Matšoao a El Niño le Tšusumetso ea 'Ona Leoatleng
Pendahuluan
El Niño ke ketsahalo ea tlhaho ea tlelaemete e etsahalang nako le nako Leoatleng la Pacific la equator. Ketsahalo ena hangata e khetholloa ka keketseho e kholo ea mocheso oa leoatle, e nang le litlamorao tse tebileng eseng feela tlelaemeteng ea lefats'e empa hape le metseng ea leoatle. Linako tsa El Niño li ka nka likhoeli tse 'maloa ho isa ho selemo,' me litlamorao tsa tsona lia utloahala lefatšeng ka bophara. Sengoloa sena se tla hlahloba matšoao a El Niño le litlamorao tsa eona leoatleng le metseng ea lona ea tikoloho.
Matšoao a El Niño
El Niño, e bolelang "moshanyana e monyenyane" ka Sepanishe, e bolela lesea Jesu, kaha ketsahalo ena e atisa ho etsahala nakong ea Keresemese. Matšoao a El Niño a ka bonoa ka matšoao a 'maloa a bohlokoa:
1. Keketseho ea Mocheso oa Bokaholimo ba Leoatle:
E 'ngoe ea matšoao a mantlha a El Niño ke keketseho ea mocheso oa leoatle karolong e ka bochabela le e bohareng ea equator Pacific, haholo-holo lebōpong la Peru le Ecuador. Mocheso oa metsi o ka nyoloha ka 1-4°C ho feta tekano.
2. Phetoho ea Khatello ea Sepakapaka:
Ketsahalo ena e boetse e khetholloa ke liphetoho mefuteng ea khatello ea sepakapaka e tsejoang e le Southern Oscillation. Southern Oscillation Index (SOI) e fokotsehile, e leng se bontšang phapang ea khatello pakeng tsa Tahiti le Darwin, Australia.
3. Liphetoho Mekhoeng ea Moea:
Meea ea khoebo, eo hangata e fokang ho tloha bochabela ho ea bophirima, e fokolisa kapa e khutlisetsa morao. Sena se lumella metsi a futhumetseng Pacific bophirima ho phalla ho khutlela bochabela.
4. Ho se Tloaelehe ha Pula:
Liphetoho mekhoeng ea pula ke letšoao le leng la El Niño. Libaka tseo hangata li omileng li ka 'na tsa ba le pula e eketsehileng, ha libaka tse atisang ho ba le metsi li ka 'na tsa ba le komello.
Tšusumetso ea El Niño Leoatleng
Litlamorao tsa ketsahalo ea El Niño maoatleng li kholo 'me lia fapana ho pholletsa le libaka. Litlamorao tsena li kenyelletsa liphetoho mochesong, letsoai, oksijene e qhibilihileng, le tlhahiso ea baeloji maoatleng.
1. Tlhahiso ea Baeloji:
E 'ngoe ea litlamorao tse kholo tsa El Niño ke ho fokotseha ha tlhahiso ea lintho tse phelang metsing. Ka tloaelo, ho phahama ha metsi ho etsahala karolong e ka bochabela ea Pacific, ho phahama ha metsi a batang, a nang le limatlafatsi tse ngata ho tloha botebong ba leoatle ho ea holimo. Leha ho le joalo, nakong ea El Niño, ho phahama hona hoa fokola, ho fokotsa phepelo ea limatlafatsi holim'a leoatle, qetellong ho fokotsa tlhahiso ea phytoplankton, e leng motheo oa ketane ea lijo tsa leoatleng. Ho theoha hona ha phytoplankton ho ama palo ea litlhapi le liphoofolo tse ling tsa leoatleng.
2. Palo ea Litlhapi:
Mefuta e mengata ea litlhapi e itšetlehile ka metsi a pholileng, a nang le limatlafatsi tse ngata bakeng sa ho ikatisa. Ketsahalo ea El Niño e baka liphetoho tsa bolulo kapa ho fokotseha ha palo ea litlhapi. Mohlala o mong o tsebahalang ke ho fokotseha ha palo ea li-anchovy lebopong la Peru, e leng se ammeng indasteri ea ho tšoasa litlhapi ea lehae.
3. Likorale:
Ho phahama ha mocheso oa leoatle nakong ea El Niño le hona ho ama mafika a likorale hampe. Lithempereichara tse phahameng li ka baka ho soeufala ha likorale, moo likorale li ntšang bolele bo tšehetsanang bo li fang 'mala le limatlafatsi. Ho soeufala ha likorale ho beha khatello tikolohong ea likorale 'me ho ka lebisa lefung la likorale haeba maemo a feteletseng a tsoela pele ka nako e telele.
4. Oksijene e qhibilihisitsoeng:
Ho fokotseha ha modumo ha ho fokotse limatlafatsi feela empa hape ho ama maemo a oksijene e qhibilihileng metsing a ka holimo. Oksijene e bohlokoa bakeng sa bophelo ba dibopuwa tse ngata tsa lewatle, mme kgaello ya yona e ka lebisa maemong a kotsi a tsejwang e le dibaka tse nang le oksijene e ngata kapa "dibaka tse shweleng."
5. Letswai:
Liphetoho tsa pula le mekhoa ea phallo ea linoka nakong ea linako tsa El Niño le tsona li ka ama letsoai la metsi libakeng tse ling. Ho eketseha ha matla a pula libakeng tse ling ho ka lebisa ho fokotseheng ha metsi a leoatle, ha komello ho tse ling e ka lebisa ho eketseha ha letsoai. Liphetoho tsena li ama ho leka-lekana ha tikoloho ea leoatle le ho ikamahanya le mefuta ea liphoofolo.
Litlamorao tsa Sechaba le Moruo
Litlamorao tsa El Niño li feta meeli ea tikoloho ea leoatle. Ho na le litlamorao tse kholo sechabeng le moruong, haholo-holo bakeng sa lichaba tse itšetlehileng ka leoatle bakeng sa mekhoa ea tsona ea boipheliso.
1. Litlhapi:
Linaha tse ngata tse lebōpong la leoatle li itšetlehile ka ho tšoasa litlhapi e le mohloli o ka sehloohong oa lijo le chelete. Ho fokotseha ha palo ea litlhapi ho ka ba le litlamorao tse kholo moruong. Liindasteri tsa ho tšoasa litlhapi li ka ba le ho fokotseha ha litlhapi, e leng se fokotsang chelete e kenang le ho sokela polokeho ea lijo sebakeng seo.
2. Bohahlauli:
Indasteri ea bohahlauli ba leoatleng le eona e angoa. Ho soeufala ha likorale, mohlala, ho ka fokotsa ho hohela ha bohahlauli ba leoatleng, joalo ka ho qoela le ho snorkel. Sena se ama moruo oa libaka o itšetlehileng ka bohahlauli.
3. Metse e Lebopong la Leoatle:
Metse e lebōpong la leoatle e ka 'na ea ba kotsing e kholo ea likoluoa tsa tlhaho nakong ea El Niño, joalo ka lifefo tse matla le likhohola tse bakoang ke pula e matla. Meralo ea motheo ea lebopong, matlo le lits'ebeletso tse ling li ka 'na tsa senyeha, e leng se eketsang moroalo oa moruo le oa sechaba metseng ena.
Qetello
El Niño ke ketsahalo e rarahaneng ea tlelaemete e nang le litlamorao tse pharaletseng leoatleng le tikolohong ea lona. Liketsahalo tsa 'mele tse kang ho eketseha ha mocheso oa leoatle le liphetoho mekhoeng ea moea oa sepakapaka li baka liphetoho tlhahisong ea baeloji ea leoatle, palo ea litlhapi, tikoloho ea likorale, le litekanyo tsa 'mele tse kang oksijene e qhibilihileng le letsoai. Litlamorao tsena ha li felle feela likarolong tsa tikoloho empa li boetse li atolohela likarolong tsa sechaba le tsa moruo, li ama lichaba tsa batšoasi ba litlhapi le indasteri ea bohahlauli.
Ho utloisisa matšoao le litlamorao tsa El Niño ke mohato oa bohlokoa oa ho laola mehloli ea tlhaho ea leoatle le ho fokotsa litlamorao tsa eona tse mpe. Lipatlisiso li ntse li tsoela pele ho utloisisa hamolemo matla a ketsahalo ena le ho nts'etsapele maano a atlehang a ho ikamahanya le maemo. Ka tsela ena, sechaba sa lefats'e ka bophara se ka itokisetsa hamolemo liketsahalo tsa El Niño tsa nakong e tlang le ho fokotsa litlamorao tsa tsona tse mpe tikolohong ea leoatle le maphelong a batho a itšetlehileng ka tsona.