Lebaka Leo Leholimo le Leputsoa
Leholimo le leputsoa ke pono ea letsatsi le letsatsi eo hangata re e nkang habobebe. Leha ho le joalo, ka mor'a leholimo lena le letle le leputsoa ho na le ketsahalo e khahlang le e rarahaneng ea 'mele. Hobaneng leholimo le le leputsoa? Ho utloisisa ketsahalo ena, re hloka ho teba likhopolong tsa motheo tsa fisiks ea sepakapaka, ho hasana ha leseli, le tšebelisano-'moho pakeng tsa khanya ea letsatsi le sepakapaka sa Lefatše la rona.
Khanya ea Letsatsi le Sekhahla sa 'Mala
Khanya ea letsatsi e bonahala e le tšoeu mahlong a rona, empa ha e le hantle e entsoe ka mebala e mengata e ka bonoang ho spectrum ea khanya. Spectrum ena e na le mebala ea mookoli: bofubelu, lamunu, mosehla, botala, boputsoa, indigo le pherese. 'Mala o mong le o mong ho spectrum o na le bolelele ba leqhubu bo fapaneng, ho tloha ho li-nanometer tse ka bang 700 bakeng sa bofubelu ho isa ho li-nanometer tse ka bang 400 bakeng sa bopherese.
Ha khanya ea letsatsi e kena sepakapakeng sa Lefatše, e sebelisana le limolek'hule tse nyane le likaroloana tse sepakapakeng. Ketsahalo ena ke eona e etsang hore 'mala oa leholimo o fetohe ho latela nako ea letsatsi le maemo. Ho hasana ha Rayleigh ke senotlolo sa ho utloisisa hore na ke hobane'ng ha leholimo hangata le bonahala le le putsoa.
Ho hasana ha Rayleigh
Ho hasana ha Rayleigh ke ketsahalo ea ho hasana ha leseli ka likaroloana tse nyane haholo ho feta bolelele ba leqhubu la khanya ka boeona. Phello ena e reheletsoe ka Baron John William Strutt, ea tsebahalang haholo ka hore ke Lord Rayleigh, setsebi sa fisiks sa Lenyesemane se ileng sa hlalosa ketsahalo ena ka lekhetlo la pele qetellong ea lekholo la bo19 la lilemo.
Ho hasaneng ha Rayleigh, matla a lesedi le hasaneng a lekana ka tsela e fapaneng le matla a bone a bolelele ba leqhubu la lesedi. Sena se bolela hore lesedi le nang le bolelele ba leqhubu bo bokgutshwane (jwalo ka boputswa le bopherese) le hasane ho feta lesedi le nang le bolelele ba leqhubu bo bolelele (jwalo ka bofubedu le lamunu).
Leha leseli le pherese le hasane ho feta leseli le leputsoa, leihlo la motho le utloa haholoanyane leseli le leputsoa le letala. Ke ka lebaka leo, leha ho na le leseli le leputsoa le lengata le hasaneng leholimong, leholimo le bonahala le le leputsoa ho rona.
Sepakapaka sa Lefatše
Sepakapaka sa lefatše se entsoe ka likhase tse fapaneng, ho kenyeletsoa naetrojene (hoo e ka bang 78%) le oksijene (hoo e ka bang 21%). Hape se na le argon, carbon dioxide, neon, le likhase tse ling tse 'maloa ka bongata bo bonyenyane. Likaroloana tsena li bapala karolo ho hasanyeng leseli.
Ha khanya ea letsatsi e kena sepakapakeng, maqhubu a eona a makhutšoanyane a hasane hohle ke limolek'hule tsa khase. Leseli le leputsoa, ka maqhubu a lona a makhutšoanyane a bolelele ba letsatsi, le hasane hantle ho feta leseli le lefubelu, ka maqhubu a lona a malelele a letsatsi. Ka hona, ha re sheba leholimo, re bona leholimo le hasane ka leseli le leputsoa ho tsoa mahlakoreng 'ohle.
Leha ho le jwalo, ha letsatsi le le hodimo, jwalo ka ha letsatsi le chaba kapa le dikela, lesedi la lona le tlameha ho feta lera le teteaneng la sepakapaka. Lesedi le leputswa le hasane ka mahlakoreng ohle pele mme ha le fihle mahlong a rona. Ka lehlakoreng le leng, lesedi le nang le maqhubu a malelele, jwalo ka bofubedu le lamunu, ha le hasane ka matla jwalo ka lesedi le leputswa mme le fihla mahlong a rona, kahoo re bona letsatsi jwalo ka lamunu kapa le lefubedu.
Tšilafalo le Phello ea Eona 'Maleng oa Leholimo
Ntle le dikarolwana tsa khase tse hlahang ka tlhaho sepakapakeng, ditshila tse fapaneng le tsona di ka ama mmala wa lehodimo. Ditshila tse kang mosi, lerole le dikarolwana tsa aerosol di ka baka ho hasana ha Mie, e leng se fapaneng le ho hasana ha Rayleigh hobane ho kenyeletsa dikarolwana tse lekanang ka boholo le bolelele ba leqhubu la lesedi le hasaneng.
Ho hasana ha Mie ha ho itšetlehe haholo ka bolelele ba leqhubu, kahoo mebala eohle e hasana ka ho lekana. Sena se ka etsa hore leholimo le bonahale le le lesoeu kapa le leputsoa. Metseng e nang le maemo a phahameng a tšilafalo ea moea, hangata re bona leholimo le bonahala le le lerootho ebile le le leputsoa hanyane ho feta libakeng tsa mahaeng tse hloekileng.
Ho phaella moo, tšilafalo ea moea e ka boela ea baka liketsahalo tse ling tse kang pula ea asiti le mosi oa photochemical, tse sa ameng 'mala oa leholimo feela empa hape le boleng ba moea le bophelo bo botle ba batho.
Liphetoho tsa Sehla le Sebaka sa Sebaka
Liphetoho tsa sehla le tsona li ama 'mala oa leholimo. Lehlabula, moea o atisa ho ba o hloekileng le o omileng, e leng se etsang hore ho hasana ha Rayleigh ho sebetse hantle 'me leholimo le bonahale le le leputsoa bo khanyang. Ho sa le joalo, linakong tsa lipula kapa tsa mariha, mongobo o mongata le maru hangata li koahela leholimo, li etsa hore le bonahale le le lerootho kapa le le putsoa hanyane.
Sebaka sa jeokrafi le sona se ama 'mala oa leholimo. Libakeng tsa polar, meea e matla le moea o hloekileng hangata li etsa hore leholimo la polar le bonahale le le leputsoa haholo ebile le hlakile. Ka lehlakoreng le leng, libakeng tse haufi le equator, leholimo le ka bonahala le le lesoeu kapa le le putsoa ka lebaka la mongobo o phahameng le ho thehoa ha maru khafetsa.
Qetello
Leholimo leo re le bonang letsatsi le letsatsi le bonahala le le putsoa ka lebaka la ho hasana ha Rayleigh, ketsahalo ea 'mele eo ho eona leseli le nang le maqhubu a makhutšoane a maqhubu, joalo ka le leputsoa, le hasanngoang ka matla ke likaroloana tse nyane sepakapakeng. Mahlo a rona a utloa khanya e putsoa haholo ho feta khanya e pherese, kahoo leholimo le bonahala le le putsoa leha khanya e pherese le eona e hasane haholo.
Ho phaella moo, mabaka a mang a fapaneng a kang tšilafalo ea moea, linako tsa selemo le sebaka sa jeokrafi le ona a bapala karolo ho khetholleng 'mala oa leholimo. Ka ho utloisisa liketsahalo tsena, re ka ananela hamolemo botle ba tlhaho bo bonahalang bo le bonolo empa bo rarahane ka mokhoa o makatsang.
Kahoo, ha o sheba lehodimo le leputsoa letsatsing le hlakileng, hopola hore ho na le saense e kgahlehang ka morao ho botle boo bo bonahalang. Bokahohle bo tletse diphiri, mme lehodimo le leputswa ke e nngwe ya diketsahalo tse ngata tse emetseng ho ithutwa le ho utlwisiswa.
