Nheyo dzeRuramisiro dzaJohn Rawls: Kuwana Nzanga Yakarurama uye Yakaenzana
John Rawls, mumwe wevazivi vezvematongerwo enyika vane simba zvikuru muzana remakore rechi20, akaumba zvakadzama hurukuro dzemazuva ano pamusoro peruramisiro neruramisiro nenzira yake yakarongeka uye ine musoro. Basa rake guru, "A Theory of Justice," rakaburitswa muna 1971, rinotanga misimboti inovavarira kuona kuti kururamisira kunoshumirwa mumasangano nehurongwa hwenzanga. Misimboti yaRawls, iri pakati pedzidziso yake, inopa kutsoropodza kwakadzama kweuzivi hunobatsira uye hwerusununguko, ichipa imwe nzira inotsvaga kuenzana kwakaenzana pakati perusununguko nekuenzana.
Mitemo mikuru yeRawls yeRuramisiro
Dzidziso yaRawls inotenderera pa "nzvimbo yekutanga" uye "chifukidziro chekusaziva." Nzvimbo yekutanga inyaya yekufungidzira yakagadzirirwa kuratidza maonero evanhu asina rusaruro. Munzvimbo iyi, vanhu vane pfungwa dzakapinza vanosarudza misimboti ichatonga nzanga. Vanozviita pasi pechifukidziro chekusaziva, izvo zvinovabvisa ruzivo nezvehunhu hwavo, chinzvimbo chavo munharaunda, hunyanzvi hwavo hwechisikigo, uye kunyange zvavanoda. Iyi nzira yekufungidzira inovimbisa kuti misimboti yakasarudzwa yakarurama uye yakarurama kune vese, isina rusaruro kana kuzvifadza.
Kubva pane izvi, Rawls inowana misimboti miviri mikuru:
1. Nheyo yeRusununguko: Munhu wese ane kodzero yakaenzana yekuva nehurongwa hwakaenzana hwerusununguko, hunoenderana nehurongwa hwakafanana hwerusununguko kune vamwe. Nheyo iyi inosimbisa kukosha kwerusununguko rukuru rwemunhu—rusununguko runosanganisira rusununguko rwezvematongerwo enyika, rusununguko rwekutaura, rusununguko rwekufunga, uye kodzero yepfuma yemunhu—kuva nechokwadi chekuti izvi zvinowanikwa zvakaenzana kune wese munhu.
2. Musiyano weMusiyano uye Kuenzana Kwemikana: Kusaenzana kwevanhu munharaunda nehupfumi kunofanirwa kurongwa kuitira kuti zvese zvive:
– Kubatsira zvikuru vanhu vasina rubatsiro rwakawanda munharaunda (Musiyano wepfungwa).
- Yakabatana nemahofisi nezvinzvimbo zvakavhurirwa munhu wese pasi pemamiriro ekuenzana kwemikana.
Nheyo yeRusununguko: Kuvimbisa Rusununguko Rwekutanga
Rawls anotanga neMutemo weRusununguko, uyo unotora nzvimbo yekutanga kupfuura wechipiri. Anotenda kuti munhu wega wega anofanira kunakidzwa nehurongwa hwakakura hwerusununguko rwekutanga, uye rusununguko urwu harufanirwe kukanganiswa kunyangwe nekuda kwezvibatsiro zvinotevera kana kuvandudzwa kwerubatsiro. Mutemo weRusununguko unobva zvakanyanya mutsika yekufunga kwerusununguko, uchisimbisa kusakanganiswa kwerusununguko rwemunhu nekodzero dzakakosha uye dzisingakurukurwi.
Nheyo iyi inopesana zvikuru nenzira dzekushandisa dzinogona kururamisa kudzikiswa kwerusununguko rwemunhu kuti pave nemufaro kana kuti kubatsira munharaunda. Rawls anoti kubvumirana kwakadaro hakuna kururama. Nekuisa Nheyo yeRusununguko mukati medzidziso yake, Rawls anotsigira chimiro chenzanga umo kodzero nerusununguko zvemunhu zviri hwaro hwakasimba, zvichipa hwaro hwakasimba hwenzanga yakarurama.
Kuenzana Kwakakodzera Kwemikana uye Nheyo Yekusiyana
Nheyo yechipiri yaRawls inotarisa pakusarongeka kwevanhu munharaunda nehupfumi, ichiisa nzira yakarongeka inoenzanisa kururamisira nezvinhu zvinoitika. Kuenzana kwemikana kwakaringana kunoita kuti zvinzvimbo nemahofisi munharaunda zvive pachena kwete chete asi zvinowanikwa nevanhu vese pasinei nekwavanobva. Nheyo iyi inoda kuti masangano abvise zvipingamupinyi uye atsigire kuitira kuti munhu wese ave nemukana wakaringana wekutsvaga zvinzvimbo zvine pundutso.
Mutemo weKusiyana, kune rumwe rutivi, unobvumidza kusaenzana chete kana zvichibatsira vanhu vasina rubatsiro munharaunda. Mutemo uyu unoratidza kuzvipira kwaRawls kururamisiro munharaunda, vachiziva kuti kusaenzana muhupfumi, mari, uye chinzvimbo munharaunda kunogona kururamiswa kana zvichibatsira kuvandudza mamiriro evaya vari mumatambudziko. Nekuronga masangano munharaunda kuti asimudzire vasina rubatsiro, Rawls chinangwa chekusimudzira pfungwa yenharaunda nekururamisira, kukurudzira kubatana nekutsigira vanotambura.
Kutsoropodzwa uye Kukosha kwedzidziso yaRawls
Mitemo yaRawls yakakwezva kubvumwa nekutsoropodzwa. Vatsigiri vanokoshesa kuenzana kwedzidziso iyi pakati perusununguko rwemunhu neruramisiro munharaunda, vachiiona senzira yakanakisa yekusarudza utilitarianism nerusununguko. Kuzvitonga nerukudzo rwemunhu wega wega zvinoonekwa, ukuwo vachigadzirisawo kusawirirana kwepfuma nemikana.
Zvisinei, vatsoropodzi vanotaura nezvezvingangoitika. Kuvimba kwedzidziso iyi pane pfungwa yekutanga uye chifukidziro chekusaziva kwakapikiswa nekuda kwekubvisa kwayo uye kuparadzaniswa nematambudziko chaiwo enyika. Pamusoro pezvo, vamwe vanoti Musiyano wePrinciple ungasave nekukurudzira kwakakwana kwekuvandudza nekugadzira zvinhu zvitsva, sezvo mitemo yekugovera patsva ichitsigira kuti inogona kudzivirira kugadzirwa kwepfuma.
Pasinei nekutsoropodzwa uku, misimboti yaRawls ichiri nesimba guru, kunyanya munhaurirano dzine chekuita nekugara zvakanaka kwevanhu, dzidzo, hutano, uye mitemo yebasa. Basa rake rinosimbisa kukosha kwekuva neruramisiro mumagariro evanhu uye rinoramba richikurudzira vagadziri vemitemo nevazivi vanotsvaga masisitimu akarurama uye akaenzana.
Mhedziso: Kuedza Kuva Nenzanga Yakarurama
Nheyo dzaJohn Rawls dzeruramisiro dzinopa hurongwa hwakasimba hwekufunga nezvekururamisira mumasangano evanhu. Nekuisa pamberi rusununguko rwekutanga uye kuona kuti kusaenzana kunoshanda zvakanaka kune vasina ropafadzo, Rawls inopa chiono chehunhu uye chakaenzana cheruramisiro chinopfuura miganhu yedzidziso dzekubatsira uye dzerusununguko.
Dzidziso yaRawls inotikoka kuti tifungisise nezvetsika dzedu munharaunda uye maumbirwo echisikigo anodzora kudyidzana kwedu nemikana. Kunyange hazvo pasina hurongwa husina matambudziko ahwo, misimboti yaRawls inotipa gwara retsika rinotitungamira kunharaunda uko munhu wese anogona kubudirira, asina zvisungo zvekusaruramisira nekusarongeka. Munyika iri kurwisana nekusawirirana kukuru kwehupfumi nemagariro evanhu, chiono chaRawls cheruramisiro chinoramba chiri chiedza chetariro uye kudanwa kwechiito kuti pave nenzanga yakarurama uye yakaenzana.
