Phetoho ea Matla Tlhahisong ea Matla
Phetoho ea matla ke ts'ebetso ea ho fetola mofuta o mong oa matla hore e be mofuta o mong, o nang le thuso haholo bakeng sa litlhoko tsa batho. Moelelong oa tlhahiso ea motlakase, phetoho ea matla ke karolo ea bohlokoa ea kamoo lifeme tsa motlakase li hlahisang motlakase, ebe li ajoa malapeng, liindastering le libakeng tse fapaneng tsa sechaba. Hoo e ka bang litsamaiso tsohle tsa tlhahiso ea matla li sebetsa ka letoto la liphetoho tsa matla—ho tloha ho matla a lik'hemik'hale, mocheso le matla a mechini, qetellong ho ea ho matla a motlakase. Ho utloisisa ts'ebetso ena ea phetoho ho bohlokoa bakeng sa ho utloisisa melemo, meeli, katleho le tšusumetso ea tikoloho ea theknoloji e 'ngoe le e 'ngoe ea tlhahiso ea matla.
1. Mehopolo ea motheo ea matla le motlakase
Matla a ke ke a bōptjoa kapa a senngoa, empa a ka fetola sebopeho ho latela molao oa paballo ea matla. Ho sa le joalo, motlakase ke mofuta oa matla o amanang le motsamao oa litefiso tsa motlakase (li-elektrone). Litsamaisong tsa matla, matla a motlakase hangata a hlahisoa ka lijenereithara, mechine e fetolang matla a mechini (motsamao oa potoloho) hore e be matla a motlakase ho latela molao-motheo oa tlhahiso ea motlakase. Ka mantsoe a mang, lijenereithara tse ngata li tsepamisa maikutlo pakaneng e le 'ngoe ea mantlha: ho hlahisa potoloho ea turbine kapa shaft e matla ka ho lekaneng le e tsitsitseng ho lekana ho khanna jenereithara.
2. Mehato e akaretsang ea phetoho ea matla lifemeng tsa motlakase
Leha mefuta ea limela tsa motlakase e fapana, mekhahlelo ea phetoho ea matla hangata e na le mokhoa o ts'oanang:
1. Mehloli ea mantlha ea matla: mohlala, mashala, khase, uranium, metsi, moea, khanya ea letsatsi, kapa matla a geothermal.
2. Phetoho ho ba matla a mahareng: hangata ka sebopeho sa matla a mocheso (mocheso) kapa matla a kinetic (motsamao oa mokelikeli).
3. Phetoho hore e be matla a mechini: ka kakaretso ho fetola turbine (mouoane, khase, metsi, kapa moea).
4. Phetoho ho ba matla a motlakase: jenereithara e hlahisa motlakase.
5. Phetiso le kabo: motlakase o eketsoa motlakaseng, o romelloa ka marang-rang, ebe o fokotsoa motlakaseng bakeng sa tšebeliso ea bareki.
Litsing tse ling tsa motlakase, mehato e itseng e ka tlolwa. Liphanele tsa letsatsi, mohlala, li ka fetola matla a leseli ka ho toba hore e be motlakase ntle le turbine.
3. Setsi sa motlakase sa mouoane (PLTU): matla a lik'hemik'hale → mocheso → mechini → motlakase
Setsi sa motlakase se sebedisang mashala ke mohlala o motle wa phetoho e nang le mekhahlelo. Matla a dikhemikhale a bolokilweng mashaleng a ntshwa ka ho tjheswa ka hara boiler. Ho tjheswa ho hlahang ho futhumatsa metsi, ho a fetola mouoane o nang le kgatello e hodimo, mocheso o hodimo. Mouwane ona o fepuwa ka hara turbine ya mouoane, e fetolang mahare a yona. Ho potoloha ha turbine ho kganna jenereithara, e hlahisang motlakase.
Ketane ea phetoho e ka akaretsoa ka tsela ena:
matla a lik'hemik'hale (mashala) → matla a mocheso (mouoane) → matla a mechini (turbine) → matla a motlakase (jenereithara).
Mathata a maholo a lifeme tsa motlakase tse fehlang mashala ke bokgoni ba tsona bo fokolang ba mocheso ka lebaka la melao ea thermodynamics, hammoho le khase ea tsona ea mocheso le mesi e silafatsang. Ka hona, mahlale a kang lifeme tsa motlakase tse bohlokoa haholo/tse bohlokoa haholo le litsamaiso tsa taolo ea mesi li ntlafalitsoe ho eketsa bokhoni le ho fokotsa tšusumetso tikolohong.
4. Difeme tsa motlakase tse sebedisang khase (PLTG/PLTGU): matla a dikhemikhale → mocheso/kgatello → mechini → motlakase
Setsing sa motlakase se sebelisang khase, khase ea tlhaho e chesoa ka phapusing ea ho besa ea turbine ea khase. Ho besa ho hlahang ho hlahisa khase e chesang, e nang le khatello e phahameng e potolohang turbine ea khase ka ho toba. Turbine ena e hokahantsoe le jenereithara, e hlahisang motlakase ho tsoa matla a mechini a potolohang.
Ho feta moo, tsamaisong ya potoloho e kopaneng (PLTGU), mocheso o tswang dikgaseng tsa mosi tsa turbine ya khase o sebediswa hape ho hlahisa mouoane o kgannang turbine e eketsehileng ya mouoane. Sena se etsa hore phetoho ya matla e sebetse hantle hobane "mocheso o lahlilweng" ha o hanelwe hanghang. Sistimi ena e eketsa bokgoni ba fektheri ka kakaretso mme e fokotsa tshebediso ya mafura ka kWh ya motlakase.
5. Difeme tsa motlakase wa metsi (PLTA): matla a ka bang teng → kinetic → mechanical → motlakase
Difeme tsa motlakase wa metsi di sebedisa matla a kgoheli a metsi a bolokilweng dibakeng tse phahameng (matamo kapa dinoka). Ha metsi a phalla ka hara penstock (penstock), matla a kgonehang a fetoha matla a kinetic (phallo e potlakileng). Phallo ena e fetola turbine ya metsi (jwalo ka turbine ya Francis, Kaplan, kapa Pelton), e ntan'o fetola jenereithara ho hlahisa motlakase.
Ketane ea phetoho:
matla a ka bang teng a metsi → matla a kinetic → matla a mechini a turbine → matla a motlakase.
Hangata dimela tsa motlakase wa metsi ha di hloke ho tjheswa, e leng se fellang ka mesi e fokolang. Leha ho le jwalo, kaho ya matamo e ka ama tikoloho, ho thella ha seretse le phetoho ya kahisano dibakeng tse potileng.
6. Setsi sa motlakase oa moea (PLTB): matla a kinetic a moea → mechine → motlakase
Turbine ea moea (PLTB) e sebelisa matla a kinetic a moea o tsamaeang. Moea o fetola mahare a turbine (rotor). Potoloho ena e fetisetsoa ho jenereithara (ka linako tse ling ka lebokose la gear, ka linako tse ling ka ho khanna ka kotloloho) ho hlahisa motlakase.
Ts'ebetso:
matla a kinetic a moea → matla a mechine a rotor → matla a motlakase.
Melemo ea eona e kenyelletsa ho ba mohloli oa matla a nchafatsoang le ho se hlahise mesi e kotsi nakong ea ts'ebetso. Meeli ea eona e holim'a tlhaho e feto-fetohang ea moea, e leng se etsang hore tlhahiso ea eona ea motlakase e se ke ea tsitsa, e hlokang sistimi e laolang gridi, polokelo ea matla, kapa motsoako le lijenereithara tse ling.
7. Litsi tsa motlakase oa letsatsi (PLTS): matla a mahlaseli → motlakase
Litsi tsa matla a letsatsi tsa photovoltaic li sebetsa ho latela molao-motheo oa phello ea photovoltaic: li-photon tse tsoang letsatsing li otla thepa ea semiconductor (joalo ka silicon), ebe li hlahisa motsamao oa lielektrone, li hlahisa motlakase. Ts'ebetso ea phetoho e khuts'oane:
matla a mahlaseli a letsatsi → matla a motlakase.
Leha ho le jwalo, motlakase o tswang diphanele tsa letsatsi ke motlakase o tobileng (DC), o hlokang inverter ho o fetolela ho motlakase o fetohang (AC) hore o kene ka hara gridi. Jwalo ka moya, matla a letsatsi a a fetoha, kahoo tlhahiso e itshetlehile ka boemo ba lehodimo, sebaka le nako ya letsatsi.
Ntle le di-photovoltaic, ho boetse ho na le di-solar power plants tse kopanyang mocheso wa letsatsi ho hlahisa mouoane le ho fetola turbine—ka molao-motheo ho tshwana le feme ya motlakase e sebediswang ka mashala, empa mohlodi wa mocheso o tswa letsatsing.
8. Setsi sa motlakase sa geothermal (PLTP): geothermal → mechanical → motlakase
Litsi tsa motlakase tsa geothermal (PLTP) li sebelisa mocheso o tsoang ka hare ho lefatše ho futhumatsa metsi kapa maro a ka har'a matamo a geothermal. Mokelikeli ona o chesang e ka ba mouoane o tobileng kapa metsi a chesang a ntan'o fetoloa mouoane ka mokhoa o itseng. Mouoane o fetola liturbine le lijenereithara, o hlahisa motlakase.
Potoloho ea phetoho:
matla a geothermal → matla a mocheso a mokelikeli → matla a mechini a turbine → matla a motlakase.
Litsi tsa motlakase tsa geothermal (PLTP) li na le monyetla oa ho ba lijenereithara tsa motheo ka lebaka la botsitso ba tsona ha li bapisoa le matla a moea le a letsatsi, le mesi e fokolang ea tsona ha li bapisoa le litsi tsa motlakase tsa mafura a khale. Liphephetso li kenyelletsa litšenyehelo tsa lipatlisiso, likotsi tsa ho cheka, le taolo ea metsi le likhase tse silafatsang.
9. Bokgoni le tahlehelo ya matla phetohong
Mokhahlelo o mong le o mong oa phetoho o tsamaea le tahlehelo ea matla, hangata ka mokhoa oa mocheso o lahlehang ka lebaka la khohlano, khanyetso ea motlakase, kapa mefokolo ea tekheniki. Bokgoni bo hlalosa hore na matla a mangata a ho kenya a fetoloa matla a motlakase a hlahisoang.
Litsing tsa motlakase tse futhumatsang (mashala, khase, nyutlelie), katleho e susumetsoa haholo ke phapang ea mocheso pakeng tsa mohloli oa mocheso le tikoloho, ho latela melao-motheo ea thermodynamic. Litsing tsa motlakase tse nchafatsoang joalo ka moea le letsatsi, katleho e susumetsoa haholo ke litšobotsi tsa sesebelisoa (turbine aerodynamics, boleng ba sele ea letsatsi) le maemo a tikoloho.
Ntle le tlhahiso ea motlakase, tahlehelo ea matla e boetse e etsahala phetisong le kabong ka lebaka la khanyetso ea cable le lisebelisoa, kahoo moralo oa marang-rang o bohlokoa haholo ho boloka boleng ba phepelo.
10. Qetello
Phetoho ea matla tlhahisong ea motlakase ke ts'ebetso ea ketane e fetolang matla a fapaneng a mantlha hore e be matla a motlakase a ka sebelisoang. Litsi tsa motlakase tse fehlang mashala (PLTU) le litsi tsa motlakase tse fehlang mashala li itšetlehile ka ho fetola matla a lik'hemik'hale hore e be mocheso ebe li tsamaea, ha litsi tsa motlakase oa metsi le tse fehlang moea (PLTA) li sebelisa matla a motsamao oa mokelikeli ka kotloloho ho fetola liturbine. Litsi tsa motlakase oa letsatsi tse nang le photovoltaic (PLTS) li ka fetola mahlaseli a letsatsi ka kotloloho hore e be motlakase ntle le mohato oa mechini. Theknoloji ka 'ngoe e na le litšobotsi tse fapaneng tsa phetoho ea matla, bokhoni, litšenyehelo le tšusumetso ea tikoloho. Nakong e tlang, ho ntlafatsa bokhoni ba phetoho, ho atolosa ts'ebeliso ea matla a nchafatsoang, le ho kopanya polokelo ea matla le li-grid tse bohlale e tla ba senotlolo sa ho fihlela tlhoko e ntseng e hola ea motlakase ka tsela e hloekileng le e tšoarellang haholoanyane.