mohlala, leoatle le ka fokotsa mocheso oa lebopong ka tšusumetso ea moea oa leoatle, e leng se fellang ka maemo a leholimo a pholileng le a mongobo lehlabula le a futhumetseng mariha.
Ka kakaretso, leha maoatle le maoatle li hokahane 'me li arolelana litšobotsi tse ngata, liphapang tse kaholimo li bontša bohlokoa ba ho utloisisa ho laola le ho sireletsa mehloli ea metsi ea Lefatše la rona. Botebo, boholo, karolo ea tikoloho, tšusumetso ea batho, le tšebelisano-'moho le boemo ba leholimo ke tse ling tsa lintlha tsa bohlokoa tse khethollang maoatle ho maoatle.
