Litlamorao tsa Tšilafalo Bophelong ba Liphoofolo
Tšilafalo ke bothata bo sa feleng ba tikoloho bo amang bophelo bo botle ba polanete ea rona, 'me liphello li fetela ka nģ'ane ho metse ea batho. Hangata, tlhokomelo ea rona e lebisitsoe liphellong tsa tšilafalo ea moea, metsi le mobu bophelong ba batho, ha litlamorao ho liphoofolo hangata li hlokomolohuoa. Leha ho le joalo, liphoofolo, tse hlaha le tse ruiloeng, li tobana le likotsi tse kholo tse tsoang mefuteng e fapaneng ea tšilafalo. Sengoloa sena se tla totobatsa mefuta e fapaneng ea tšilafalo le kamoo e 'ngoe le e 'ngoe e amang bophelo bo botle ba liphoofolo kateng.
Tšilafalo ea Moea le Tšusumetso ea Eona ho Liphoofolo
Tšilafalo ea moea ha e kotsi batho feela empa e boetse e beha bophelo ba liphoofolo kotsing. Moea o silafalitsoeng ke litšila tse kang sulfur dioxide (SO2), nitrogen dioxide (NO2), ozone (O3), le likaroloana tse nyane li ka kena tsamaisong ea ho hema ea liphoofolo, e leng se bakang mathata a fapaneng a bophelo bo botle a kang asma, bronchitis le mafu a mang a ho hema. Ho feta moo, liphoofolo tse anyesang tse nang le mekhoa e rarahaneng ea ho hema, ho kenyeletsoa lintja, likatse le liphoofolo tse ruiloeng tse kang likhomo, lipōli le linku, li kotsing e kholo ea liphello tse mpe tsa litšila tsa moea.
Linonyana, tšilafalo ea moea e ka fokotsa bokhoni ba tsona ba ho hema hantle. Ha nako e ntse e ea, sena se ka lebisa ho fokotseheng ha palo ea linonyana libakeng tse silafetseng haholo. Metseng e meng e meholo, sekhahla sa ho shoa ha linonyana hangata se amahanngoa le maemo a holimo a tšilafalo ea moea. Sesosa se seholo sa ketsahalo ena se ka amahanngoa le maemo a eketsehileng a ozone ea tropospheric le matter e nyenyane (PM2.5).
Liphoofolo tse phelang haufi le mehloli ea tšilafalo joalo ka lifeme le lifeme tsa motlakase hangata li bontša matšoao a chefo ea tšepe e boima, joalo ka loto le mercury, e tsamaisoang ke moea o silafetseng. Ho bokellana hona ha tšepe e boima ho ka baka tšenyo ea litho tsa ka hare, mathata a tsamaiso ea methapo, 'me qetellong, lefu la pele ho nako.
Tšilafalo ea Metsi le Litlamorao tsa Eona ho Litlhapi le Libōpuoa tse Ling tsa Metsing
Metsi ke mohloli oa bophelo bakeng sa lintho tse ngata tse phelang Lefatšeng, empa tšilafalo ea metsi e sokela ho phela ha tikoloho ea metsing. Tšilafalo ea metsi e tsoa mehloling e fapaneng, ho kenyeletsoa litšila tsa indasteri, chefo e bolaeang likokoanyana, manyolo le litšila tsa polasetiki. Litšila tsena kaofela li ama bophelo bo botle ba litlhapi le lintho tse ling tse phelang metsing haholo.
Ha lik'hemik'hale tse kotsi li kena linōkeng, matšeng le maoatleng, li ama boleng ba metsi 'me li fokotsa ho qhibiliha ha oksijene, e leng habohlokoa bakeng sa ho phela ha litlhapi. Mohlala, litšila tsa indasteri tse nang le lik'hemik'hale tse kang li-PCB (polychlorinated biphenyls) le mercury li ka bokellana litlhaping le li-shellfish, ebe li fetisetsoa liphoofolong tse ling kapa bathong ba li jang. Mercury e bokellaneng litlhaping e ka baka mathata a tebileng a methapo ea kutlo, a amang bokhoni ba tsona ba ho sesa le ho tsoma lijo.
Ho phaella moo, eutrophication ke ketsahalo e etsahalang ha metsi a ruile haholo ka limatlafatsi tse kang naetrojene le phosphorus tse tswang manyolong le ditshileng, e leng se bakang ho thunya ha bolele. Ha bolele bona bo eshwa mme bo bola, bo fedisa oksijene ya metsi, bo baka "dibaka tse shweleng" moo ditlhapi tse ngata le diphedi tse ding tsa metsing di ke keng tsa phela.
Tšilafalo ea Naha le Tšenyo ho Tikoloho ea Liphoofolo Tsa Lefatše
Tšilafalo ea mobu e bakoa haholo-holo ke tšebeliso ea chefo e bolaeang likokoanyana, meriana e bolaeang likokoanyana le ho lahla litšila tsa indasteri ka tsela e sa lokelang. Mobu o silafetseng o ka monya lik'hemik'hale tse chefo, tse qetellang li kena ketane ea lijo 'me li kena 'meleng ea liphoofolo. Mohlala, likokoanyana tse silafalitsoeng ke chefo e bolaeang likokoanyana li ka jeoa ke linonyana kapa liphoofolo tse anyesang tse nyane, ebe li jeoa ke liphoofolo tse jang tse ling tse kholo. Ho bokellana ha lik'hemik'hale tsena ketane ea lijo ho ka baka litlamorao tse fapaneng tse mpe, ho kenyeletsoa le mathata a ho ikatisa le tšenyo ea sebete le liphio.
Mehlape e fulang masimong a silafalitsoeng ke lik'hemik'hale le eona e kotsing e kholo. Likokoana-hloko tse monngoang ke limela li ka kena 'meleng ea liphoofolo ha li ja joang bo silafalitsoeng. Sena se ka baka mathata a fapaneng a bophelo bo botle a kang ho fokola ha sesole sa 'mele, ho fokola ha kholo, esita le lefu.
Tšilafalo ea polasetiki le Tšusumetso ea eona ho Liphoofolo tse hlaha
Polasetiki ke e 'ngoe ea lisosa tse kholo tsa tšilafalo ea tikoloho kajeno. Liphoofolo, haholo-holo linonyana tsa leoatle le liphoofolo tse anyesang tsa leoatleng, li atisa ho nahana hore polasetiki e phaphametseng kapa e lebopong la leoatle ke lijo. Thermoplastic ena ha e silehe 'me hangata e thibela tšilo ea lijo tsa liphoofolo, e leng se lebisang tlaleng kapa lefung. Lipatlisiso li bontša hore hoo e ka bang mofuta o mong le o mong oa linonyana tsa leoatle o kile oa ja polasetiki ka nako e 'ngoe.
Dikaroloana tsa polasetiki e nyane, e leng dikarolwana tse nyane tsa polasetiki, di na le tshusumetso e kgolo hodima diphedi tsa metsing. Diplastiki tsena tse nyane di ka nkuwa habonolo ke plankton, e leng motheo wa marangrang a dijo tsa metsing. Ho tloha moo, diplastiki tse nyane di ka tsamaisa ketane ya dijo, tsa ama mefuta e fapaneng ya diphedi, ho kenyeletswa le tseo qetellong di jewang ke batho.
Liketso tse Hlokahalang ho Fokotsa Tšusumetso ea Tšilafalo Liphoofolong
Ho fokotsa tshusumetso ya tshilafatso diphoofolong ho hloka boiteko ba kopanelo ho tswa ho mekga e fapaneng, ho kenyeletswa mmuso, indasteri le setjhaba. Sa pele, melao e thata le ho phethahatsa molao ka bokgabane di bohlokwa ho laola ho ntshwa ha ditshila tikolohong. Diindasteri di lokela ho kgothalletswa ho amohela mahlale a sireletsang tikoloho le ho sebedisa hape ditshila tsa tsona tse ngata kamoo ho ka kgonehang.
Thuto ea sechaba le eona e phetha karolo ea bohlokoa boitekong bona. Sechaba se hloka ho tsebisoa ka likotsi tsa tšilafalo le litsela tsa ho e fokotsa bophelong ba bona ba letsatsi le letsatsi, joalo ka ho fokotsa tšebeliso ea polasetiki e sebelisoang hanngoe, ho khetha lihlahisoa tsa malapeng tse sa senyeng tikoloho, le ho tšehetsa temo ea tlhaho.
Mananeo a paballo ea liphoofolo a lokela ho shebana le ho tsosolosa libaka tsa bolulo tse silafetseng, ebang ke meru, linoka kapa maoatle. Ho beha leihlo palo ea liphoofolo le lipatlisiso tse ling mabapi le litlamorao tsa tšilafalo bophelong ba liphoofolo ho tla thusa ho theha maano a sebetsang haholoanyane a ho sireletsa liphoofolo tse hlaha.
Qetellong, ho bohlokoa ho hopola hore bophelo bo botle ba tikoloho le ba liphoofolo bo amana haufi-ufi le bophelo bo botle ba batho. Tšilafalo e senyang tikoloho eo liphoofolo li phelang ho eona le eona ea re ama. Ka hona, boiteko ba ho fokotsa tšilafalo ha bo molemong oa liphoofolo feela, empa hape le boiketlo ba rona bohle.