Bhizinesi refizikisi

Kana ukasundira bhuku patafura kusvika rafamba, unenge uchiita basa pabhuku. Kana chinhu chikawira pasi nekuti chadhonzwa nesimba giravhiti Simba repasi rinokwevera zvinhu pasi rinoita basa pachinhu chacho. Kusiyana neizvi, kana ukasunda chinhu nesimba rako rose kusvika wanyorova nedikita asi chinhu chacho chikasafamba, hauna basa pachiri. Muhupenyu hwezuva nezuva, unonzi wakashanda nesimba kana kuti wakashanda nesimba uchisunda chinhu, asi maererano nefizikisi, hauna basa pachinhu chacho nekuti chinhu chacho hachina kufamba (hachina kufamba).

Bhizinesi zvinogona kuitwa nesimba risingaperi (hukuru negwara resimba zvinogara zvakafanana) kana simba rinoshanduka (hukuru negwara resimba zvinoshanduka). Muenzaniso wesimba rine hukuru negwara risingaperi isimba rinokwevera zvinhu pasi pechinhu chiri pedyo nepasi. Muenzaniso wesimba rine hukuru negwara risingaperi isimba rechitubu. Kana ukatambanudza chitubu, paunotambanudza zvakanyanya, unochidhonza zvakanyanya, saka hukuru hwesimba hahuchinji sezvo chitubu chichitambanuka. Mumwe muenzaniso ndewekuti roketi painofamba ichienda muchadenga, kure kwaro nepasi, simba rinokwevera zvinhu pasi penyika rinenge richitambanuka paroketi diki.

1.1 Basa rinoitwa nesimba risingaperi
Pamasvomhu, basa rinoitwa nesimba risingaperi pachinhu chibereko che kudzingwa chinhu chine simba kana chikamu chesimba chiri munzira imwecheteyo nekufamba kwechinhu chacho.

Basa rinoitwa nechisimba chinosundidzira (F):
W = (F)(s)(cos θ) = F s (cos 0) = F s (1) = F s
Basa rinoitwa nechikamu chesimba F munzira yakatwasuka (F cos θ):
W = (F cos θ)(s)(cos 0) = (F cos θ)(s)(1) = F s cos θ
Basa rinoitwa ne kinetic friction force (fk):
W = (f)_k cos θ(s)(cos 180) = (f_k )(s)(-1) = – f_k s
Basa rinoitwa nesimba rakajairika (N):
W = (N)(s)(cos 90^o) = (N)(s)(0) = 0
Basa rinoitwa negiravhiti (w):
W = (w)(s)(cos 90^o) = (w)(s)(0) = 0
Tsananguro: W = kushanda nesimba kana basa (Joules), s = kutama (mita), θ = kona inoumbwa nesimba nekutama

Mumuenzaniso wapfuura, basa rakaitwa na giravhiti (w) ine kukosha kwe zero nekuti divi resimba regiravhiti rakamira (richiumba kona ye90°)^o) negwara rekusuduruka (gwara rekufamba) kwechinhu. Zvinofanira kucherechedzwa kuti basa rinoitwa nehuremu harisi zero kana gwara resimba regiravhiti rakafanana kana kuti rakapesana negwara rekusuduruka.

Basa rinoitwa nesimba regiravhiti (w) pachinhu chiri kudonha zvakasununguka mumufananidzo a nderinotevera:
W = F s (cos θ) = wh (cos 0) = wh (1) = wh = mgh
Basa rinoitwa nesimba regiravhiti (w) pachinhu chiri kufamba chakamira kumusoro pamufananidzo b nderinotevera:
W = F s (cos θ) = wh (cos 180) = wh (-1) = -wh = -mgh

Tsananguro: w = huremu (Newton), h = kureba (mita), m = huremu (kg), g = kukurumidza kunokonzerwa negiravhiti (mita pasekondi imwe chete yakaenzana nemativi mana)

Zvichibva pane tsananguro yapfuura, pfungwa dzinotevera dzinogona kupedziswa:
Chekutanga, kana chinhu chacho chikasafamba, simba rinoita basa pakufamba kwacho harishande. Kana s = 0 saka W = 0.
ChepiriKana simba racho rikaita kona yakati kuti kuenda kunzvimbo iri kuchinjika kwechinhu, chikamu chesimba chiri munzira iri kuchinjika kwechinhu ndicho chinoshanda pachinhu chacho.
Chetatu, simba rakanangana nekutama kwechinhu harishande pachinhu chacho. Kana simba racho rakanangana nekutama, kona inoumbwa i90°^o. Kos 90^o = 0.
Chechina, Kushanda nesimba kunogona kuva kwakanaka kana kusina kunaka. Kana simba riri munzira imwe chete nekufamba kwechinhu, kona yakagadzirwa i0^o ipapo simba rinoita basa rakanaka, zvakasiyana kana simba riri munzira yakatarisana nekuchinja saka kona yakagadzirwa i180^o ipapo simba rinoita basa rekuramba pane chinhu chacho.
Basa rinoitwa nesimba risingaperi pachinhu apo chinhu chacho chinosangana nekutama kwakaenzana nenzvimbo ine mumvuri mugirafu yesimba (F) uye kutama (s).
Chiratidzo chebasa ndiW (bhii guru) ukuwo chiratidzo chehuremu ndiw (bhii diki). Chikamu chehurongwa hwepasi rose hwebasa iNewton meter (N m). Rimwe zita reNewton meter ndiJoule, rakapfupikiswa J, rakatumidzwa zita rekuremekedza nyanzvi yefizikisi yekuBritain yemuzana remakore rechi19 James Prescott Joule.

1.2. Basa rinoitwa nechisimba chisingachinji nguva dzose
Muenzaniso mumwe wesimba rinoshanduka isimba rechitubu. Hukuru hwesimba rechitubu hunogara huchichinja, saka basa rinoitwa nesimba rechitubu pachinhu harigone kuverengerwa uchishandisa fomura yebasa rinoitwa nesimba risingaperi.

Kana chitubu chakatambanudzwa, chitubu chikareba, simba rinodiwa rinokura. Saizvozvowo, zvakapesana, kana kudzvanywa kwakawanda kuchiitwa, simba ripfupi kana chitubu chiripo, simba rinodiwa rinokura. Chero bedzi chitubu chakatambanudzwa kana kutatamuka, simba rechitubu rinoshanduka kubva pa0 (x = 0) kusvika pahuwandu hwakanyanya (F = kx) saka simba rechitubu rinoverengwa uchishandisa avhareji. Avhareji yesimba rechitubu ndeiyi:
F = ½ (0 + kx) = ½ kx
Basa rinoitwa nesimba rechitubu pachinhu nderinotevera:
W = F x = ½ kx²
Tsananguro: W = basa (mayuniti Joules), x = kuwedzera kwehurefu hwechitubu (mayuniti mamita), F = simba rechitubu (mayuniti Newton).

2. Basa rinobuda kana basa rose (basa rinoitwa nesimba rose)
Kana paine simba rimwe chete rinoshanda pachinhu panguva yekuchichinja, saka basa rinoitwa nesimba rose rakaenzana nebasa rinoitwa nesimba iroro. Semuenzaniso, kana chinhu chiri mukudonha kwakasununguka uye kuramba kwemhepo kukasateererwa, simba rega rinoshanda pachinhu chacho isimba rinokwevera pasi.
W = W_giravhiti
Kana paine masimba akawanda ari kushanda pachinhu chinhu chichifamba, saka basa rinoitwa nesimba rose rakaenzana nehuwandu hwebasa rinoitwa nemasimba ese ari kushanda pachinhu chacho.
W = W₁ +W₂ +W₃ + … + W_n
Basa rinoitwa nemasimba akati wandei anoshanda pachinhu rinogonawo kuverengwa nekutanga kutsvaga hukuru hwesimba rose wozoriwedzera nehukuru hwekutama kwaro.
W = (Simba rinobuda) (kubviswa) = (F) (s) inobuda

Referensi