Mokhoa oa ho Etsa Tlaleho e Bonolo ea Lichelete
Litlaleho tsa lichelete hangata li utloahala li rarahane, empa bakeng sa likhoebo tse nyane, mekhatlo, kapa tsamaiso ea lichelete ea motho ka mong, u ka etsa mofuta o nolofalitsoeng o ntseng o le makhethe ebile o le molemo. Ka tlaleho e bonolo ea lichelete, u ka fumana bophelo ba hau ba lichelete, phaello ea hau, le hore na chelete ea hau e kena le ho ea hokae. Sengoloa sena se tla u tataisa mohato ka mohato mabapi le mokhoa oa ho theha tlaleho ea lichelete e bonolo, e bonolo ho e kenya tšebetsong.
1. Utloisisa Morero oa Litlaleho tsa Lichelete
Pele o qala, fumana sepheo sa hao sa ho ngola tlaleho. Na ke ho hlahloba phaello le tahlehelo ea khoebo ea hau, ho laola phallo ea chelete, ho tlaleha ho batseteli, kapa ho lekola litšenyehelo tsa khoeli le khoeli feela? Morero ona o tla fumana lintlha tsa tlhahisoleseling eo u e hlokang. Bakeng sa tlaleho e bonolo, hangata sepheo e tla ba:
– Ngola chelete le litšenyehelo khafetsa
- Tseba tekanyo ea chelete ea hau kapa tekanyo ea akhaonto
– Bala phaello/tahlehelo nakong e itseng
- Sheba maemo a thepa le mekoloto ka kakaretso
Lipakane tse hlakileng li u thusa ho lula u tsitsitse 'me li thibela litlaleho tsa hau hore li se ke tsa rarahana haholo.
2. Lokisa Nako ea ho Rekota le Mecha ea Phatlalatso
Mohato o latelang ke ho fumana nako ea tlaleho. Litlaleho hangata li ba khoeli le khoeli, empa li ka boela tsa ba beke le beke (bakeng sa likhoebo tse nang le litšebelisano tse ngata) kapa selemo le selemo (bakeng sa kakaretso e kholo). Bakeng sa ba qalang, tlaleho ea khoeli le khoeli e loketse hobane e qaqisitsoe empa ha e hloke lintho tse ngata haholo.
Kamora moo, khetha mecha ea phatlalatso ea ho rekota:
– Buka ea lintlha/lethathamo: e loketse batho ba phutholohileng ho ngola ka letsoho
– Microsoft Excel/Google Sheets: e tenyetseha haholo ebile e bonolo ho e bala ka bohona
– Sesebelisoa se bonolo sa akhaonto: se loketse haeba ditransekshene di qala ho eketseha
Haeba o sa tswa qala, sebedisa spreadsheet hobane o ka iketsetsa dithempleite mme wa di sebedisa kgafetsa.
3. Ho Bokella Lintlha tsa Transaction
Tlaleho e ntle e hahiloe holim'a data e felletseng. Bokella bopaki bohle ba litšebelisano, joalo ka:
– Lintlha tsa thekiso le theko
– Bopaki ba phetisetso kapa phetisetso ya akhaonto
– Rasiti ea tefo
– Litlaleho tse lokelang ho lefshoa/tse ka amoheloang
– Bopaki ba ditjeo tsa tshebetso (motlakase, inthanete, rente, moputso, jj.)
Itloaetse ho boloka lirekoto tsa litšebelisano tsa letsatsi le letsatsi, kaha ho itšetleha ka mohopolo hangata ho lebisa liphosong. Haeba ho khoneha, arola liakhaonto tsa botho le tsa khoebo bakeng sa ho boloka lirekoto tse nepahetseng haholoanyane.
4. Ngola tlaleho ea chelete e kenang le litšenyehelo
Ena ke motheo oa polelo e bonolo ea lichelete. Etsa tafole e nang le likholomo tse kang tse latelang:
- Letsatsi
– Lintlha tsa transaction
– Sehlopha (mohlala: thekiso, thepa e tala, lipalangoang, moputso)
– Chelete e Kenang (Rp)
– Litšenyehelo (Rp)
– Mokhoa oa ho lefa (chelete/phetisetso/sepache sa elektroniki)
– Tekanyo (ha ho hlokahale empa e thusa haholo)
Nako le nako ha ho na le kgwebisano, e rekotoe hang-hang. Mohlala:
– La 3 Pherekhong: Thekiso ea lihlahisoa Rp. 500.000 (chelete e kenang)
– La 4 Pherekhong: Reka thepa e tala Rp. 200.000 (litšenyehelo)
Ho tsoa direkotong tsena, o se o ntse o na le kakaretso ea motheo: hore na ho kena chelete e kae, hore na ho tsoa chelete e kae, le phapang.
5. Ho Hlopha Litšebelisano ka Lihlopha
Ho etsa hore litlaleho li be le moelelo haholoanyane, litšebelisano li hloka ho aroloa ka lihlopha. Ntle le lihlopha, u tla bona lipalo tse kholo feela u sa utloisise mohloli oa tsona. Mehlala ea lihlopha tsa chelete:
– Thekiso ea lihlahisoa/litšebeletso
– Chelete e 'ngoe e kenang (komishene, rente, bonase)
Mehlala ea mekhahlelo ea litšenyehelo:
– Thepa/lihlahisoa tse tala
– Litšenyehelo tsa ts'ebetso (motlakase, metsi, inthanete)
– Lipalangoang le thomello
– Moputso/mosebetsi
– Papatso/papatso
- Hira
– Tlhokomelo/lisebelisoa
– Lekhetho le tsamaiso
Mekhahlelo e u thusa ho lekola hore na ke litšenyehelo life tse kholo ka ho fetisisa le hore na ho na le seo u ka bolokang ho sona.
6. Lokisetsa Tlaleho e Bonolo ea Phaello le Tahlehelo
Setatemente sa lekeno se bontsha tshebetso ya hao ya ditjhelete ka nako e itseng: hore na o entse phaello kapa tahlehelo. Sebopeho se bonolo ka ho fetisisa ke:
Lekeno – Litšenyehelo = Phaello/Tahlehelo
Sebopeho sa mohlala:
1. Kakaretso ea Moputso
– Thekiso: Rp. 10.000.000
– Chelete e 'ngoe e kenang: IDR 500.000
Kakaretso ea Chelete e Kenoang: Rp10.500.000
2. Kakaretso ea Mojaro
– Lisebelisoa tse tala: Rp. 4.000.000
– Tshebetso: Rp1.500.000
– Lipalangoang: Rp. 800.000
– Papatso: Rp. 700.000
Kakaretso ea Litšenyehelo: Rp7.000.000
3. Phaello e Nepahetseng
IDR 10.500.000 – IDR 7.000.000 = IDR 3.500.000
Haeba sephetho se le mpe, se bolela tahlehelo. Tlaleho ena e bohlokoa bakeng sa ho lekola hore na khoebo ea hau e loketse ho tsoela pele, hore na u hloka ho phahamisa litheko, kapa hore na u hloka ho fokotsa litšenyehelo.
7. Ho Theha Tlaleho e Bonolo ea Phallo ea Chelete
Phaello ha e bolele hore tjhelete e teng. O ka nna wa rekota thekiso, empa moreki ha a so lefe. Ka hona, setatemente sa phallo ya tjhelete se beha leihlo tjhelete ya sebele e kenang le e tswang.
Arola likarolo tse tharo tse bonolo:
1. Kena ka Chelete
– Lirasiti tse tsoang thekisong ea chelete
– Tefo ea likopo
– Chelete e 'ngoe e fumanoeng
2. Tjhelete e tswang
– Ho reka thepa/thepa
– Tefo ea litefiso tsa kamehla
– Tefo ea sekoloto
3. Tekanyo ea ho Qala + Phapang ea Chelete = Tekanyo ea ho Qetela
Sehlopha:
– Chelete e setseng qalong: IDR 2.000.000
– Kakaretso ea chelete e kenang: Rp8.000.000
– Kakaretso ea chelete e nkiloeng: Rp7.500.000
– Chelete e setseng qetellong: Rp2.500.000
Ka phallo ea chelete, u ka hakanya hore na u hloka ho eketsa chelete kapa ho fokotsa litšenyehelo neng.
8. Lokisetsa Leqephe la Tekanyo le Bonolo (Lea ikhethela empa lea Khothaletsoa)
Leqephe la tekanyo le bonts'a boemo ba lichelete ka letsatsi le itseng. Bakeng sa phetolelo e bonolo, akaretsa feela:
– Thepa (seo u nang le sona): chelete, chelete e setseng bankeng, thepa e bolokiloeng, lisebelisoa
– Melato/Melato (seo u se kolotang): melato ea mofani oa thepa, likalimo
– Motse-moholo/Equity (phapang pakeng tsa thepa le mekitlane)
Foromo:
Matlotlo = Melato + Tekatekano
Contoh:
– Thepa: tjhelete Rp2.500.000, thepa e rekiloeng Rp3.000.000, thepa Rp4.000.000 → kakaretso Rp9.500.000
– Sekoloto: Rp. 2.000.000
– Motsemoholo: Rp. 7.500.000
Leqephe la tekanyo le u thusa ho bona boleng ba khoebo le botsitso.
9. Ho Hlahloba ho Latela Melao le ho Qoba Liphoso Tse Tloaelehileng
Liphoso tse ling tse tloaelehileng ha ho etsoa litlaleho tse bonolo:
– Ho se tlalehe ditransekshene tse nyane (leha eba di etsahala kgafetsa, tjhelete e kgolo)
- Ho kopanya chelete ea botho le ea khoebo
– Ho se boloke bopaki ba ditransekshene
– Sehlopha se fosahetseng (mohlala, litšenyehelo tsa botho tse kenyellelitsoeng litšenyehelong tsa khoebo)
– Ho se etse litlaleho khafetsa e le hore li bokellane 'me u lebale lintlha.
Tharollo: ho itloaetsa ho ngola lintlha tsa letsatsi le letsatsi, ho etsa kakaretso ea beke le beke, le ho hlahloba khoeli le khoeli.
10. Ho Etsa Liqeto le Merero ea Ketso
Litlaleho tsa lichelete ha se lirekoto feela, empa ke lisebelisoa tsa ho etsa liqeto. Hang ha tlaleho e phethetsoe, etsa qeto ka:
– Na khoeli ena ke phaello kapa tahlehelo?
– Litšenyehelo tse kholo ka ho fetisisa li hokae?
– Na ho na le tjhelete e lekaneng bakeng sa kgwedi e tlang?
– Na o hloka ho eketsa thekiso kapa ho fokotsa ditjeo?
Ho tloha moo, theha moralo o bonolo oa ketso, joalo ka ho fokotsa litšenyehelo tsa ho romela thepa, ho eketsa lipapatso liteisheneng tse sebetsang hantle ka ho fetisisa, kapa ho potlakisa pokello ea liakhaonto tse ka amoheloang.
Ho koala
Ho theha tlaleho e bonolo ea lichelete ha e le hantle ho qala ka ho tlaleha litšebelisano khafetsa. Ho tsoa lirekotong tsa hau tsa lekeno le litšenyehelo, u ka theha polelo ea phaello le tahlehelo, polelo ea phallo ea chelete, 'me, haeba ho khoneha, leqephe le bonolo la balance. Le hoja litlaleho tsena li bonahala li le bonolo, li lekane ho u thusa ho utloisisa boemo ba hau ba lichelete, ho etsa liqeto tse betere, le ho boloka bophelo bo botle ba lichelete ba khoebo ea hau le bophelo ba hau ba botho.
Haeba o rata, nka boela ka theha template ea Google Sheets/Excel (mokhoa oa tafole ea chelete-litšenyehelo, tlaleho ea phaello le tahlehelo, le phallo ea chelete) eo u ka e tlatsang feela ho latela litšebelisano tsa hau tsa letsatsi le letsatsi.
