Potoloho ea Lefika ke eng?
Pendahuluan
Potoloho ea lefika ke khopolo ea jeoloji e hlalosang liphetoho tse matla le tse sa fetoheng tseo mafika a fetang ho tsona ka har'a lekoko la Lefatše. Mafika ha a lule a tsitsitse ka sebopeho se le seng; a lula a fetoha ho tloha mofuteng o mong ho ea ho o mong ka mekhoa e fapaneng, ho kenyeletsoa le ho putlama ha metsi, khoholeho ea mobu, ho hatelloa, ho futhumatsa le ho pholisa. Sehlooho sena se tla tšohla tlhaloso ea potoloho ea lefika, mefuta e meholo ea mafika, le mekhoa e a fetolang ho tloha sebopehong se seng ho ea ho se seng.
Mefuta ea Mafika
Pele o utloisisa haholoanyane ka potoloho ea mafika, ho bohlokoa ho tseba mefuta e meraro e meholo ea mafika a teng: mafika a igneous, mafika a sedimentary, le mafika a metamorphic.
1. Mafika a Igneous
– Mafika a igneous a bopjwa ke ho phodisa le ho etsa magma kapa lava hore e be kristale. Magma e phodisang ka tlasa bokahodimo ba Lefatshe e hlahisa mafika a igneous a kenellang kapa a plutonic, jwalo ka granite. Lava e phodisang hodima bokahodimo ba Lefatshe e hlahisa mafika a igneous a extrusive kapa a volcano, jwalo ka basalt.
2. Mafika a sedimentary
– Majoe a sedimentary a thehoa ka lebaka la ho bokellana ha sedimentary e ileng ea kopanngoa le ho koaheloa ha nako e ntse e ea. Sedimentary ena e simoloha ho putlameng le ho hoholeheng ha mafika a seng a ntse a le teng. Mehlala ea mafika a sedimentary e kenyelletsa lejoe la lehlabathe, lejoe la mokoetla le shale. Majoe a sedimentary hangata a na le mesaletsa ea lintho tsa khale 'me a fana ka lintlha tsa bohlokoa mabapi le tikoloho ea boholo-holo.
3. Mafika a Fetohileng
– Mafika a metamorphic a thehoa ka lebaka la phetoho ea mafika a teng ka khatello e phahameng, mocheso le maro a lik'hemik'hale karolong e ka holimo ea Lefatše. Ts'ebetso ea metamorphism e fetola sebopeho sa mineral le sebopeho sa lefika ntle le ho le qhibilihisa. Mehlala e kenyelletsa 'mabole, o bopiloeng ka lejoe la mokoetla, le geyser, e bopiloeng ka granite.
Mekhoa ea Potoloho ea Lefika
Ho thehoa ha Mafika a Igneous
Potoloho ea lefika e qala ka lits'ebetso tsa magmatic tse etsang mafika a igneous. Magma e fumanoang ka har'a mantle a Lefatše e nyolohela holimo ka mapetsong le masobeng a seretse se chesang ka lebaka la khatello ea tectonic. Ha e fihla holim'a metsi, magma e hlahang e bitsoa lava, e ntan'o phola le ho kristaleha ka potlako, e etsa mafika a kang basalt le andesite. Ka tlas'a metsi, magma e phola butle haholo, e hlahisa likristale tse kholoanyane tse kang tse fumanoang ka granite le diorite.
Boemo ba leholimo le khoholeho ea mobu
Hang ha mafika a igneous holim'a Lefatše a se a thehiloe, a na le ho putlama le ho hoholeha ha mobu. Ho putlama ha mobu ho kenyelletsa ho aroloa ha mafika ka mabaka a kang mocheso o feteletseng, ho hoama le ho qhibiliha ha metsi, le ts'ebetso ea lintho tse phelang. Ho putlama ha mobu ka lik'hemik'hale ho fetola sebopeho sa diminerale tsa mafika ka liketso tsa lik'hemik'hale le metsi, moea le lintho tse qhibilihisitsoeng. Lihlahisoa tsa ho putlama hona ke likaroloana tsa sediment tse ka tsamaisoang ke metsoako ea ho putlama ha mobu joalo ka metsi, moea le leqhoa.
Ho thehoa ha Mafika a Sedimentary
Dikaroloana tsa mashala tse hlahang ka lebaka la kgoholeho ya mobu di tsamaiswa mme di bewa dibakeng tse fapaneng, ho kenyeletswa dinoka, matsha, di-delta le botlaaseng ba lewatle. Ka ho hatelloa le ho kenngwa ka samente nakong ya geoloji, dikarolwana tsena di kopana ho etsa majwe a sedimentary. Mohlala, dithollo tsa lehlabathe di ka kopana ho ba lejwe la lehlabathe, ha dikgetla tsa diphoofolo tsa lewatle di ka kenya letsoho ho theheng lejwe la mokoetla.
Phetoho ea 'mele
Mafika a sedimentary (kapa mafika a mang a teng) a ka qoelisoa ka har'a lekoko la Lefatše ka metsamao ea tectonic, moo a tlas'a khatello e phahameng le mocheso. Maemo ana ha aa lekana ho qhibilihisa lefika, empa a lekane ho fetola sebopeho sa diminerale hore se tsitse haholoanyane tlas'a maemo a macha. Ts'ebetso ena, e bitsoang metamorphism, e hlahisa mafika a macha a metamorphic. Mehlala e kenyelletsa ho fetoha ha limestone ho ba 'mabole kapa ho fetoha ha shale ho ba phyllite 'me qetellong ho ba slate.
Ho qhibiliha le ho fetola
Haeba khatello le maemo a mocheso li tsoela pele ho eketseha, lefika la metamorphic le ka qetella le qhibiliha hape ho ba magma. Sena se phethela potoloho ea lefika, moo magma e ka boelang ea nyolohela holimo ho etsa lefika le lecha la igneous, 'me potoloho eo ea ipheta.
Karolo ea Li-tectonic tsa Plate
Metsamao ea lipoleiti tsa tectonic e susumetsa haholo potoloho ea lefika. Lipoleiti tsa tectonic, karolo ea lithosphere ea Lefatše, lia tsamaea le ho sebelisana ha li kopana, lia arohana, 'me li fetola meeli. Meeling e kopaneng, lipoleiti tse thulanang li ka hlahisa khatello e lebisang ho metamorphism kapa lithaba tse foqohang seretse se chesang tse ntšang magma. Meeling e fapaneng, lipoleiti tse arohanang li etsa sebaka sa hore magma e nyolohe 'me e thehe lefika le lecha le nang le mouoane fatše leoatleng. Fetola meeli, leha ka kakaretso e sa hlahise magma, e baka liphoso 'me e ka baka ho putlama ho hoholo ha lefika le khoholeho ea mobu.
Qetello
Potoloho ea lefika ke ts'ebetso e matla e kenyeletsang phetoho ea mafika ho tloha mofuteng o mong ho ea ho o mong ka motsoako oa ho putlama ha metsi, khoholeho ea mobu, ho hatelloa, ho futhumatsa le ho pholisa. Mofuta o mong le o mong oa lefika, ebang ke la igneous, sedimentary, kapa la metamorphic, o na le qalo le ntlha ea qetello potolohong ena e sa feleng. Metsamao ea tectonic ea poleiti e bapala karolo ea bohlokoa ho tsamaiseng potoloho ea lefika, e lumellang Lefatše la rona ho lula le fetoha le ho fetoha.
Ka ho utloisisa potoloho ea mafika, re ka hlalosa lits'ebetso tsa jeoloji tse bopang bokaholimo ba Lefatše la rona, re fana ka temohisiso e tebileng mabapi le nalane ea jeoloji ea Lefatše le liphetoho tsa tikoloho ha nako e ntse e ea. E boetse e re thusa ho utloisisa mehloli e mengata ea bohlokoa ea tlhaho, ho tloha liminerale le liminerale ho ea mobung o tšehetsang bophelo ba limela le batho.
