Chinyorwa pamusoro pekupisa kwakavanzika uye kugona kupisa
Kana ukaisa thermometer yemercury mumudziyo une musanganiswa wemvura inotonhora nechando, uchaona mushure mekufamba uchidzika pasi, pamusoro pemercury unomira kufamba. Pamusoro peMercury unomira kufamba mushure mekusvika patembiricha yechando yemvura (0 o C). Kana mudziyo wakavhurika, kupisa kunoyerera kubva mumhepo ine tembiricha yakakwira kuenda kumusanganiswa wechando nemvura inotonhora. Kuwedzera kupisa kubva mumhepo kunoita kuti chando chinyunguduke. Chero bedzi chando chichinyunguduka, tembiricha yemusanganiswa wechando nemvura inotonhora inochinja here? Chero bedzi chando chichinyunguduka, tembiricha yemusanganiswa wemvura nechando haichinji.
Kana musanganiswa wechando nemvura ukapiswa uchishandisa moto kana hita yemagetsi, semuenzaniso, chando chose chinoshanduka kuita mvura. Kana chikaramba chichipiswa, tembiricha yemvura inokwira kusvika 100 o C. Pa100 o C, mvura inotanga kupwanyika. Kana mvura ikaramba ichipiswa, mvura inoshanduka kuita utsi nekukurumidza, nepo tembiricha yemvura isingachinji kana kuramba iri 100 o C. Uku ndiko tembiricha yemvura inofashaira, tembiricha yepamusoro inogona kusvikwa nemvura.
Girafu yehukama hwekupisa nekuchinja kwetembiricha uye shanduko muchikamu chemvura
AB = Kupisa kwakawedzerwa kunowedzera tembiricha yechando kusvika 0 o C
BC = Kupisa kwakawedzerwa kunonyungudutsa chando mumvura
CD = Kupisa kwakawedzerwa kunowedzera tembiricha yemvura kubva pa 0 o C kusvika 100 o C
DE = Kupisa kwakawedzerwa kunobvisa mvura
EF = Kupisa kwakawedzerwa kunowedzera tembiricha yeutsi
Girafu riri pamusoro rinoratidza maitiro ekuchinja kwetembiricha uye shanduko muchikamu chemvura chero bedzi mvura ichitora kupisa (pamhepo imwe chete). Kana mvura ikaburitsa kupisa, maitiro anoitika akasiyana nemaitiro ari pamusoro. Kuwedzera kupisa kubva kuBC hakukonzeri shanduko mutembiricha yemvura, asi kunongonyungudutsa chando kuita mvura.
Kuwedzerwa kwekupisa kubva kuDE hakukonzeri shanduko mukupisa kwemvura, asi kunongoshandura mvura kuita utsi. Mvura muenzaniso mumwe chete. Zvinhu zvese zvinochinja shanduko mukuchinja kwechikamu netembiricha, sezvinoitika mumvura kana chinhu chikatora kupisa. Musiyano uripo pakati pechando neboiling point. Chinhu chimwe nechimwe chine boiling point yakasiyana neboiling point. Kana zvinhu zvikaburitsa kupisa, maitiro anoitika akasiyana neataurwa pamusoro apa.
1. Kupisa kwekubatana (L F )
Kupisa kwekubatana huwandu hwekupisa hunotorwa ne1 kg yezvinhu kuti zvichinje chikamu chazvo kubva pachinhu chakaoma kuenda kuchinwiwa, kana kupisa kunobudiswa ne1 kg yezvinhu kuti kuchinje chikamu chazvo kubva pachinwiwa kuenda kuchinwiwa. Fomura yekuona huwandu hwekupisa hunotorwa (kana kuburitswa) kuti uchinje chikamu chechinhu kubva pachikaoma kuenda kuchinwiwa (kana chinwiwa kuenda kuchinwiwa):
Q = m L F
Tsananguro: Q = kupisa kunonyudzwa kana kuburitswa, m = huremu hwechinhu, L F = kupisa kwekubatana
2. Kupisa kwekupfuta (L V )
Kupisa kwekupwanyika kwemhepo (vaporization) zvinoreva huwandu hwekupisa hunotorwa ne1 kg yezvinhu kuti zvichinje chikamu chazvo kubva pamvura kuita gasi, kana kupisa kunobudiswa ne1 kg yezvinhu kuti kuchinje chikamu chazvo kubva pagasi kuita mvura. Nzira yekuona huwandu hwekupisa hunotorwa (kana kuburitswa) kuti chinhu chishandurwe kubva pamvura kuita gasi (kana gasi kuita mvura):
Q = m L V
Tsananguro: Q = kupisa kunonyudzwa kana kuburitswa, m = huremu hwechinhu, L V = kupisa kwekupwanya
Kupisa kwekusanganiswa uye kupisa kwekuvapo kwemhepo kunonzi kupisa kwakavanzika.
Kupisa kwakananga (c)
Kupisa kwakananga (c) = huwandu hwekupisa (Q) hunodiwa kuti kukwidziridzwe tembiricha (T) yeyuniti imwe yehukuru (m) hwezvinhu nedhigirii rimwe. Equation yekupisa kwakananga:
Chikamu cheInternational System chekupisa chakanangana nechinhu ichi ndiJ/Kg K.
Kupisa kwechinhu kunochinja nekupisa. Kana kuchinja kwekupisa kusina kukura zvakanyanya, kupisa kunogona kuonekwa sekusingachinji.
Zvinotevera kupisa kwezvinhu zvakasiyana-siyana pakumanikidzwa kwe1 atm uye tembiricha ye20 o C (yakawanikwa kuburikidza nekuyedza).
Kukwanisa kupisa (C)
Kugona kupisa (C) = huwandu hwekupisa hunodiwa kuti kukwidze tembiricha yezvinhu zvese nedhigirii rimwe chete. Equation yesimba rekupisa:
C = mc
Tsananguro: C = kugona kupisa, m = huremu, c = kupisa chaiko kwechinhu chacho.
