Phello ea Mocheso le Khatello Sebopeho sa Diminerale
Ho thehoa ha diminerale ke ts'ebetso ea jeoloji e etsahalang ka nako e telele haholo 'me e susumetsoa ke lintlha tse fapaneng tsa 'mele le tsa lik'hemik'hale. Har'a lintlha tsa bohlokoa ka ho fetisisa ke mocheso le khatello. Lintlha tsena li laola botsitso ba minerale, li fumana hore na ke mefuta efe ea liminerale e ka thehoang, 'me li laola phetoho ea liminerale tsa khale hore e be tse ncha ka ts'ebetso e bitsoang metamorphism. Ho utloisisa liphello tsa mocheso le khatello ha ho bohlokoa feela bakeng sa litsebi tsa jeoloji, empa hape le bakeng sa merafo, thuto ea lithaba tse foqohang seretse se chesang le lithuto tsa tikoloho, hobane motsoako oa liminerale o amana haufi-ufi le mehloli ea tlhaho le matla a Lefatše.
Mehopolo ea motheo ea ho thehoa ha liminerale
Liminerale li thehoa ha likarolo tsa lik'hemik'hale li itlhophisa ka mokhoa o hlophisehileng ho etsa sebopeho sa kristale. Ts'ebetso ena e ka etsahala ka litsela tse 'maloa, mohlala:
1. Ho etsa magma e be kristale (ho hoama ha lefika le nang le mouoane),
2. Pula e tsoang tharollong (mohlala, letsoai la diminerale kapa calcite e tsoang metsing),
3. Likarabelo tsa metamorphic tse bakoang ke liphetoho mochesong le khatellong,
4. Phetoho ea mocheso oa metsi ha maro a chesang a arabela le majoe.
Leha mekgwa e fapana, mocheso le kgatello di dula di le teng e le "balaodi" ba ka sehloohong: mocheso o ama matla le lebelo la dikarabelo, ha kgatello e ama bongata, botsitso ba mokgahlelo, le tsela eo diathomo di hlophiswang ka yona ka dikristale.
Mocheso: molaoli oa matla le sekhahla sa karabelo
Ka kakaretso, ha mocheso o phahame, matla a kinetic a liathomo le li-ion a ba maholo. Sena se nolofatsa liketso tsa lik'hemik'hale 'me se lumella ho thehoa ha liminerale tse hlokang matla a bohlokoa ho tsitsisa. Phello ea mocheso e ka bonoa likarolong tse latelang.
1. Mocheso o etsa qeto ea tatellano ea ho kristaleha ha liminerale.
Ho magma, diminerale ha di tiee ka tshohanyetso. Diminerale tse nang le dintlha tse phahameng tsa kristale di bopjwa pele ha magma e phola. Kgopolo ena e ananelwa haholo ka Bowen Reaction Series, e hlalosang hore diminerale tse kang olivine le pyroxene di bopjwa dithempereichara tse phahameng, ha diminerale tse kang potassium feldspar, muscovite le quartz ka kakaretso di bopjwa dithempereichara tse tlase.
– Maemong a mocheso o phahameng, meaho ea liminerale e atisa ho ba bonolo ebile e ruile ka likarolo tse kang Mg le Fe (mohlala: olivine).
– Maemong a mocheso o tlase, meaho ea liminerale e atisa ho ba e rarahaneng haholoanyane 'me e ruile ka silica (mohlala: quartz).
Tatellano ena e thusa litsebi tsa jeoloji ho hlalosa nalane ea ho pholisa ea magma, hammoho le ho hakanya maemo ao majoe a igneous a ileng a thehoa tlas'a 'ona.
2. Mocheso o ama botsitso ba diminerale
Diminerale di na le "sebaka sa botsitso" se itseng sa mocheso. Haeba mocheso o fetoha ka nqane ho moedi ona wa botsitso, diminerale di ka bola kapa tsa arabela ho bopa diminerale tse ntjha. Mohlala, diminerale tse ding tsa hydrous (tse nang le metsi sebopehong sa tsona sa kristale) ha di tsitse mochesong o phahameng hobane metsi a a lokollwa, e leng se etsang hore minerale e fetohe.
3. Mocheso o potlakisa phetoho ea sebopeho sa 'mele
Ho metamorphism, ho eketseha ha mocheso ho etsa hore ho be bonolo hore liathomo li tsamaee le ho itlhophisa bocha. Sena se lumella ho etsoa hape ha likristale, ho thehoa ha likristale tse ncha, tse tsitsitseng haholoanyane. Mohlala, lejoe le nang le letsopa le ruileng ka sedimentary le ka fetoha letlapa, ebe phyllite, ebe schist, 'me qetellong gneiss ha mocheso oa metamorphic o ntse o eketseha.
4. Mocheso o na le phello litsamaisong tsa hydrothermal
Maro a chesang a tsamayang hara mafika a robehang a ka qhala dielemente tse itseng mme a di potlakise ha mocheso o theoha. Ena ke mokhoa wa bohlokwa wa ho bopa diminerale tsa majwe tse kang quartz, chalcopyrite, sphalerite, le diminerale tse ding tsa sulfide tse atisang ho amahanngwa le di-depositi tsa kgauta le koporo.
Khatello: molaoli oa sebopeho sa diminerale le karolo
Haeba mocheso o sebetsa e le "mokhanni oa karabelo," joale khatello e sebetsa e le "matla a sebopeho." Khatello ka har'a Lefatše e eketseha ka botebo ka lebaka la boima ba mafika a holimo. Khatello e ama liminerale ka litsela tse ikhethang haholo.
1. Khatello e etsa qeto ea sebopeho sa kristale
Ha ho na le kgatello e phahameng, diminerale di atisa ho theha dibopeho tse teteaneng (botenya bo phahameng). Diathomo di tlangwa haufiufi ho amohela maemo a kgatello. Ka lebaka leo, diminerale tse bopilweng botebong bo boholo hangata di fapana le tse hodima metsi, leha sebopeho sa tsona se tshwana.
Mohlala o tsebahalang ke phetoho sebopehong sa khabone:
– Graphite e tsitsitse ha khatello e le tlase,
– Ditaemane di tsitsitse ha di le kgatellong e phahameng haholo, ka kakaretso di le ka hara seaparo sa Lefatshe.
Phapang ena e hlalosa hore na ke hobane'ng ha litaemane li thehoa botebong ba metsi ebe li hlahisoa ke mesebetsi e itseng ea seretse se chesang (mohlala, liphaephe tsa kimberlite).
2. Khatello e bapala karolo phetohong ea libaka
Phetoho ea libaka e etsahala ha sebaka se seholo se e-ba le khatello e kholo ka lebaka la ho thulana ha lipoleiti tsa tectonic. Khatello ena e ka hlahisa makhasi (ho betla) mafikeng a metamorphic a kang schist le gneiss. Liminerale tsa lamellar tse kang mica li atisa ho lumellana ka ho lekana ka lebaka la khatello e lebisitsoeng, e leng se fellang ka sebopeho se kang lakane.
3. Khatello ea mokelikeli le eona e na le phello
Ntle le kgatello ya lithostatic, ho na le kgatello ya mokelikeli (kgatello ya pore) e tswang ho metsi kapa dikgase tse ka hara masoba a mafika. Kgatello ya mokelikeli e ka potlakisa diphetoho tsa metamorphic mme ya fetola diminerale ka ho qhibiliha le ho nesa hape. Maemong a mang, kgatello e phahameng ya mokelikeli e ka baka ho robeha, ya bula ditsela tse ntjha bakeng sa metsi a chesang, mme ya baka ho thehwa ha diminerale tsa methapo.
Tšebelisano ea mocheso le khatello: senotlolo sa "sebaka sa botsitso" sa liminerale
Mocheso le kgatello ha di sebetse di le mong. Ha e le hantle, diminerale di bopjwa tlasa metswako e ikgethang ya maemo, e ka bontshwang ke setshwantsho sa PT (Khatello-Mocheso). Setšoantšo sena se bontsha hore na ke diminerale dife tse tsitsitseng kgatellong le maemong a itseng a mocheso.
Mohlala:
– Kyanite, andalusite, le sillimanite ke di-polymorph tse tharo tsa Al₂SiO₅ (motswako o tshwanang, dibopeho tse fapaneng) tse tsitsitseng maemong a fapaneng a PT.
– Andalusite e atisa ho tsitsa ha khatello e le tlase,
– Kyanite ka kgatello e phahameng,
– Sillimanite mochesong o phahameng.
Ka hona, boteng ba e 'ngoe ea liminerale tsena mafikeng a metamorphic e ka ba "thermometer ea tlhaho le barometer" ho hlalosa maemo a ho thehoa ha lefika.
Tšusumetso ea mocheso le khatello ho thehoeng ha liminerale tsa tšepe
Moelelong oa moruo, mocheso le khatello li khetholla sebaka le mofuta oa liminerale tsa bohlokoa. Li-ore depositi li ka thehoa ka mekhoa ea magmatic, metamorphic, kapa hydrothermal.
– Litsamaisong tsa magmatic, liminerale tsa oli tse kang chromite kapa magnetite li ka kristale le ho khomarela mochesong o phahameng.
– Litsamaisong tsa hydrothermal, liminerale tsa tšepe hangata li thehoa hobane maro a chesang a jereng li-ion tsa tšepe a ba le liphetoho mochesong/khatellong ebe aa li baka.
– Litsamaisong tsa metamorphic, khatello le mocheso li ka kopanya likarolo tse itseng le ho theha li-deposit tsa khauta tse entsoeng ke orogenic, mohlala libakeng tsa ho thulana ha lipoleiti.
Liphetoho tse nyane mochesong le khatellong li ka fetola ho qhibiliha ha liminerale ka har'a metsi, ka hona ho fumana hore na liminerale li tla potlaka neng le hore na methapo ea liminerale e tla thehoa hokae.
Mehlala ea 'nete tikolohong ea jeoloji
1. Mafika a seretse se chesang le a igneous: Mocheso o pholileng oa magma o hlahisa liminerale tse fapaneng ho latela tatellano ea kristale. Seretse sa basaltic se pholileng ka potlako se etsa likristale tse ntle, ha granitic magma e pholileng butle e ka hlahisa likristale tse kholoanyane tse kang quartz le feldspar.
2. Libaka tse ka tlase ho tse ling: Khatello e phahameng le mocheso o tlase li ka etsa liminerale tse ikhethang tse kang glaucophane mafikeng a blueschist.
3. Lithaba tse bakoang ke ho thulana ha lipoleiti: Khatello e kholo le mocheso o eketsehileng li hlahisa mafika a metamorphic a nang le makhasi, a nang le liminerale tse itseng tse bontšang botebo le mocheso oa ho thehoa.
Qetello
Mocheso le kgatello ke mabaka a mabedi a mantlha a laolang ho thehwa le ho fetoha ha diminerale Lefatsheng. Mocheso o etsa qeto ya matla, sekgahla sa karabelo, le tatellano ya kristale, ha kgatello e laola sebopeho sa kristale, bongata le botsitso ba mekhahlelo ya diminerale. Mabaka ana a mabedi a sebetsa mmoho ho theha maemo a ikgethang a PT, a dumella diminerale tse itseng ho thehwa feela dibakeng tse itseng tsa jeoloji. Ka ho ithuta diminerale tse teng mafikeng, re ka "bala" rekoto ya maemo a nakong e fetileng a mocheso le kgatello mme ra utlwisisa mekgwa e meholo e bopileng bokahodimo ba Lefatshe le mantle. Kutlwisiso ena e boetse e bohlokwa bakeng sa ho hlahloba mehlodi ya diminerale, ho fokotsa dikotsi tsa jeoloji, le dipatlisiso tsa ho iphetola ha dipolanete.
Haeba o lakatsa, nka eketsa dikarolwana tse itseng (mohlala, Bowen's Reaction Series, contact vs. regional metamorphism, kapa PT diagrams) kapa ka fetola sengoloa ho se etsa hore se lokele mesebetsi ya sekolo/kholetjhe (ka botlalo ka ditshupiso).