Aragtida Farxadda ee Aristotle Farxaddu waa mawduuc had iyo jeer ka jira wadahadalka aadanaha: dadku waxay ku raadiyaan shaqooyin, xiriiro, hanti, aqoonsi, ama waayo-aragnimo raaxo leh. Si kastaba ha ahaatee, faylasuufkii Giriigga ee hore Aristotle (384–322 BC) wuxuu nagu martiqaadayaa inaan weydiinno su'aal aasaasi ah: waa maxay farxadda dhabta ah, sideese u noolaan karnaa si aan u gaarno? Shaqadiisa ugu muhiimsan, Anshaxa Nicomachean, ... Akhriso wax dheeraad ah
Kant iyo Aragtida A Priori ee Aqoonta Immanuel Kant (1724–1804) wuxuu ku jiraa boos muhiim ah taariikhda falsafadda casriga ah, gaar ahaan marka ay timaado ka hadalka sida aqoonta aadanuhu u suurtogal tahay iyo waxa ay tahay xuduudaheeda. Shaqadiisa taariikhiga ah, Naqdiga Sababta Saafiga ah (1781/1787), Kant wuxuu soo bandhigay "kacaan" sida falsafaddu u fahamto xiriirka ka dhexeeya mawduuca (aadanaha) iyo… Akhriso wax dheeraad ah
Dhaleecaynta Diinta ee Nietzsche Friedrich Nietzsche (1844–1900) waxaa loo yaqaanaa mid ka mid ah faylasuufyadii ugu kicinta badnaa taariikhda fikirka reer galbeedka. Ma uusan dhaleecayn oo keliya diinta oo ah hay'ad bulsho, laakiin sidoo kale wuxuu ka hor yimid aasaaska akhlaaqda, metaphysical, iyo nafsiga ah ee, ayuu ku dooday, inay saldhig u ahaayeen habka aadanuhu ugu dhaqmaan diinta - gaar ahaan dhaqanka Masiixiga Yurub. Dhaleecaynta Nietzsche ee diinta waxaa badanaa lagu soo koobaa si dusha sare ah "Nietzsche wuxuu neceb yahay Ilaah," ... Akhriso wax dheeraad ah
Falsafadda Karl Marx ee Maaddada Taariikhiga ah Maaddada taariikheed waa mid ka mid ah waxyaabaha ugu saameynta badan ee Karl Marx uu ka geysto fahamka bulshada iyo isbeddelka taariikhiga ah. Iyada oo loo marayo habkan, Marx wuxuu isku dayay inuu sharaxo in xididdada ugu horreeya ee horumarinta bulshadu aysan ahayn fikrado aan la taaban karin, akhlaaq, ama rabitaanka dadka waaweyn, laakiin ay yihiin xaalado maaddi ah: sida aadanuhu u soo saaraan baahiyahooda, sida shaqada loo abaabulo, iyo sida natiijooyinka… Akhriso wax dheeraad ah
Plato iyo Aragtida Noocyada Fikradaha Plato (qiyaastii 427–347 BC) waa mid ka mid ah faylasuufyadii ugu waaweynaa taariikhda fikirka reer galbeedka. Wuxuu ku noolaa xilligii qalalaasaha siyaasadeed iyo isbeddelka bulshada ee Giriiggii Hore, gaar ahaan ka dib Dagaalkii Peloponnesian ee wiiqay Athens. Xaaladdaas, Plato wuxuu ka fikiray su'aalo aasaasi ah: Waa maxay caddaaladda? Sideen wax ugu ogaan karnaa hubaal? Maxaa… Akhriso wax dheeraad ah
Aragtida Caqliga leh ee Aqoonta Taariikhda falsafadda, su'aasha ah sida aadanuhu u yaqaanaan ayaa had iyo jeer ahayd bartamaha doodda. Xaggee bay aqoontu ka timaadaa? Sidee loo kalsoonaan karaa? Runtu ma waxaa go'aamiya khibradda dareenka, mise awoodda wax-ka-fiirsashada? Jawaabaha kala duwan ee la bixiyo, aragtida caqliga leh ee aqoonta - ama caqli-galnimada - waxay ku jirtaa boos muuqda. Aragtidani waxay xoojinaysaa in isha… Akhriso wax dheeraad ah
Falsafadda Dabiiciga ah iyo Fikradda Xaqiiqada Falsafadda dabiiciga ah waa mid ka mid ah laamaha ugu da'da weyn ee fikirka aadanaha. Kahor inta aan ereyga "sayniska" loo isticmaalin macnaheeda casriga ah, mufakiriinta Giriigga, Hindiya, Shiinaha, iyo ilbaxnimooyin kale ayaa horey u weydiinayay su'aalo aasaasi ah: waa maxay dabeecadda, maxay ka kooban yihiin wax walba, sababta isbeddelku u dhaco, iyo in xaqiiqada aan la kulanno ay tahay... Akhriso wax dheeraad ah
Waxtarka Martin Heidegger ee Falsafadda Jiritaanka Martin Heidegger (1889–1976) wuxuu ahaa mid ka mid ah faylasuufyadii ugu saameynta badnaa qarnigii 20aad. Magaciisu badanaa waxaa lala xiriiriyaa falsafadda jiritaanka, inkastoo isaga laftiisu uusan had iyo jeer ku raaxaysanayn in loogu yeero "faylasuuf jiritaan" macno la mid ah Jean-Paul Sartre ama Albert Camus. Kaalinta Heidegger waxay ugu horreyn ku jirtaa cusboonaysiinta si qoto dheer sida falsafaddu u fahamto inay tahay... Akhriso wax dheeraad ah
Aragtida Aristotle ee Anshaxa Wanaagsan Aragtida Aristotle ee anshaxa wanaagsan waa mid ka mid ah fikradaha ugu saameynta badan taariikhda falsafadda akhlaaqda. Si ka duwan hababka anshaxa ee ku xukuma ficillada oo keliya cawaaqibkooda (sida u-adeegsiga) ama u hoggaansanaanta xeerarka (sida cilmiga diinta), Aristotle wuxuu diiradda saaraa sameynta dabeecadda. Su'aalihiisa ugu muhiimsan ma aha oo kaliya "Maxaan sameeyaa?" laakiin waa... Akhriso wax dheeraad ah
Nihilism iyo Madhanaanta Jiritaanka Adduun si xawli ah u socda—oo ay ka buuxaan macluumaad, baahiyo wax soo saar, iyo heerarka guusha ee is beddelaya—dad badan ayaa dareema wax la yaab leh: noloshu way socotaa, laakiin waxay u muuqataa inaysan lahayn jiho cad. Guusha ka dib guusha waa la gaari karaa, xiriirka bulshadu wuu sii jiraa, xitaa madadaalada si aan dhammaad lahayn ayaa loo heli karaa, haddana waxaa hoos yimaada dareen "madhan" oo ay adag tahay in la... Akhriso wax dheeraad ah