Tsananguro Nezve Kondinendi yeAsia
Asia, kondinendi yakakura uye ine vanhu vakawanda pasi rose, inyika ine kusiyana kukuru, mutsika nenzvimbo. Iine nzvimbo inosvika mamiriyoni 44.58 emakiromita square kilometers (kana anenge mamiriyoni 17.21 emakiromita square kilometers), inotangira kunzvimbo dzine chando dzeArctic kuchamhembe kusvika kunzvimbo dzinopisa dzeequatorial kumaodzanyemba. Kondinendi iyi yakaganhurirwa nePacific Ocean kumabvazuva, Indian Ocean kumaodzanyemba, uye Arctic Ocean kuchamhembe, ukuwo ichigovana miganhu yayo yekumadokero neEurope neAfrica.
Geographical Diversity
Nzvimbo yeAsia yakasiyana-siyana zvikuru, inosanganisira magwenga makuru, masango ane miti yakawanda, makomo marefu, nzvimbo dzakakura, uye nzizi dzakakura. Makomo eHimalaya, anogara makomo akakwirira pasi rose anosanganisira Mount Everest, anoumba chipingamupinyi chechisikigo pakati peIndian subcontinent nedzimwe Asia. Haasi iwo makomo marefu chete, asiwo ndiwo anonyanya kukanganisa mamiriro ekunze mukondinendi yese.
Denga reGobi riri kuMongolia nekuchamhembe kweChina rinomiririra rimwe remagwenga makuru pasi rose, rinozivikanwa nekudziya kwaro kwakanyanya. Dunhu reSiberia muRussia, iro riri chikamu cheAsia, rine mamwe ekudziya kwechando kwakanyanya pasi rose, zvichiita kuti ive nyika ine mamiriro ekunze akaipisisa.
Kusiyana neizvi, mamiriro ekunze ekunaya kwemvura muSoutheast Asia anokurudzira mhando dzakasiyana-siyana dzezvipenyu munzvimbo dzine miti yakawanda. Zvitsuwa zveMalay, zvinosanganisira Indonesia nePhilippines, zvine zvitsuwa zvakawanda zvine pfuma yezvisikwa zvemugungwa nezvepanyika.
Kusiyana-siyana Kwevanhu Nemadzinza
Asia ine vanhu vanodarika mabhiriyoni mana nemazana matanhatu, vanoumba vanhu vanosvika makumi matanhatu muzana (60%) vepasi rose. Nyika iyi ine vanhu vakasiyana-siyana zvikuru maererano nemadzinza, mitauro, netsika. Semuenzaniso, China neIndia chete ndidzo nyika dzine vanhu vakawanda pasi rose, imwe neimwe iine vanhu vanodarika bhiriyoni, uye ine mapoka emadzinza akasiyana-siyana. India, nemitauro yayo yakawanda, zvitendero, netsika, inzvimbo diki yekusiyana-siyana kweAsia.
Mitauro yakasiyana-siyana yekondinendi iyi inoshamisawo, ine zviuru zvemitauro inotaurwa. Mandarin Chinese, Hindi, Bengali, Japanese, uye Arabic ndeimwe yemitauro yakakurumbira. Zvichiratidza kusiyana kwezvitendero zvayo, Asia inoshandawo senzvimbo yekuzvarwa kwezvitendero zvikuru zvepasi rose zvakaita seHinduism, Buddhism, Islam, uye munguva pfupi yapfuura, Sikhism neJainism.
Kukosha Kwenhoroondo
Nzvimbo yenhoroondo yeAsia inozivikanwa netsika dzekare dzakachinja zvikuru mafambiro ekukura kwevanhu. Kubudirira kweIndus Valley (muPakistan yanhasi uye kuchamhembe kwakadziva kumadokero kweIndia) ndeimwe yetsika dzekutanga dzemaguta, dzakabudirira munenge muna 2500 BCE. Rudzi rweMesopotamia (muIraq yanhasi), China yekare, uye Khmer Empire muSoutheast Asia zvese zvakasiya zviratidzo zvisingakanganwiki munhoroondo nekufambira mberi kwavo mukunyora, kuvaka, kutonga, uye zvekunamata.
Mugwagwa weSilk, network yekare yenzira dzekutengeserana dzaibatanidza Mabvazuva neMadokero, wakasimudzira zvakanyanya kutengeserana kwehupfumi netsika mukondinendi yese. Kubva kuChina kusvika kuMediterranean, Mugwagwa weSilk waibatsira kuchinjana zvinhu, mazano, uye kunyange zvitendero, zvichipfumisa zvikuru tsika dzaifamba munzira yawo.
Economic Powerhouse
Asia nhasi uno inzvimbo ine simba uye iri kukura nekukurumidza ine masimba akawanda ehupfumi. China neJapan dzave nenguva refu dziri hofori dzehupfumi, China iri yechipiri pakukura kwehupfumi pasi rose uye Japan iri yechitatu. South Korea yave nzvimbo yeruzivo rwehunyanzvi nekugadzira zvinhu zvitsva, ukuwo India iri kuona kukura kwehupfumi nekukurumidza nekuda kwevanhu vayo vakawanda uye vechidiki.
Hupfumi hwenyika dzeSoutheast Asia, dzakarongwa pamwe chete seASEAN (Association of Southeast Asian Nations), hwakaratidza kusimba uye kukura kunoshamisa, zvichiita kuti sangano redunhu iri rive mutambi akakosha pasi rose. Nyika dzakadai seSingapore, Malaysia, Thailand, neVietnam dzinozivikanwa nekuda kwesimba radzo rehupfumi uye kubatanidzwa muhurongwa hwekutengeserana pasi rose.
Zvematongerwo enyika Mamiriro
Mamiriro ezvematongerwo enyika muAsia akaoma uye akasiyana-siyana. Kondinendi iyi inosanganisira democracy yakakura pasi rose, India, pamwe nenyika dzine bato rimwe chete seChina neNorth Korea. Kune madzimambo, akadai seThailand neJapan, uye nyika dzine hurongwa hwedemocracy hudiki hwakaita seIndonesia nePhilippines.
Kusawirirana kwematunhu uye kusawirirana kwezvematongerwo enyika hazviwanzoitika. Korean Peninsula ichiri dambudziko guru nekusawirirana kuri kuramba kuripo pakati peNorth neSouth Korea. Kusawirirana kwenzvimbo muSouth China Sea kunosanganisira nyika dzinoverengeka, kusanganisira China, Vietnam, Malaysia, nePhilippines, dzese dzichiti dzine nzvimbo dzinopindirana.
Mibatanidzwa yepasi rose nemasangano, akadai seShanghai Cooperation Organization (SCO) neASEAN, anoita basa rakakosha mukusimudzira kushandira pamwe nekugadzirisa nyaya dzemudunhu.
Kupfuma Kwetsika
Nhaka yetsika yeAsia yakapfuma uye yakasiyana-siyana senzvimbo dzayo. Kondinendi iyi yakagadzira mamwe euzivi, hunyanzvi, uye mabhuku akadzika pasi rose. Kubva kumagwaro emweya echiHindu neBuddhism muSouth Asia kusvika kuChinese Confucianism neTaoism, uye tsika dzakapfuma dzekunyora nhetembo dzePersia, mipiro yetsika yeAsia yakakura kwazvo.
Unyanzvi hweAsia nekuvaka, kusanganisira Taj Mahal yeIndia, Angkor Wat yeCambodia, Great Wall yeChina, nematemberi ekare eJapan, zvinozivikanwa pasi rose uye zvinokwezva mamiriyoni evashanyi gore rega rega. Mitambo yakaita seIndian Diwali, Chinese New Year, uye Japanese Cherry Blossom Festival (Hanami) inoratidza tsika dzekondinendi dzinofadza uye mhemberero dzemunharaunda.
Matambudziko Ezvakatipoteredza
Asia inotarisana nematambudziko makuru ezvakatipoteredza nekuda kwekukura kwayo kwemaindasitiri nekukurumidza uye huwandu hwevanhu. Nyaya dzakadai sekusvibiswa kwemhepo nemvura, kuparadzwa kwemasango, kurasikirwa nemarudzi akasiyana-siyana ezvisikwa, uye kukanganisa kushanduka kwemamiriro ekunze ndizvo zvinhu zvikuru zvinonetsa. Nyika dzakadai seChina neIndia dziri kuita nhanho diki mukuita mitemo yezvakatipoteredza uye kuisa mari musimba rinogona kuvandudzwa, asi nzira yekurarama kwenguva refu uye yakaoma.
mhedziso
Asia inomira sekondinendi ine zvinhu zvakanakisisa: yakakura kupfuura dzose, ine vanhu vakawanda, uye iri pakati penyika dzine tsika dzakasiyana-siyana uye nzvimbo dzakasiyana-siyana. Kukosha kwayo kwenhoroondo, kufambira mberi kwehupfumi, uye hupfumi hwetsika zvinoita kuti ive nzvimbo inonakidza inoramba ichiumba mamiriro epasi rose. Pasinei nematambudziko ainosangana nawo, mukana weAsia wekukura uye mipiro yayo pasi rose hauna mugumo. Sezvo kondinendi ichifambira mberi mune ramangwana, kuenzanisa budiriro nekuchengetedza nhaka yayo yakapfuma uku ichigamuchira zvemazuva ano zvichave zvakakosha kuti irambe ichibudirira.