Tokiso ea Balance Sheet Litlalehong tsa Lichelete
Leqephe la tekanyo ke karolo ea bohlokoa ea lipolelo tsa lichelete, e hlahisang boemo ba lichelete ba mokhatlo ka letsatsi le itseng. Leqephe la tekanyo le lumella babali ho bona matlotlo, mekitlane le equity ea k'hamphani. Bakeng sa batsamaisi, batseteli, bakoloti le balaoli, le bahlahlobi, leqephe la tekanyo le bapala karolo ea bohlokoa e le motheo oa ho etsa liqeto hobane le fana ka setšoantšo se khuts'oane empa se felletseng sa bophelo bo botle ba lichelete ba k'hamphani.
Tlhaloso le Mosebetsi oa Balance Sheet
Ka bokhutšoanyane, leqephe la tekanyo ke tlaleho e bontšang tekanyo pakeng tsa thepa, mekitlane le equity. Leqephe la tekanyo le lokisoa ho latela equation ea motheo ea akhaonto:
Matlotlo = Melato + Tekatekano
Tekanyo ena e totobatsa hore mohloli o mong le o mong oa k'hamphani o tsoa mehloling e 'meli e meholo ea lichelete: ho tsoa mekheng ea kantle (mekitlane) le ho beng (equity). Mesebetsi ea leqephe la tekanyo e kenyelletsa: (1) ho lekola bokhoni ba k'hamphani ba ho lefa litlamo tsa nako e khuts'oane le tsa nako e telele, (2) ho sekaseka meaho ea lichelete le maemo a leverage, (3) ho lekola ho lekana ha chelete le ho lekana ha chelete ea ho sebetsa, le (4) ho sebetsa e le referense bakeng sa ho bala likarolelano tsa lichelete tse kang karolelano ea hona joale, karolelano ea sekoloto ho equity, le phaello ea thepa.
Likarolo tse ka Sehloohong tsa Leqephe la Tekanyo
1. Matlotlo
Matlotlo ke mehlodi e laolwang ke khamphani ka lebaka la diketsahalo tse fetileng le eo ho lebelletsweng hore melemo ya moruo ya nakong e tlang e tla phalla ho yona. Matlotlo ka kakaretso a arotswe ka:
a. Matlotlo a Hona Joale (Matlotlo a Hona Joale)
Matlotlo a lebelletsweng ho fetolelwa tjheleteng, ho rekiswa, kapa ho sebediswa nakong ya selemo se le seng kapa nakong ya tshebetso e tlwaelehileng ya khamphani. Mehlala e kenyeletsa tjhelete le tjhelete e lekanang le yona, diakhaonto tse ka amohelwang, thepa e bolokilweng, ditshenyehelo tse lefellwang pele, le matsete a nako e kgutshwane.
b. Matlotlo ao e seng a Hona Jwale
Matlotlo a sebelisetsoang ho tšehetsa ts'ebetso ea nako e telele 'me ha a rereloa ho rekisoa hang-hang. Mehlala e kenyelletsa thepa, fektheri le lisebelisoa (matlotlo a sa fetoheng), matlotlo a sa bonahaleng a kang litokelo tsa molao le matšoao a khoebo, le matsete a nako e telele.
Ha ho lokiswa tekano, matlotlo hangata a hlahiswa ho latela boemo ba ona ba ho qhalana ha tjhelete—ho tloha ho a qhalanang habonolo, jwalo ka tjhelete, ho isa ho a fokolang haholo, jwalo ka matlotlo a tsitsitseng.
2. Melato
Melato ke boikarabello ba hona joale ba khamphani bo hlahang liketsahalong tse fetileng, boo ho lebeletsoeng hore tefo ea bona e tla fella ka phallo ea mehloli ea moruo. Melato e arotsoe ka:
a. Melato ea Hona Joale
Melato e butsoang nakong ea selemo se le seng kapa potoloho e le 'ngoe ea ts'ebetso. Mehlala e kenyelletsa liakhaonto tse lokelang ho lefshoa, makhetho a lokelang ho lefshoa, litšenyehelo tse bokelletsoeng, sekoloto sa nako e khuts'oane, le karolo ea hona joale ea sekoloto sa nako e telele.
b. Melato ea Nako e Telele (Melato eo e seng ea Hona Joale)
Melato e lokelang ho lefuoa ka nako e fetang selemo. Mehlala e kenyelletsa likalimo tsa banka tsa nako e telele, dibonto, melato ea khiriso, le litlamo tse itseng tsa melemo ea basebetsi.
Melato hangata e hlahisoa ho tloha ho nako e potlakileng ho isa ho nako e telele ho nolofalletsa babali ho lekola likhatello tsa tefo haufinyane.
3. Tekatekano
Equity ke karolo e setseng ea thepa ea k'hamphani ka mor'a ho tlosa mekitlane eohle. Bakeng sa k'hamphani, equity e ka kenyelletsa chelete e lefshoang, chelete e eketsehileng, meputso e bolokiloeng, le likarolo tse ling tsa chelete e felletseng. Ha e le hantle, liphetoho tsa equity li susumetsoa ke phaello/tahlehelo ea nako ea hona joale, kabo ea likabelo, menehelo ea chelete, le litšebelisano tse ling tse kang ho rekolla li-stock tsa letlotlo, haeba li le teng.
Melao-motheo le Maemo a ho Lokisetsa Leqephe la Tekanyo
Ho lokisoa ha leqephe la tekanyo ho tlameha ho latela maemo a sebetsang a boikarabello, joalo ka PSAK Indonesia (e amohelang IFRS bakeng sa lintlha tse ngata) kapa SAK-ETAP bakeng sa mekhatlo e itseng. Melao-motheo e meng ea bohlokoa eo u lokelang ho e nahana ke ena:
1. Botšepehi le bohlokoa: tlhahisoleseling e tlameha ho tšepahala le ho ba molemo bakeng sa ho etsa liqeto.
2. Ho tsitsa: mokhoa oa ho bala o sebelisoang o lokela ho ba o ts'oanang lipakeng tsa linako e le hore o ka bapisoa.
3. Ho bokella tjhelete: ditransekshene di a ananelwa ha di etsahala, eseng feela ha tjhelete e amohelwa kapa e lefshwa.
4. Bohlokwa: tlhahisoleseding ya bohlokwa feela e lokela ho hlahiswa ka botlalo.
5. Tlhahiso e lokileng: leqephe la tekanyo le tlameha ho bonts'a maemo a nnete ntle le ho khelosa.
Ho phaella moo, matlotlo le mekitlane di ka lekanngwa ka theko ya nalane, boleng bo lokileng, kapa boleng ba hajwale, ho itshetlehile ka mofuta wa akhaonto le melao e e laolang. Mohlala, matlotlo a tsitsitseng hangata a rekotwa ka theko ebe a theoha boleng, ha disebediswa tse ding tsa ditjhelete di ka lekanngwa ka boleng bo lokileng.
Mehato ea Tokisetso ea Balance Sheet
Ho lokisa leqephe la tekanyo hantle, ho hlokahala mokhoa o hlophisehileng oa ho bala akhaonto. Mehato e akaretsang ea ho lokisa leqephe la tekanyo ke ena:
1. Ho Bokella Lintlha tsa Transaction le Litokomane
Mohato oa pele ke ho netefatsa hore litšebelisano tsohle tse amang boemo ba lichelete lia tlalehoa, joalo ka li-invoice tsa theko/thekiso, bopaki ba tefo, likonteraka tsa kalimo, litlaleho tsa banka le litokomane tsa thepa. Botlalo ba data bo etsa qeto ea ho nepahala ha balance sheet.
2. Ho Bokella Likoranta le Libuka tsa Tlaleho
Thekisetsano e 'ngoe le e 'ngoe e tlalehoa bukeng ea litlaleho ho latela liakhaonto tse loketseng (debit le credit), ebe e romelloa bukeng ea litlaleho tse akaretsang. Mothating ona, k'hamphani e etsa bonnete ba hore ha ho na li-account tse fosahetseng—mohlala, ho khetholla pakeng tsa litšenyehelo tse leng litšenyehelo le tse lokelang ho ba matlotlo a maholo.
3. Ho Etsa Tekanyo ea Teko
Tekanyo ea teko ke lethathamo la tekanyo ea akhaonto ka 'ngoe qetellong ea nako. E thusa ho netefatsa hore kakaretso ea mekitlane e lekana le kakaretso ea mekitlane pele ho liphetoho life kapa life. Leha ho le joalo, tekanyo ea mekitlane le mekitlane ha se kamehla e tiisang liakhaonto tse se nang liphoso, kahoo mohato o latelang o lula o le bohlokoa.
4. Etsa Liphetoho tsa Lingoliloeng tsa Koranta
Liphetoho li etsoa ho bonahatsa maemo a sebele qetellong ea nako. Mehlala ea liphetoho e kenyelletsa ho theoha ha boleng ba thepa e sa fetoheng, ho fokotseha ha boleng ba thepa e sa bonahaleng, kananelo ea litšenyehelo tse bokellaneng, lekeno le bokellaneng, tumello bakeng sa liakhaonto tse belaetsang, le liphetoho ho thepa e qetellang.
5. Lokisa Tekanyo ea Teko Kamora Liphetoho
Kamora diphetoho, ho lokisetswa tekanyo e ntjha ya teko ho netefatsa hore diakhaonto di bontsha boleng ba tsona bo nepahetseng ba qetello. Boleng bona ke motheo wa mantlha wa ho lokisa leqephe la tekanyo.
6. Hlopha Liakhaonto ka Matlotlo, Melato le Equity
Liakhaonto li arotsoe ka lihlopha ho latela mofuta oa tsona. Chelete ke thepa ea hona joale, thepa ea thepa ke thepa ea hona joale, lisebelisoa ke thepa e seng ea hona joale, liakhaonto tse lokelang ho lefshoa ke molato oa hona joale, likalimo tsa banka tsa nako e telele ke molato oa nako e telele, jj. Ho hlophisoa ka nepo ho bohlokoa hobane ho ama tlhahlobo ea karolelano le tlhaloso ea 'mali.
7. Hlahisa Balance Sheet ka Sebopeho se Loketseng
Maqephe a ho balance a ka hlahisoa ka foromo ea ak'haonte (matlotlo ka letsohong le letšehali, mekitlane le equity ka letsohong le letona) kapa foromo ea tlaleho (e hlophisitsoe ka ho otloloha ho tloha holimo ho ea tlase). Sebopeho sa foromo ea tlaleho se atile haholo kajeno hobane se bonolo ho se bala ebile se loketse litlaleho tsa maqephe a malelele.
Lintho Tseo U Lokelang ho li Nahana Ha U Lokisetsa Leqephe la Tekanyo
Lintlha tse ling tse atisang ho baka liphoso ho balance sheet li kenyelletsa:
1. Ho hlophisoa hampe ha sekoloto sa nako e khuts'oane le sa nako e telele, mohlala, sekoloto se lokelang ho lefshoa likhoeling tse 10 empa se tlalehiloe e le sa nako e telele.
2. Ho se tlalehe ho theoha ha boleng kapa ho fokotseha ha boleng, kahoo boleng ba thepa bo phahame haholo.
3. Thepa e siilweng ha e balwe ka nepo, ebang ke ka lebaka la dipharologanyo tsa mmele, mekgwa ya ho lekanya (FIFO/karolelano), kapa thepa e senyehileng/e siilweng ke nako e so fokotswe boleng.
4. Dikalimo ha di bontshe kotsi ya mokitlane, mohlala, ha ho na tumello bakeng sa dikoloto tse mpe.
5. Melato kapa boitlamo bo sa lebelloang ha bo senoloe, leha bo ka susumetsa liqeto tsa babali ba tlaleho.
Ntle le lipalo, leqephe la tekanyo hangata le tsamaea le lintlha tse eang litlalehong tsa lichelete (CALK) tse hlalosang maano a boikarabello, lintlha tsa liakhaonto tse itseng, le tlhaiso-leseling e 'ngoe ea bohlokoa joalo ka litiisetso tsa mekitlane, mekhoa ea ho theoha ha boleng, kapa litekolo tsa boleng bo loketseng.
Melemo ea Leqephe la Tekanyo bakeng sa Bankakarolo
Bakeng sa batsetedi, leqephe la tekanyo le thusa ho lekola botsitso ba khamphani le bokgoni ba ho hlahisa boleng ba nako e telele. Bakeng sa ba kolotang, leqephe la tekanyo le sebetsa e le motheo wa ho lekola bokgoni ba ho lefa le tshireletso ya thepa. Bakeng sa tsamaiso, leqephe la tekanyo le thusa ho lekola bokgoni ba tshebediso ya thepa, ditlhoko tsa tjhelete e sebetsang, le mawa a ho lefella. Esita le bakeng sa mebuso le balaodi, leqephe la tekanyo e ka ba sesebediswa sa ho lekola ho latela melao ya khamphani le bophelo bo botle ba ditjhelete.
Ho koala
Ho lokisa leqephe la tekanyo litlalehong tsa lichelete ho feta feela ho thathamisa matlotlo, mekitlane le tekano. Leqephe la tekanyo ke kakaretso ea maano e bonts'ang boemo ba lichelete ba k'hamphani ka nako e itseng, 'me boleng ba eona bo itšetlehile haholo ka ho nepahala ha tlaleho ea litšebelisano, liphetoho tsa nako le nako, le ho hlophisoa ha liakhaonto ho latela maemo a boikarabello. Ka leqephe la tekanyo le nepahetseng le le hlahisitsoeng ka toka, lik'hamphani li ka haha tšepo ea bankakarolo, tsa nolofatsa phihlello ea lichelete, le ho tšehetsa ho etsa liqeto tse nang le tsebo le tse tsitsitseng haholoanyane.
