Metamorphism ea ho ikopanya le mehlala ke eng?
Metamorphism ke mokhoa oa ho fetola lefika la pele (protolith) hore e be lefika le lecha ka lebaka la liphetoho maemong a 'mele le lik'hemik'hale ka har'a lekoko la Lefatše. Phetoho ena e susumetsoa haholo ke mocheso, khatello, le boteng ba metsi (mohlala, metsi a chesang, a nang le liminerale tse ngata). E 'ngoe ea mefuta e bonolo ka ho fetisisa ea metamorphism ho e utloisisa hobane mokhoa oa eona o batla o le "sebakeng" 'me mohloli oa eona oa mocheso o hlakile ke metamorphism ea ho ikopanya. Metamorphism ea ho ikopanya e etsahala ha lefika le potolohileng le "apehoa" ke mocheso o tsoang ho magma o kenang lekokong la Lefatše. Sehlooho sena se tšohla tlhaloso ea metamorphism ea ho ikopanya, mokhoa oo e etsahalang ka oona, litšobotsi tsa mafika, le mehlala e tloaelehileng.
Ho utloisisa metamorphism ea puisano
Ho fetoha ha magma ka ho kopana ke phetoho e hlahang haholo-holo ka lebaka la mocheso o eketsehileng ka lebaka la ho kenella ha magma (mohlala, batholith, laccolith, sill, kapa dike) e kenang lefikeng le seng le ntse le le teng. Ha magma e chesang haholo e kenella ebe e phola butle, mocheso o namela lefikeng le haufi (lefika la mahaeng). Mafika a haufi le ho kopana ha magma ka ho kenella a ba le "ho futhumatsa" ho matla, ho etsa hore liminerale tsa ona li fetohe, li tsosolose, kapa li arabele ho theha liminerale tse ncha tse tsitsitseng mochesong o phahameng.
Tšobotsi e ka sehloohong ea phetoho ea ho kopana ke ho busa ha mocheso ho feta khatello. Likhatello hangata ha li phahame haholo hobane ts'ebetso hangata e etsahala botebong bo sa tebang ho isa bohareng ba lekhapetla. Ka lebaka leo, mafika a feto-fetohang a bakoang ke phetoho ea ho kopana hangata a na le sebopeho se sa fetoheng (se sa aroloang), ho fapana le mafika a mangata a feto-fetohang a libaka, a atisang ho ba makhasi ka lebaka la khatello e lebisang lehlakoreng.
Mokhoa oa ho fetola sebopeho sa 'mele oa motho ka mong o etsahala joang?
Mokhoa oa ho fetola sebopeho sa 'mele o ka akaretsoa ka mekhahlelo e 'maloa:
1. Ho kenella ha Magma
Magma e nyoloha kahare ho Lefatše mme e kenella mapetsong kapa libakeng tse ka har'a lekoko. Litšitiso tsena li ka nka sebopeho sa 'mele e meholo ea magma (li-batholith) kapa maqephe a masesaane (li-dikes/sills).
2. Phetisetso ea mocheso mafikeng a mahlakoreng
Ka lebaka la phapang e feteletseng ea mocheso, mocheso o tloha ho magma ho ea lefikeng le potolohileng ka ho tsamaisa 'me ka linako tse ling ka thuso ea metsi a chesang.
3. Ho bopa hape le ho theha diminerale tse ntjha
Diminerale tsa kgale di fetoha tse sa tsitsang maemong a matjha a mocheso. Dikristale di ka hola haholo (ho etsa dikristale hape) kapa tsa etsa diminerale tse fapaneng ka diketso tsa dikhemikhale. Mohlala, letsopa le diminerale tse ding tse nang le dithollo tse ntle majweng a sedimentary di ka fetoha diminerale tse tsitsitseng haholoanyane.
4. Sebopeho sa aureole e feto-fetohang
Sebaka se amehileng ke mocheso se potileng ho kenella ha ntho se bitsoa metamorphic aureole. Aureole ena hangata e bonts'a libaka tsa phetoho: haufi le ho kenella ha ntho tekanyo ea metamorphism e phahame ka ho fetisisa, ebe ea fokotseha ha u ntse u tsamaea.
5. Ho phodisa le ho "hoamisa" dihlahiswa tse fetotsweng
Hang ha ho kenella ha metsi ho bata, maemo a mocheso aa fokotseha mme diphetoho tsa diminerale di a kgaotsa. Lefika le hlahang le "koalehile" e le rekoto ya jeoloji ya ho kenella ha metsi.
Litšobotsi tsa metamorphism ea ho ikopanya
Litšobotsi tse ling tse tloaelehileng tse fumanoang ho metamorphism ea ho kopana:
– Sebaka le ho potoloha ho kenella ha metsi: mokhoa oa kabo o latela 'mele oa ho kenella ha metsi, o etsa aureole.
– E laoloa ke mocheso o phahameng: khatello ha e kholo joalo ka phetoho ea libaka.
– Sebopeho sa sona hangata ha se na makhasi: se hlahisa mafika a mangata a maholo a kang li-hornfel kapa 'mabole.
– Liphetoho tse tloaelehileng tsa diminerale tse nang le mocheso o phahameng: ponahalo ea liminerale tse itseng tse bontšang keketseho ea mocheso.
– Hangata e amahanngoa le ts'ebetso ea hydrothermal: maro a chesang a ka potlakisa liketso le ho tsamaisa likarolo tsa lik'hemik'hale.
Mafika a hlahang ka lebaka la phetoho ea ho kopana (mehlala)
Mona ke mehlala e meng ea mafika a atisang ho thehoa ka lebaka la metamorphism ea ho kopana, hammoho le li-protolith le litšobotsi tsa 'ona.
1. Li-hornfels (lefika la lenaka)
Li-hornfel ke lefika le tloaelehileng haholo la ho kopana le metamorphic, hangata le bopiloeng ka mafika a sedimentary a nang le dimela tse ntle joalo ka shale kapa siltstone. Hobane le futhumatsoa ka potlako mme ha le na khatello e kaalo e lebisang lehlakoreng, li-hornfel li na le sebopeho se thata haholo, se tiileng le lithollo tse ntle tsa diminerale. Lefika lena hangata le bonahala le "apehiloe," 'me mapetso a lona a ka ba bohale.
– Li-protolith tse akaretsang: shale, seretse, lejoe la silt
– Litšobotsi: ho se be le makhasi, ho boreleli, ho thata, 'mala o ka ba lefifi
– Tikoloho: haufi le ho kenella ha magma
Hangata li-hornfel ke bopaki bo matla ba hore sebaka seo se bile le mocheso o matla ka lebaka la ho kenella ha lintho.
2. 'Mabole
Mabole o thehoa ho tsoa phetohong ea lejoe la mokoetla kapa lejoe la dolo. Maemong a mocheso o phahameng, liminerale tsa calcite kapa dolomite ka lejoeng la mokoetla lia kopana hape ho ba likristale tse kholoanyane, tse hokahaneng. Ka lebaka leo, 'mabole hangata o na le ponahalo ea kristale 'me o ka bentšisoa hantle.
– Li-protolith tse tloaelehileng: lejoe la mokoetla, lejoe la dolostone
– Litšobotsi: e se nang makhasi, e kristale, e arabela le asiti (bakeng sa 'mabole oa calcite)
– Tšebeliso: thepa ea kaho, liemahale, mekhabiso
Li-aureole tse kopanang le lintho tse ling tse haufi le ho kenella ha lintho, lejoe la mokoetla le ka fetoha 'mabole ka potlako ka jeoloji.
3. Quartzite
Quartzite e entsoe ka lejoe la lehlabathe la quartz. Ho futhumatsa ho etsa hore lithollo tsa quartz li kopane ka thata le ho boela li kopana, e leng se etsang hore lefika le be thata haholo. Ho quartzite, meeli pakeng tsa lithollo hangata e "nyamela" ha likristale tse ncha li kopana.
– Protolith e tloaelehileng: lejoe la lehlabathe la quartz
– Litšobotsi: e thata haholo, ha e na makhasi, e laola quartz
– Tšebeliso: aggregate, lejoe la kaho, majoe a itseng a khabisitsoeng
Quartzite e kopanang le metamorphic hangata e hlaha ha ho kenella ho futhumatsa yuniti ya lehlabathe la quartz e haufi.
4. Skarn (mohlala oa phetoho ea ho kopana e amanang le maro)
Mehlala ea bohlokoa ea Skarn ke hobane e bontša phetoho e matla ea ho kopana e tsamaisoang ke mokelikeli, haholo-holo ha ho kenella ha magma ho sebelisana le majoe a carbonate (limestone/dolomite). Metsi a chesang a nang le silica le likarolo tsa tšepe a ka baka liketso tsa metasomatic, a etsa liminerale tse kang garnet, pyroxene, le wollastonite, tse atisang ho amahanngoa le liminerale tsa ore.
– Protolith e akaretsang: lefika la carbonate + tšusumetso ea ho kenella ha magma
– Litšobotsi: liminerale tsa calc-silicate (garnet/pyroxene), hangata li amahanngoa le li-deposit tsa ore
– Boleng ba moruo: e ka ba le Cu, Fe, W, Zn, Pb, jj.
Hangata Skarn ke sepheo sa ho batlisisa ka lebaka la bokgoni ba yona ba ho jara diminerale moruong.
5. Majoe a silicate a nang le calcium
Haeba mafika a sedimentary a na le motswako wa carbonate le letsopa/quartz, metamorphism ya ho kopana e ka hlahisa mafika a calc-silicate a nang le diminerale tse kang diopside, epidote, tremolite, kapa vesuvianite. Mefuta ena hangata e hlaha ka har'a aureole e potileng ho kenella ho kenellang ho kenellang ka hara dikarolo tsa sedimentary tsa sebopeho se fapaneng.
– Protolith: sediment e tsoakiloeng ea carbonate le silicate
– Litšobotsi: e na le liminerale tse ngata tsa silicate tsa calcium, tse tala ho isa ho sootho ka 'mala
– Moelelo: sebaka se haufi le ho kenella ha metsi, hangata se bapile le 'mabole kapa skarn
Mehlala ea tikoloho ea jeoloji ea metamorphism ea ho kopana
Phetoho ea 'metamorphism' ea ho kopana e ka hlaha maemong a fapaneng a tectonic, empa hangata e fumanoa ho:
– Li-arcs tsa seretse se chesang le libaka tse ka tlase ho moo: ho kenella ha magma ho ngata hoa phahama le ho tiea karolong e ka holimo ea lefika.
– Sebaka sa Plutonic: sebaka se laoloang ke mafika a igneous a kenellang joalo ka granite.
– Metswako e sa tebang ya ho kenella: dike le di-sill tse futhumatsang majwe a haufi ka sekala se sesesaane.
Tšimong ena, litsebi tsa jeoloji hangata li lemoha phetoho ea ho kopana ha lintho ka phetoho ea mofuta oa lefika le potolohileng ho kenella ha lintho. Mohlala, ho tloha ho shale hole le ho kenella ha lintho ho ea ho li-hornfels tse haufi le ho kenella ha lintho; kapa kalaka ea mokoetla ho ea ho 'mabole sebakeng sa ho kopana.
Papiso e potlakileng: metamorphism ea puisano khahlanong le metamorphism ea libaka
E le hore u se ke ua ferekanngoa, liphapang tse khutšoanyane ke tsena:
– Phetoho ea ho kopana: mocheso o laolang, o leng sebakeng se potolohileng ho kenella ha lintho, ho se be le makhasi ka kakaretso, ho etsa li-aureole.
– Phetoho ea libaka: e susumetsoang ke mocheso + khatello e phahameng sebakeng se seholo (mohlala, lithaba tse nang le tšusumetso), makhasi a akaretsang (schist, gneiss), tekanyo ea phetoho ea libaka e fapana ho latela tekanyo ea libaka.
Ho koala
Ho fetoha ha mafika ka lebaka la ho futhumala ho matla ho potoloha ho kenella ha magma. Hobane e laoloa ke mocheso le sebaka, ho fetoha ha mafika ana ho hlahisa mafika ao hangata a sa nang le makhasi mme a etsa aureole e fetohang ho potoloha ho kenella ha mafika. Mehlala ea mafika ao hangata a thehoang a kenyelletsa li-hornfels, 'mabole, quartzite, le mefuta e rarahaneng haholoanyane joalo ka mafika a skarn le calc-silicate. Ntle le ho ba bohlokoa bakeng sa ho utloisisa nalane ea jeoloji ea sebaka seo, ho fetoha ha mafika ka lebaka la ho kopana ho boetse ho na le molemo o sebetsang, haholo-holo ha ho tluoa tabeng ea ho thehoa ha li-deposit tsa liminerale tsa bohlokoa moruong, joalo ka tse litsamaisong tsa skarn.
Haeba o lakatsa, nka boela ka eketsa setshwantsho sa metamorphic aureole (dibaka tse tlohang haufi le ho kenella ho ya hole), kapa ka etsa mofuta wa sengoloa sena o shebaneng haholo le mehlala ya Seindonesia.
