Mashandiro Emamiriro Ekunze Anoita Kuumbwa Kwevhu
Ivhu chimwe chezvinhu zvakakosha zvikuru muzvinhu zvipenyu zvepasi, zvichiita basa guru muhupenyu hwezvirimwa, mhuka, nevanhu. Maitiro ekuumbwa kwevhu chiitiko chakaoma che geology uye biology, chinopesvedzerwa nezvinhu zvakasiyana-siyana zvezvakatipoteredza. Chimwe chezvinhu zvakakosha zvinopesvedzerwa nekuumbwa kwevhu mamiriro ekunze. Mamiriro ekunze, nezvinhu zvakasiyana-siyana zvakaita sekupisa, mvura inonaya, mhepo, uye hunyoro, zvinobatsira zvikuru pakuona rudzi, chimiro, uye kuorera kwevhu rakaumbwa munzvimbo. Chinyorwa chino chichaongorora zvakadzama kuti mamiriro ekunze anokanganisa sei maitiro ekuumbwa kwevhu nezvinhu zvaro.
1. Mhedzisiro yekupisa pakugadzirwa kwevhu
Kupisa ndeimwe yezvinhu zvinokonzera mamiriro ekunze zvine simba guru pakuumbwa kwevhu. Maitiro ekugadzirisa matombo, inova danho rekutanga pakuumbwa kwevhu, anokanganiswa zvikuru nekupisa. Kugadzirisa mamiriro ekunze kunogona kukamurwa muzvikamu zviviri: kugadzirisa mamiriro ekunze kwemuviri uye kugadzirisa mamiriro ekunze kwemakemikari.
Mamiriro ekunze:
Kuchinja kwemamiriro ekunze kunosanganisira kupwanyika kwematombo kuita zvidimbu zvidiki pasina kuchinja makemikari awo. Kupisa kwakanyanya, kungave kwakanyanya kana kuderera zvakanyanya, kunogona kukonzera matombo kutsemuka nekutyoka kuburikidza nenzira dzakasiyana-siyana, dzakadai se:
– Kuomesa Nekunyunguduka: Munzvimbo dzine tembiricha dzakasiyana-siyana pasi nepamusoro penzvimbo yechando yemvura, kuomesa nechando nekunyunguduka kwemvura mukati mematombo kunogona kukonzera kuti dombo riputsike kuita zvidimbu zvidiki. Mvura yakaomeswa nechando iri mukati mematombo inokura uye inomanikidza dombo, zvichiita kuti matombo acho akure uye pakupedzisira atsemuke.
– Kuchinja-chinja kweTembiricha nekukurumidza: Kuchinja-chinja kwetembiricha nekukurumidza kunogonawo kukonzera kuti matombo akure uye apwanyike. Matombo anowira mukupisa kwezuva anokura, uye kana husiku hwasvika uye tembiricha ikadonha, anoderera. Kutenderera uku kunodzokororwa kunogona kukonzera kuti matombo apwanyike uye apwanyike.
Kuongororwa Kwemamiriro Ekunze Kwemakemikari:
Kupisa kunokanganisawo mwero wekuchinja kwemakemikari kunoitika panguva yekudonha kwemakemikari. Maitiro ekuchinja kwemakemikari anosanganisira shanduko mukugadzirwa kwemakemikari mumatombo, zvichibatsira mukuumbwa kwezvicherwa zvevhu. Mienzaniso inosanganisira:
– Hydrolysis: Kubatana kwemvura nezvicherwa mumatombo. Kupisa kwakanyanya kunowanzo kurumidzisa maitiro aya, zvichikurudzira kuumbwa kwezvicherwa zvevhu zvakaita se kaolinite ne illite.
– Kuoxidation: Kuoxidation yesimbi mumatombo, akadai sesimbi, kunogona kukonzera shanduko muruvara uye chimiro chezvicherwa sezvo zvichioxidation kuita mhando dzakagadzikana dzesimbi oxide, dzakadai sehematite kana limonite.
2. Mhedzisiro yemvura pakuumbwa kwevhu
Kunaya kwemvura, kungave kuri muchimiro chemvura kana sinou, chimwe chinhu chakakosha chinokanganisa kuumbwa kwevhu. Kunaya kwemvura kunokanganisa mativi akasiyana-siyana ekuumbwa kwevhu, akadai sekunyungudika kwezvinovaka muviri, kutakurwa kwezvidimbu zvevhu, uye kukura kwezvikamu zvevhu.
Kunyunguduka uye Kusuka:
Mvura inonaya inogona kunyungudutsa zvicherwa nezvinovaka muviri kubva mumatombo, zvichiita kuti makemikari atange kudonha. Mvura inonaya muvhu inotakura zvicherwa zvakanyunguduka ichienda nazvo kuvhu rakadzika, nzira inozivikanwa se leaching. Maitiro aya anogona kukonzera shanduko mukugadzirwa kwemakemikari muvhu muvhu rakadzika kana kuti munzvimbo dzakadzika.
Kukukurwa kwevhu uye Kubviswa kwevhu:
Mvura inonaya ine basa guru mukukukurwa kwevhu nekuunganidzwa kwevhu. Mvura inonaya zvakanyanya inogona kukonzera mafungu emvura akasimba, ichikukurwa kwevhu repamusoro uye ichiendesa vhu kune dzimwe nzvimbo. Ivhu munzvimbo dzine mvura yakawanda rinowanzova rakaorera zvakanyanya mumipata nenzvimbo dzakaderera uko zvinhu zvakakukurwa zvinowanzoungana, zvichiita kuti ivhu rive nevhu rine zvinovaka muviri zvakawanda.
Kuumbwa kweHorizons dzeIvhu:
Mvura inonaya inokanganisa kuumbwa kwenzvimbo dzine ivhu, kana kuti nzvimbo dzine ivhu dzine hunhu hwakananga hwemuviri nemakemikari. Munzvimbo dzine mvura yakawanda, nzvimbo dzine ivhu dzinogona kukura zvakanyanya, zvichiita kuti pave nechinhu chine humus yakawanda pamusoro, nzvimbo ine mvura pakati inosangana nekudonha kwemvura, uye nzvimbo ine mvura pasi inokonzera zvicherwa zvakanyungudutswa kubva munzvimbo dziri pamusoro.
3. Kuumbwa kweMhepo neIvhu
Mhepo ndeimwewo nzvimbo inokonzera mamiriro ekunze inoita basa guru mukuumbwa kwevhu, kunyanya munzvimbo dzakaoma uye dzisina mvura yakawanda. Mhepo inogona kukonzera kukurwa kwevhu, uko kunobvisa nekutakura zvidimbu zvevhu zvakapfava, zvakaita sejecha nevhu, kuenda kune dzimwe nzvimbo.
Kukukurwa kwemhepo:
Mhepo ine simba inogona kuparadza ivhu risina kudzivirirwa nemiti. Zvidimbu zvidiki zvinosimudzwa zvoendeswa kure nemhepo, zvichisiya zvidimbu zvakakura uye zvinorema. Maitiro aya anogona kuchinja zvakanyanya magadzirirwo uye maumbirwo evhu, zvichideredza kubereka kwaro uye zvichikonzera kuumbwa kwevhu rakaomarara, rakamanikana pamusoro.
Kubviswa kwemhepo:
Kusiyana neizvi, zvidimbu zvevhu zvinofambiswa nemhepo zvinozopedzisira zvaiswa kune imwe nzvimbo, zvichiwedzera ivhu idzva. Semuenzaniso, loess, inova guruva diki rinotakurwa nemhepo kubva kunzvimbo dzisina mvura kusvika kune dzakaorera, rinoumba ivhu rine zvicherwa zvakawanda rine chimiro chakanakira kurima.
4. Hunyoro hwemhepo uye kugadzirwa kwevhu
Hunyoro hwemhepo hunokanganisawo kuumbwa kwevhu nenzira dzakasiyana-siyana. Hunoita basa mukugadzirisa mamiriro ekunze, hunobatsira pakuora kwezvinhu zvipenyu, uye hunokanganisa hupenyu hwetupukanana twevhu.
Kuongororwa Kwemamiriro Ekunze Kwemakemikari:
Mvura yakawanda inokurumidzisa maitiro ekuchinja kwemakemikari akadai se hydrolysis uye oxidation. Mvura iri mumhepo inobatsira kunyungudutsa zvicherwa mumatombo, zvichiita kuti ivhu rikurumidze kushanduka kwemamiriro ekunze.
Kuora Kwezvinhu Zvisikwa:
Zvipembenene zvemuvhu, zvakaita semabhakitiriya nefungus, zvinoda hunyoro kuti zvikure uye zvishande zvakanaka. Hunyoro hwakakwana hunobatsira mukuora kwezvinhu zvipenyu, huchichinja kuita hunyoro, chinhu chakakosha muvhu rakaorera. Ivhu rine hunyoro hwakawanda rinowanzova nehunyoro hwakawanda pane ivhu rakaoma.
Basa reZvipenyu:
Kuvapo kwehunyoro kunotsigira mashandiro ehupenyu muvhu. Zvipenyu nezvimwe zvisikwa zvemuvhu, zvakaita sehonye, zvinoda mvura kuti zvirarame. Kushanda kwazvo muvhu kunobatsira kuvaka chimiro chevhu, kunatsiridza kufefetera kwevhu, uye kunatsiridza kukora kwevhu.
Mhedziso
Mamiriro ekunze anoita basa guru mukuumbwa kwevhu kuburikidza nenzira dzakasiyana-siyana. Kupisa, mvura inonaya, mhepo, uye hunyoro zvese zvinobatsira pakuona hunhu hweivhu uye hwemakemikari. Kunzwisisa kuti mamiriro ekunze anokanganisa sei kugadzirwa kwevhu kwakakosha pakutarisira ivhu nenzira inochengetedza uye kurima zvine zvibereko, tichifunga kuti ivhu rine hutano ndiro hwaro hwenzvimbo dzinochengetedza ivhu. Nekushanduka kwemamiriro ekunze kuri kuramba kuripo pasi rose, tsvakiridzo yakawedzerwa uye kutarisisa kudyidzana pakati pemamiriro ekunze nekuumbwa kwevhu kuri kuwedzera kukosha kuitira kuve nechokwadi chekuti zviwanikwa zvevhu zvinogara kwenguva refu kune zvizvarwa zvinotevera.