Kukosha kwePsychology yehutano mukudzivirira zvirwere
Sainzi yehutano ibazi resainzi yehutano rinoongorora kuti pfungwa, manzwiro, maitiro, uye zvinhu zvemagariro evanhu zvinopesvedzera sei hutano hwemuviri uye kukura kwezvirwere. Mumakumi emakore achangopfuura, nzira dzehutano dzakachinja kubva pakungotarisa kurapwa kana munhu atove achirwara kuenda pakusimbisa kudzivirira nekukurumidza. Apa ndipo panoita basa guru resainzi yehutano: kubatsira vanhu nenharaunda kukudziridza mararamiro ane hutano, kugadzirisa kushushikana, uye kuita sarudzo dziri nani dzine chekuita nehutano. Chinyorwa chino chinoongorora kuti sei sainzi yehutano ichikosha mukudzivirira zvirwere, kusanganisira mupiro wayo mukuchinja kwemaitiro, kugadzirisa kushushikana, kutevedzera mazano ekurapa, uye kunaka kwehupenyu.
Kunzwisisa kubatana kwepfungwa nemuviri
Pfungwa yekuti pfungwa nemuviri zvakabatana haisi itsva. Zvisinei, pfungwa dzehutano dzinopa hwaro hwakasimba hwesainzi hwekunzwisisa hukama uhwu. Semuenzaniso, kushushikana kwenguva refu kunogona kukonzera kuwedzera kwehomoni inonzi cortisol, iyo inokanganisa BP, masoja ekudzivirira muviri, kunaka kwekurara, uye metabolism. Kana kushushikana kukaramba kuripo kwenguva yakareba pasina nzira dzakakodzera dzekutarisira, njodzi yezvirwere zvakaita seBP, matambudziko ekugaya, kufuta, uye kunyange chirwere chemwoyo inogona kuwedzera.
Kunze kwekushushikana, manzwiro akadai sekuzvidya mwoyo uye kuora mwoyo zvakabatanawo zvakanyanya nehutano hwemuviri. Vanhu vanotambura nekuora mwoyo vanowanzo shaya simba, vanoomerwa nekudya zvine hutano, uye vanowanzo regeredza kuzvitarisira. Kusiyana neizvi, mamiriro epfungwa akagadzikana anobatsira munhu kuchengetedza mararamiro ane hutano nguva dzose uye kugamuchira zviratidzo zvemuviri zvinoda kutariswa.
Kuchinja maitiro senzira yekudzivirira
Zvirwere zvakawanda zvisingatapuriranwe (zvakaita sechirwere cheshuga cherudzi rwechipiri, chirwere chemwoyo, nezvimwe zvirwere zvegomarara) zvinokanganiswa zvakanyanya nemararamiro ehupenyu. Kusvuta, kunwa doro zvakanyanya, kusaita maekisesaizi, kudya zvine shuga yakawanda nemafuta, uye kusarara zvakanaka ndizvo zvinhu zvikuru zvinokonzera njodzi. Kunyangwe ruzivo nezvemararamiro ane hutano rwuripo, havasi vese vanokwanisa kuchinja maitiro avo. Apa ndipo panoshanda pfungwa dzehutano, sezvo chinangwa chiri kwete chete pane "zvekuita", asi "maitiro" chaiwo ekuzviita.
Sainzi yehutano inoshandisa dzidziso dzakasiyana-siyana dzekuchinja maitiro, dzakadai seHealth Belief Model, iyo inotsanangura kuti munhu achaita maitiro ekudzivirira kana akaona kuti ari panjodzi, akaona chirwere ichi sechakakomba, achitenda kuti matanho ekudzivirira anobatsira, uye kuti zvipingamupinyi zviripo zvinogona kukundwa. Kunewo Dzidziso yePlanned Behavior, iyo inosimbisa basa rechinangwa, tsika dzemagariro evanhu, uye kuzvidzora mukugadzira tsika.
Nenzira iyi, nzira dzekudzivirira dzinogona kugadzirwa nemazvo. Semuenzaniso, zvirongwa zvekurega kusvuta hazvifanirwe kungoratidza njodzi dzekusvuta chete; zvinofanirawo kubatsira vanhu kuti vagone kubata nezvinhu zvinovakonzera (semuenzaniso, kushushikana kana kutaurirana nevanhu), kupa dzimwe nzira (semuenzaniso, kurovedza muviri zvishoma kana nzira dzekuzorora), uye kuvaka rutsigiro rwevanhu.
Kugadzirisa kushushikana kuderedza njodzi yezvirwere
Kushushikana chikamu chehupenyu, asi maitiro anoita munhu kushushikana anosarudza kukanganisa kwazvinoita pahutano. Sainzi yehutano inodzidzisa hunyanzvi hwekugadzirisa kushushikana, hwakadai sekuzorora kwekufema zvakadzika, kufunga zvakanaka, kugadzirisa pfungwa (kuchinja mafungiro asina kubatsira), kugadzirisa nguva, uye kuvandudza hunyanzvi hwekugadzirisa matambudziko.
Semuenzaniso, nzira dzekufunga, dzinobatsira vanhu kuti vazive zviri nani pfungwa dzavo nemanzwiro avo pasina kukurumidza kuita zvinhu zvisina musoro. Izvi zvinogona kuderedza tsika yekudyisa zvakanyanya, kusvuta nemanzwiro, kana kuita zvimwe zvinhu kana munhu ashushikana nenzira dzinokuvadza. Uyezve, kudzora kushushikana kunobatsira kuti munhu arare zvakanaka, izvo zvakakosha mukudzivirira zvirwere. Kurara zvakanaka kunobatsira kudzora mahormone, kusimbisa masoja emuviri, uye kuchengetedza hutano hwepfungwa.
Kuvandudza kutevedzera mazano ekurapa
Kudzivirira hakusi kungosarudza mararamiro ezuva nezuva chete, asiwo kutevedzera mazano ekurapa, akadai sekubaiwa majekiseni, kuongororwa kwehutano nguva dzose, uye kushandisa mishonga yekudzivirira kune mamwe mamiriro ezvinhu. Vanhu vazhinji vanononoka kuongororwa nekuti vanotya mhedzisiro, vanonzwa zvakanaka, kana kuti havanzwisisi mabhenefiti ekuona chirwere nekukurumidza.
Pfungwa dzezvepfungwa dzehutano dzinobatsira kuona zvipingamupinyi izvi zvepfungwa uye kugadzira nzira dzekutaurirana dzinoshanda. Semuenzaniso, vamwe vanhu vanokurudzirwa nemashoko anosimbisa "mabhenefiti ekuita" (mashoko anowanikwa muzvikamu), nepo vamwe vachikurudzirwa ne "njodzi dzekusaita" (mashoko anowanikwa muzvikamu). Kupa mazano ehutano kunogonawo kubatsira varwere kunzwisisa hutano hwavo, kuderedza kuzvidya mwoyo, uye kuvaka pfungwa chaiyo yekudzora kuitira kuti varambe vachitevera matanho ekudzivirira.
Basa rekutsigira magariro evanhu nezvakatipoteredza
Maitiro ehutano haakure asina chinhu. Mhuri, shamwari, tsika, nenzvimbo zvakatikomberedza zvinokanganisa zvikuru maitiro emunhu. Rutsigiro rwakanaka rwevanhu—semuenzaniso, mhuri inotsigira tsika dzekudya dzine hutano kana shamwari dzinoita maekisesaizi navo nguva dzose—runogona kuwedzera mikana yekuchinja maitiro kwenguva refu.
Kusiyana neizvi, nharaunda isina rutsigiro inogona kuva chipingamupinyi chikuru. Semuenzaniso, mumwe munhu anogara munharaunda isina mukana wakakwana wekuwana chikafu chine hutano kana nzvimbo dzekurovedza muviri dzisina kuchengetedzeka achaomerwa nekurarama hupenyu hune hutano. Pfungwa dzezveutano dzinobatsira kunzwisisa mamiriro ezvinhu aya uye dzinosimbisa kukosha kwenzira yekubatsira vanhu munharaunda. Zvirongwa zvekudzivirira zvinosanganisira mapoka emunharaunda, zvikoro, nenzvimbo dzebasa zvinowanzo shanda kupfuura kungodzidzisa vanhu.
Kudzivirira pamatanho akasiyana-siyana ehupenyu
Pfungwa dzehutano dzakakosha muhupenyu hwese. Muvana nevechiri kuyaruka, kudzivirira kunotarisa pakuvandudza tsika dzepakutanga, dzakadai sekuchengetedza hutsanana hwakanaka, kudya kwakaringana, kuita maekisesaizi, uye kugona kudzora manzwiro. Mukukura, kudzivirira kunogona kusimbisa kuongororwa nguva dzose, kudzora kushushikana kubasa, uye kuderedza maitiro ane njodzi. Muvakuru, pfungwa dzehutano dzinotsigira kudzivirira matambudziko kuburikidza nekutevedzera mishonga, kuchengetedza zviito zvishoma, uye kuderedza kuzviparadzanisa nevamwe, izvo zvinowanzo kukonzera kudzikira kwehutano hwepfungwa nehwemuviri.
Nemamwe mashoko, kudzivirira zvirwere hakusi kungodzivirira kurwara chete, asiwo kuchengetedza mashandiro emuviri, kuzvimiririra, uye hupenyu hwakanaka zvichienderana nematanho ekukura.
Pfungwa dzezveutano panyaya yehutano hwevanhu
Pamwero mukuru, psychology yehutano inobatsira hurumende nemasangano ehutano kugadzira mishandirapamwe yakanangana zvakanyanya. Dzidzo yehutano inoshanda inoda kunzwisisa kuti vanhu vanogadzirisa sei ruzivo, maitiro avanoita sarudzo, uye zvinhu zvinopesvedzera kutenda kwavo kana kusatenda kwavo mushoko.
Muenzaniso wakajeka ndewekutaurirana nenjodzi panguva yekupararira kwechirwere. Kupindura kweveruzhinji kunokurudzirwa nezvehutano (semuenzaniso, kushandisa masiki kana kubaiwa nhomba) kunokanganiswa zvakanyanya nezvitendero, kutya, tsika dzevanhu, uye ruzivo runopararira. Nekushandisa nzira yepfungwa dzehutano, kutaurirana kunogona kuitwa kuti kuve netsitsi, kujeka, uye kusanyanya kukonzera kutya, nokudaro zvichiwedzera kutevedzera mitemo yeveruzhinji.
Mhedziso
Kudzivirira zvirwere hakungovimbi chete netekinoroji yezvekurapa nenzvimbo dzehutano, asiwo pamaitiro evanhu, mafungiro, uye kugara zvakanaka kwemanzwiro nemagariro. Sainzi yehutano inopa hurongwa nemaitiro anobatsira vanhu kuti vazvinzwisise, vachinje maitiro avo, vagadzirise kushushikana, vasimbise rutsigiro rwevanhu, uye vavandudze kutevedzera matanho ekudzivirira. Nekubatanidza sainzi yehutano mumabasa ekurapa nezvirongwa zvehutano hweveruzhinji, kudzivirira zvirwere kunova kunoshanda zvakanyanya, kunogara kwenguva refu, uye kwakatarisana nehupenyu hwakanaka. Pakupedzisira, hutano hakusi kungoshaikwa kwechirwere, asi kugona kurarama hupenyu hwakadzikama mumuviri, mupfungwa, uye munharaunda.
