Mekhoa ea ho Epolla Lintho tsa Khale
Ho epolla ke e 'ngoe ea mesebetsi ea mantlha ea ho epolla lintho tsa khale. Ka ho epolla ka mokhoa o hlophisehileng, litsebi tsa lintho tsa khale li batla ho sibolla, ho ngola le ho hlalosa mesaletsa ea nako e fetileng—ho tloha linthong tse nyenyane tse kang lipitsa tsa letsopa ho ea mehahong e meholo joalo ka metheo ea meaho, mabitla, kapa litsamaiso tsa khale tsa nosetso. Leha ho le joalo, ho epolla ke ho fetang feela "ho cheka mobu." Ke ts'ebetso ea saense e hlokang ho nepahala, ho rera ka hloko, le litekanyetso tse tiileng tsa litokomane, hobane lera le leng le le leng la mobu o sa koaheloang ha e le hantle ke "leqephe" la nalane le ke keng la tsosolosoa. Ke ka lebaka leo ho epolla hangata ho hlalosoang e le ts'ebetso e senyang: hang ha e epollotsoe, moelelo oa pele oa lahleha, ho etsa hore tlaleho e be ea bohlokoa joalo ka lintho tse fumanoeng ka botsona.
Maikemisetso le Melao-motheo ea Motheo ea ho Epolla
Morero oa ho epolla o ka fapana, ho latela litlhoko tsa lipatlisiso. Ho epolla lipatlisiso tse ling ho etsoa ho araba lipotso tse itseng tsa saense, tse kang mabapi le tatellano ea linako tsa bolulo, mekhoa ea ho iphelisa, kapa phetoho ea setso. Mefuta e meng ea ho epolla pholoso e etsoa ha sebaka se sokeloa ke tšenyo e bakoang ke kaho ea litsela, merafo, kapa merero ea meralo ea motheo. Maemong ana ka bobeli, melao-motheo ea motheo ea tšoana: ho boloka moelelo oa lintho tse fumanoeng le ho senola stratigraphy (mealo ea mobu) ka tsela e laoloang.
Molao-motheo oa bohlokoa o khomareloang kamehla ke molao oa stratigraphy: ka kakaretso, likarolo tse tlase li tsofetse ho feta tse ka holimo ho tsona, ntle le haeba li sitisoa ke ho epolloa hape, mesebetsi ea liphoofolo, metso ea lifate, kapa khoholeho ea mobu. Baepolli ba lintho tsa khale ba tlameha ho tseba ho lemoha phapang likarolong—ho latela 'mala, sebopeho, motsoako, kapa litaba tsa thepa—le ho hlokomela likamano lipakeng tsa tsona ho theha tatellano ea liketsahalo sebakeng seo.
Mokhahlelo oa Pele oa Moralo le Phuputso
Pele ho qalwa ho epolloa, sehlopha hangata se etsa phuputso ya pele. Mokgahlelo ona o kenyeletsa tlhahlobo ya dingolwa, ho etsa 'mapa wa sebaka, dipuisano le baahi ba moo, le diphuputso tsa bokahodimo ho hlwaya kabo ya dintho tse entsweng ka matsoho. Diphuputso tsa sejwalejwale di ka boela tsa sebedisa mahlale a jeofiziki a kang radar e kenang fatshe (GPR), di-magnetometer, kapa ho hanyetsa motlakase ho "sheba" dikarolo tse ka tlasa lefatshe ntle le ho cheka. Ditshwantsho tsa sefofane le ditshwantsho tsa sathelaete, ho kenyeletswa le diskena tsa LiDAR dibakeng tse nang le meru, hangata di thusa ho hlwaya mesaletsa ya meaho ya kgale kapa dipaterone tsa naha.
Liphetho tsa phuputso li sebelisoa ho fumana sebaka se lokelang ho chekoa, ho theha lipheo tse itseng, ho hakanya thepa le ho bolela esale pele likotsi. Lintlha tse kang litumello (molao), polokeho, paballo ea lintho tse fumanoeng, le ho kenella ha bankakarolo ba lehae le tsona ke lintho tsa bohlokoa tseo ho nahanoang ka tsona.
Qeto ea Sisteme ea Grid le Lintlha tsa Taolo
Ha ho epolloa ho qala, sebaka seo hangata se aroloa ka lisekoere tsa gridi ho sebelisoa lithupa le khoele. Sistimi ea gridi e thusa ho netefatsa hore ho epolloa le ho rekota ho hlophisehile 'me e lumella lintho tse fumanoeng hore li behoe 'mapa ka nepo. Lintlha tsa datum li thehiloe ho fana ka bophahamo le litšupiso tse hokahanyang. Ka ho sebelisa lisebelisoa tsa ho lekanya tse kang theodolite, seteishene sa kakaretso, kapa GPS e fapaneng, litsebi tsa lintho tsa khale li tlaleha ka nepo boemo ba lintho tse fumanoeng, meeli ea likarolo le liphetoho tsa bophahamo. Lintlha tsena li bohlokoa, kaha tlhaloso ea lintho tsa khale e itšetlehile ka likamano tsa sebaka: moo ntho e fumanoang teng e bohlokoa joalo ka ntho ka boeona.
Mekhoa ea ho Epolla: Ho Tšoela le Moelelo
Ka kakaretso, ho na le mekhoa e 'meli e meholo ea ho epolla, e leng ho epolla ho latela "mathe" (mealo ea maiketsetso) le ho epolla ho latela "moelelo" kapa stratigraphy ea tlhaho.
Ho epolla mathe ho kenyelletsa ho tlosa mobu ka mekhahlelo e itseng ea botenya, joalo ka 5 kapa 10 cm e 'ngoe le e 'ngoe, haholo-holo ha meeli ea tlhaho ea lera e le thata ho e khetholla. Mokhoa ona o thusa ho boloka taolo e otlolohileng le ho nolofatsa tlhahlobo ea kabo ea lintho tsa khale botebong bo itseng. Leha ho le joalo, mokhoa oa ho lahla mathe o na le kotsi ea ho "seha" lera la tlhaho haeba le sa etsoe ka hloko.
Ka lehlakoreng le leng, ho epolloa ha moelelo ho leka ho latela meeli ea lera la tlhaho le litšobotsi tse bonahalang, tse kang lera la molora, li-depositi tsa moroallo, fatše la matlo, kapa likoti. Mokhoa ona o nkoa o le motle haholo hobane o boloka tatellano ea ho boloka mobu ka nepo haholoanyane. Merero e mengata ea mehleng ea kajeno ea lintho tsa khale e kopanya tsena tse peli, e ikamahanya le litšobotsi tsa mobu le lipakane tsa lipatlisiso.
Lisebelisoa le Mokhoa oa ho Sebetsa Tšimong
Diphuputso tsa baepolli ba dintho tsa kgale di sebedisa disebediswa tse fapaneng, ho tloha ho tse bonolo ho isa ho tsa theknoloji e hodimo. Diforo le dipike di sebedisetswa ho tlosa mobu o mongata mehatong ya pele, empa ha di ntse di atamela dikarolo tsa bohlokwa kapa dintho tse fumanwang habonolo, baepolli ba dintho tsa kgale ba retelehela disebedisweng tse bobebe tse kang di-trowel, borashe, di-spatula, esita le disebediswa tsa meno. Disefe di sebedisetswa ho sefa mobu ho netefatsa hore dikarolwana tse nyane—tse kang masapo a ditlhapi, difaha, ditholwana tse tjhesitsweng, kapa majwe a manyane—ha di foswe. Dibakeng tse ding, ho phaphamala ho sebediswa ho arola masalla a dimela tse nyane ho tloha mobung, ho thusa ho aha botjha dijo le ditikoloho tsa kgale.
Mosebetsi oa tšimo o totobatsa bohloeki le ho nepahala ha stratigraphic. Phetoho e 'ngoe le e 'ngoe ea mobu e tlalehoa, tšobotsi e 'ngoe le e 'ngoe ea huloa, 'me ntho e 'ngoe le e 'ngoe e fumanoeng e ngotsoe. Ha e le hantle, sehlopha se sebetsa butle ho qoba ho senya moelelo. Ho cheka kapele haholo ho ka lahleheloa ke tlhahisoleseling e bohlokoa ho feta lintho tsa khale ka botsona.
Litokomane: Lintlha, Lifoto, Litšoantšo, le 3D
Litokomane ke mali a bophelo a ho epolloa. Baepolli ba lintho tsa khale ba boloka libuka tsa tšimo tse nang le litlhaloso tsa lera, litlhaloso tsa pele, maemo a leholimo le liqeto tsa mekhoa. Moelelo o mong le o mong o abeloa nomoro e ikhethang, 'me lintho tsa khale li abeloa likhoutu tse li hokahanyang le moelelo oo.
Ntle le direkoto tse ngotsweng, ditokomane tse bonahalang di bohlokwa ka ho lekana. Dinepe di nkuwa pele, nakong ya ho epollwa, le ka mora ho epollwa—ka sekala se hlakileng le ka nqa leboya. Ditshwantsho tsa boenjiniere le tsona di entswe bakeng sa meralo le dikarolo ho bontsha stratigraphy. Kajeno, ho skena ha 3D le photogrammetry di sebediswa ka ho eketsehileng ho rekota ka nepo sebopeho sa dikarolo kapa meaho, ho hlahisa mehlala ya dijithale e ka hlahlojwang botjha esita le ka mora hore sebaka se kwalwe.
Tsamaiso ea ho Sibolla le Paballo
Hang ha ntho e entsoeng ka matsoho e se e fumanoe, mohato o latelang ke tsamaiso e nepahetseng. Hangata lintho tse entsoeng ka matsoho li hloekisoa hanyane, lia omisoa, 'me li bolokoa ka mekotleng kapa mabokoseng a nang le mabitso. Bakeng sa thepa e senyehang habonolo joalo ka tšepe e senyehileng, lehong le metsi, kapa masela, ho e sebetsana ho hloka tlhokomelo e feteletseng 'me hangata ho hloka thuso ea mohlokomeli. Esita le phoso e nyane, joalo ka ho oma kapele haholo, e ka lebisa ho petsoheng kapa tšenyong ea ka ho sa feleng.
Disampole di boetse di bokellwa bakeng sa tlhahlobo ya saense, jwalo ka mashala bakeng sa ho lekanya nako ya radiocarbon, sediment bakeng sa tlhahlobo ya peo e phofshwaneng, kapa masapo bakeng sa dithuto tsa isotope. Disampole di lokela ho ngolwa ka ho hlaka e le hore diphetho tsa laboratori di ka hokahanngwa le moelelo wa tsona wa dintho tsa kgale.
Ho Epolloa ha Meaho le ho Cheka Mabitla
Mekhoa ea ho epolla le eona ea fapana ho latela mofuta oa ntho e fumanoeng. Ha ho epolloa meaho (mohlala, mabota, fatše, kapa liforo), baepolli ba lintho tsa khale ba hloka ho sibolla meeli ea litšobotsi butle-butle, ho khetholla mekhahlelo ea kaho, le ho khetholla pakeng tsa litokiso, ntlafatso le ho putlama. Libakeng tsa bolulo, masoba a masoba kapa matšoao a mollo a ka hlaha e le liphetoho tse poteletseng 'mala oa mobu, e leng se etsang hore ho bala "matšoao" a mobu e be tsebo ea bohlokoa.
Ho epolloa ha mabitla ho baka liphephetso tse ikhethang, ka botekgeniki le ka boits'oaro. Boemo ba masapo, tataiso ea 'mele, thepa ea mabitla le maemo a mobu li tlameha ho tlalehoa ka botlalo ka lebaka la bohlokoa ba tsona meetlong le boitsebisong ba sechaba. Ho feta moo, ho epolla masalla a batho ho hloka litumello, mekhoa ea boitšoaro le kutloisiso ea setso, haholo-holo ha ho kenyelletsoa lichaba tse phelang tse nang le kamano ea nalane le sebaka seo.
Ho Kwalwa le ho Tlaleha Sebaka
Hang ha ho epolloa ho phethetsoe, sebaka se epollotsoeng hangata se koaloa hape ho sireletsa meaho kapa mekhahlelo e setseng e e-so ithutoe, ntle le haeba sebaka seo se tla bolokoa e le sebaka se bulehileng. Mokhahlelo oa kamora ho epolloa o kenyelletsa tlhahlobo ea lintho tsa khale, ts'ebetso ea data ea sebaka, tlhaloso ea stratigraphic, le ho ngola litlaleho tsa mahlale. Tlaleho ke tlhoko ea bohlokoa hobane e fa sechaba le sechaba sa thuto monyetla oa ho fumana liphetho tsa lipatlisiso. Ntle le tlaleho e nepahetseng, ho epolloa ho lahleheloa ke boleng ba bona ba saense.
Ho koala
Mekhoa ea ho epolla lintho tsa khale e kopanya tsebo e sebetsang le mekhoa ea saense. E hloka ho ela hloko, ho ngola litokomane ka hloko, ho tseba likhopolo tsa stratigraphic, le bokhoni ba ho sebetsa sehlopheng. Ho feta feela ho batla lintho tsa khale, ho epolla lintho ho ikemiselitse ho tsosolosa mesebetsi ea batho ba fetileng ka moelelo, mekhahlelo le likamano tsa sebaka tse bolokiloeng mobung. Hobane ts'ebetso e ke ke ea phetoa tlas'a maemo a tšoanang, baepolli ba lintho tsa khale ba mehleng ena ba loanela ho epolla ka hloko, ho ngola ka botlalo, le ho toloka ka boikarabello. Kahoo, sebaka se seng le se seng se fumanoeng se ka kenya letsoho ka tsela e nang le moelelo kutloisisong ea rona ea nalane ea batho le setso.